Bunlar teklifin TBMM'ye sunulduğu ilk hâlidir. Komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde değişmiş olabilir; kanunun yürürlükteki metni Resmî Gazete'dedir.
Madde 1
"Taraflar"
birbirlerinin
bağımsizlığının,
egemenliğinin,
toprakj
bütünlüğünün ve uluslararası alanda tanınan hudutlarının ihlal
edilemezliğinin sağlanması ve korunmasını teminen işbirliği yaparlar.
"Taraflardan" herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve|
uluslararası alanda tanınan sınırlarının tehdit edilmesi veya tehlikeyej
düşmesi durumunda, "Taraflar" bu tehdit(ler) veya tehlike(ler)i bertarafj
etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri kullanırlar.
Gerekçe: (1) 7 Ağustos 2026 tarihinde Meklce'de imzalanan "Türkiye Cumhuriyeti,
Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı Arasında Ortak Savunma İçin Mekke
Anlaşması"nm onaylanması uygun bulunmuştur.
Madde 2
"Taraflardan" herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm
"Taraflara" yönelik bir saldırı olarak kabul edilir. "Taraflardan" birinin
başka bir ülke veya ülke grubu tarafından silahlı saldırıya veya askeri
saldırganlığa uğraması halinde, "Taraflar" saldırıya uğrayan "Tarafa"
birbirlerine sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkanlarının tamamını
. kullanarak derhal yardım edecektir. Bu amaçla "Taraflar", Birleşmiş
Milletler Şartı'nm STİnci Maddesinin tanıdığı meşru müdafaa hakkının
kullanılmasını
teminen,
ihtiyaç
duyulan
yardımın
objektif
değerlendirmesini müteakip sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine
karar vererek; askeri imkân ve kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut
imkanları çerçevesinde işbirliği yaparlar.
Gerekçe: (1) Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 3
"Taraflar", işbu Anlaşma'nın 2'nci Maddesi gereğince savunma,
savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapar; Silahlı
Kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirir ve savunma alanındaki işbirliğini
güçlendirmeye yönelik mutabık kalınan faaliyetleri uygular.
Gerekçe: (1) Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.
T.C CUMHURBAŞKANLIĞI
Sayı
Konu
: Z-90666677-599- ^ / 7^ v ^
: Anlaşma
'
2026
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA
7 Ağustos 2026 tarihinde Mekke'de imzalanan "Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam
Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı Arasında Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması"m
Anayasanın 90 ıncı maddesi gereğince onaylanması uygun bulunmak üzere ilişikte
bilgilerinize sunarım.
Recep Tayyıp ERDOĞAN
Cumhurbaşkam
Ek:
1- Genel Gerekçe
2- Anlaşma (Türkçe, Arapça, İngilizce)
2 O "im 202b
TBMM
GENEL EVRAK
2 O Ekim 2126
İSİotoiıi^
GENEL GEREKÇE
"Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı
Arasında Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması" 7 Ağustos 2026 tarihinde Mekke'de
imzalanmıştır.
Mekke Anlaşması ile, bölgesel sahiplenme anlayışı temelinde bölge ülkeleri arasında
stratejik diyaloğun ve karşılıklı güvene dayalı birlikte çalışma kültürünün güçlendirilmesi, Orta
Doğu'da ve ötesinde iş birliğine ve kolektif caydıncılığa dayalı güvenlik yaklaşımının tesis
edilmesi ve bölgenin sorunlarına bizzat bölge içerisinden çözümler üretilmesi
hedeflenmektedir. Bölgemizde bu şekilde saldırganlığın caydırılmasıyla kalıcı bir istikrar ve
güvenlik ortamının tesis edilmesi halinde, bunun orta ve uzun vadede tüm bölge ülkeleri
üzerinde son derece olumlu sosyo-ekonomik etkilerinin olacağı değerlendirilmektedir.
Mekke Anlaşmasında Taraflar birbirlerinin bağımsızlığının, toprak bütünlüğünün ve
egemenliğinin korunması amacıyla iş birliği yapmayı ve bu doğrultuda, BM Şartından
kaynaklanan savunma haklannın kullanılmasında her bir Tarafın kendi anayasal
yükümlülükleri, milli mevzuatı ve yetkili makamlarının kararlan çerçevesinde askeri imkân ve
yeteneklerin konuşlandırılması da dâhil olmak üzere uygun görecekleri tedbirlerle birbirlerine
destek olmayı taahhüt etmektedirler. Anlaşmanın kolektif savunma hükmünün tatbik edilmesi
kendiliğinden işlemeyecek, bu husus yapılacak istişareler neticesinde mutabakatla alınacak
kararlara dayalı olacaktır.
Mekke Anlaşması bu çerçevede, terörizm dâhil Tarafların ortak değerlendirmesiyle
savunma ve güvenliklerini etkilediği belirlenen tehdit ve saldırılara karşı Taraf devletlerin
savunma ve güvenliğini kolektif caydırıcılık temelinde güçlendinneyi ve bu kapsamda
Tarafların silahlı kuvvetleri arasında birlikte çalışabilirlik, iş birliği ve koordinasyonun
artırılmasını hedeflemektedir. Anlaşma, bu hedef doğrultusunda, savunma sanayii alanındaki iş
birliğinin de derinleştirilmesi amacını taşımaktadır.
Mekke Anlaşması, bölgesel sahiplenme, iş birliğine dayalı güvenlik ve kapsayıcılık
ilkeleri üzerine inşa edilmiştir. Tamamen savunma odaklı olan Anlaşma, herhangi bir ülkeyi
hedef almamaktadır. Anlaşma, bölgesel barış, istikrar ve güvenliğe katkıda bulunma arayışında
olan, uluslararası hukuka saygılı ve toprak bütünlüğü, egemen eşitlik ve içişlerine karışmama
ilkelerini benimseyen tüm bölge ülkelerinin katılımına açıktır.
Mekke Anlaşması, ülkemizin diğer ittifaklarından veya anlaşmalarından kaynaklanan
ikili veya çok taraflı hiçbir yükümlülüğünü ortadan kaldırmamakta veya bunlann yerine
geçmemektedir. Aksine, Anlaşmanın etkin şekilde uygulanmasıyla Orta Doğu bölgesinde
sağlanması hedeflenen istikrar ve güvenlik ortamı, üyesi olduğumuz diğer bir ittifak olan
NATO'nun Avrupa-Atlantik güvenliği bağlamındaki amaçlarıyla da uyumludur. Anlaşma
kapsamında üstlenmekte olduğumuz yükümlülükler, ülkemizin NATO kapsamındaki hak ve
yükümlülüklerine halel getirmemektedir.
Mekke Anlaşmasının aramızdaki güvenlik ve savunma iş birliğinin derinleştirilmesi
suretiyle Suudi Arabistan ve Pakistan ile ikili ilişkilerimizi yeni bir düzeye taşıyacağı, aynı
zamanda kapsayıcı bir bölgesel iş birliği mekanizması sunarak bölgemizde güvenlik ve
istikrann sağlanmasına yönelik yapıcı ve önalıcı gayretlerimize destek olacağı
değerlendirilmektedir.
TÜRKİYE CUMHURİyETl. PAKİSTAN İSLAM CUMHURİYETİ VE {
SUUDİ ARABİSTAN kRALUĞİ.ARASINDA
\
ORTAK SAVUMMA İGİN MEKKE Ât^LASMASI
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti Hükümeti
ve Suudi Arabistan Krallığı Hükümeti (bundan böyle "Taraf, "Taraflar"
veya "Çekirdek Taraflar" olarak adlandırılacaktır),
Egemenliğe karşılıklı saygı, Birleşmiş Milletler Şartı ilkeleri, uluslararası
hukuk ve ilgiii İç hukuk ilkelerini göz önünde bulundurarak; "Taraflar"
arasındaki
savunma
ortaklığına
yönelik
mevcut
işbirliği}
mekanizmalarını, koordinasyonu ve entegrasyonu bir ortak savunma!
anlaşmasına taşımak hususunda mutabık kalarak,
"Taraflar" arasındaki ilişkileri, ortak menfaatler doğrultusunda, silahlı
kuvvetlerin birlikte çalışabilirliği, hazırlık düzeyi ve etkinliğini de
kapsayan işbirliği, koordinasyon ve entegrasyon temelinde daha da
geliştirmeye yönelik iradeyi teyit ederek, böylelikle "Taraflar" ve halkları
arasında mevcut dostluk ve kardeşlik bağlarını pekiştirerek,
"Tarafların" birbirlerinin iç işlerine karışmama, egemen eşitlik, toprak|
bütünlüğü ve uluslararası kabul görmüş sınırların ihlal edilemezliği
ilkelerinin önemini teyit ederek, bağımsızlıklarına, egemenliklerine ve
toprak bütünlüklerine karşı silahlı saldın durumunda gerekli karşılıklı
destek tedbirlerinin uygulanmasının esas olduğunu beyan ederek,
i
Küresel ve bölgesel barış, istikrar ve güvenliğin temini İçin uluslararası!
hukuk ve Birleşmiş Mllletier Şartı'na uygun olarak ortak çaba ve
eşgüdümün önemini belirterek,
Terörizmle mücadelede "Tarafların" yetkili makamları arasında mevcut
işbirliğinin derinleştirilmesi arzusunu kaydederek,
Uluslararooı konularda ortak bir dunuç oorgiiemok maksadıyla bölgesel
ve uluslararası kuruluşlarda "Taraflar" arasında mevcut işbirliğinin
güçlendirilmesinin önemini vurgufayarak,
"Taraflar" arasında savunma ve savunma sanayii işbirliğinin daha da
geliştirilmesinin gerekli olduğunu kaydederek.
Müteakip hususlarda anlaşma sağlamıştır;
•Î-"
I *
**7 ,•»
"i?,
■T
Madde 4
"Taraflar" uluslararası güvenlik konularında düzenli olarak istişarelerde
bulunurlar. "Taraflar" hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak
ve milli güvsnliklorine karşı tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmek
maksadıyla ortak değerlendirmeler temelinde bireysel ve müşterek
tedbirler geliştirmek üzere sürekli ve etkili bir şekilde birbirlerine yardım
eder ve işbirliği yaparlar.
%
m
%
o
•pf
...
Madde 5
"Tarafiar", bölgesel ve uluslararası istikrar ve güvenliği olumsuz!
etkileyen terörizmin tüm çeşit, ve tezahürieriyie mücadelede
operasyonel seviye de dahil olmak üzere mevcut işbirliğini ve müştereki
çabaları güçlendirirler.
Madde 6
Savaşta ve barışta, "Taraflar", savunma yeteneklerini geliştirmekj
maksadıyla, savunma kurumiarı arasında karşılıklı personel değişimi,
ortak eğitim programları ve tatbikatlar ile "Tarafların" Silahlı kuvvetlerininj
birlikte çalışabilirliğinin artırılmasına yönelik, konuşlanma ve faaliyetleri!
teşvik ederler.
j
Madde 7
I
Savunma yeteneklerini güçlendirmek maksadıyla "Tarafiar" karşılıklıj
mutabakat temelinde aşağıdaki alanlarda savunma sanayii kurumları
arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini. ortak|
üretimi ve savunma sanayii kuruluşları arasındaki işbirliğini desteklerler
a) Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi,
b) Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak Ar-Ge projeleri ile savunma
inovasyonunun hayata geçirilmesi,
c) "Tarafların" topraklarında, herhangi bir "Tarafın" uzmanları vasıtasıyla
insan kaynağının yetiştirilmesi ve askeri sanayinin desteklenmesi,
d) Savunma sanayii ile savunma Ar-Ge ve inovasyonu alanlarında
uzmanlık ve edinilen derslerin paylaşılması,
e) "Tarafların" karşılıklı mutabakata varacağı diğer işbirliği alanları.
Madde 8
I
1. "Çekirdek Taraflar", ortak savunmaya stratejik yön vermek, "Taraflar"|
arasındaki savunma ve güvenlik işbirliğini geliştirmek ve işbu
Anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek engelleri ele
almak maksadıyla, "Tararların" Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları
ıls Genelkurmay Başkanlarından oluşan "Stratejik Siyasi ve Savunma
Komftesi"ni kurar Komite Taraflar" arasında dönüşümlü evsahipliği^,
s.K
/n.
yılda iki defa toplanır. "Tarafların" Liderleri, gerekli görüldüğü takdlrdQ >
yılda bir kez toplanabilir.
i
2 "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi", gerekli gördüğü takdirde, altl
komiteler kurabilir.
|
3. İşbu Anlaşmada öngörülen işbirliği alanlarının uygulanmasına yönelik}
işbirliği alanlarının uygulanması maksadıyla, gerektiğinde "Taraflar"
arasında anlaşmalar veya protokoller müzakere edilir.
4. "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi", "Çekirdek Tarafların"}
oydaşmasıyta, bu Anlaşmaya diğer "Tarafların" katılımına ilişkin usul ve|
esasları belirlemeye ve onaylamaya yetkilidir.
5. "Stratejik Siyasi ve Savunma Komltesrne hizmet vermek üzere,
merkezi Suudi Arabistan Krallığı'nda bulunan bir Sekretarya ihdas edilir.
Sekretarya, Suudi Arabistan Krallığı ile bir merkez anlaşması akdedeni
Sekretaryanın işleyişi, teşkilat yapısı ve kuruluşuna ilişkin usul vej
esaslar, "Çekirdek Tarafların" oydaşmasıyla bilahare kararlaştırılır.
|
6. Sekretaryaya, "Çekirdek Taraflar" arasında dönüşümlü olarak üçyıllıkj
bir süre için görevlendirilen bir Genel Sekreter başkanlık eder. fîk Geneij
Sekreter Pakistan islam Cumhuriyeti vatandaşı olacaktır.
7. Bu maddenin hükümleri. Taraflar" arasında mevcut askeri işbirliği
komitelerinin çalışmalarına halel getirmez.
Madde 9
İstihbarat alanındaki işbirliğini derinleştirmek ve bu doğrultuda gerekli
eşgüdümü sağlamak amacıyla "Taraflar", bilgi güvenliği, verilerin
korunması ve gizliliğe riayet ederek, karşılıklı mutabakata varılan
güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında bulunacaktır.
Madde 10
Taraflar", lojistik destek hizmetlerinin- mevcudiyeti ve uyumluluğuna
bağlı olarak, barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda, silah,
mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil olmak üzere
birbirlerine lojistik destek sağlar.
I
'i
m
Û
/
Madde 11
Uluslararası hukuk ve "Tarafların" ilgili iç hukukları saklı kalmakj
kaydıyla, "Taraflar", bu Anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasında işbu]
Anlaşmayı hukuki dayanak olarak kabul edecek ve ihtiyaç halinde ilavej
yasal düzenlemeler önerecektir.
Madde 12
işbu Anlaşma, "Tarafların" daha önce akdetmiş oldukları uluslararası
anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez.
Madde 13
1. "Taraflar", işbu Anlaşma kapsamında elde edecekleri gizlilik dereceli
bilgi ve belgelerin mahremiyetine riayet ederler ve milli mevzuatlara
saygı gösterirler.
2. Gizlilik dereceli bilgi ve belgeler, "Taraflar" dışındaki bir devlet, şirket
ya da kişiyle paylaşılmaz.
3. Gizlilik dereceli bilgi ve belgelere erişimin "bilmesi gereken"
prensibiyle ve sadece uygun seviyede güvenlik yetkisine sahip kişilere
sağlanması temin edilir.
Madde 14
İşbu Anlaşmanın yorumundan veya uygulanmasından doğacak
herhangi bir anlaşmazlık, "Taraflar" arasında istişareler ve görüşmeler
vasıtasıyla dostane bir şekilde çözülür.
Madde 15
İşbu Anlaşma "çekirdek Taraflar" arasında istişareler ve oybirliğiyle tadil
edilebilir.
Madde 16
1. İşbu Anlaşma, her bir "Tarafın" tabi olduğu usuller uyarınca
onaylanacak ve son onay belgesinin "Stratejik Siyasi ve Savunma
Komitesi" Sekretaryasma tevdi edildiği tarihte yürürlüğe girecektir.^^5"''
'i''-'"
■fi
f
M'
2. işbu Anlaşma süresiz olarak yürürlükte kalacaktır.
3. Herhangi bir "Taraf, işbu Anlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinden itibare
on yıl geçmesinin ardından, çekilme niyetini en az üç ay önceden diğe
"Taraflara" diplomatik kanallardan yazılı bilgilendirme yapmak suretiylı
Anlaşmadan çekilebilecektir,
4. işbu Anlaşmanın sonlandırılması ya da Anlaşmadan çekilinmesi, son;
erme ya da çekilme tarihinden önce "Taraflarca" mutabık kalındığı üzen
halihazırda devam etmekte olan hiçbir faaliyet ve projeyi etkilemez.
5. "Tarafların" gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin korunması ve ifşasının
önlenmesi konusundaki sorumlulukları, işbu Anlaşmanın sona ermesi v^
Anlaşmadan çekilinmesinden sonra da devam eder.
İşbu Anlaşma, Türkçe, Arapça ve ingilizce dillerinde, her bir metin ayr
derecede geçerli olmak üzere, üç asıl nüsha halinde imzalanmıiştıı
Metinlerin yorumunda farklılık bulunması halinde İngilizce metin esa
alınır.
İşbu Anlaşma 7 Ağustos 2026 (24/2/1448H) Cuma günü Mekke'd^
imzalanmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti
Pakistan İslam
Suudi Arabistan
Adına
Cumhuriyeti Adına
Krallığı Adına
Recep Tayyip
Erdoğan
Muhammed Şahbaz
Şerif
Muhammed bin
Selman bin Abdulaziz
el Sui
Cumhurbaşkanı
Başbakan
veliaht Prens
Başbakan
r> %
■%
m
'(C
/
<
J9.3İ1..a^iJI
^vaJI 4—^J-cJLI^ t«LL>3^'i—w^l tjLî—wa£'Lj 4
^\j^^\"_^\
;'^>jr'_^
(4
4
L_^
(jl
ji oai)
.jı
i ( (j'JLj-M) Lw^ 1
töj-.5e_(J,l jC-o^l ^jLl^
iûjLa—<-vJJ lJ^LçIİ,!
üjLajJl lİjLJLj ^-1 nTjVI
"ı_âljio'^r'
4_jJLİ3^1_5 4_J^JlJ! (jijl^-ûJ!^
t
4.^LûJİ (Jl 4_«jLûJ! (J-0ISjü 1_5 (_^^uaıJLÜ1_^
Ly*—l5^ ı—sljiaVI
4..^J—uJL I CjIj^âU û f.Li^J1j
ı—âljJo'^l
(J û 1_51
4wOjLûJ1
jLiJx*^lj IJL^l
ujLâMjtiI j *j^".*
LşcJ I3
1 Lİ-o ISİlII "-lU j»
^1J (oJl Jajljlj ^
l?^ 1j-xSİ_j^
Lo-j t (Jjo I^jlI1^
Lcj t4£j-A
—x<i_llI1^
^1 »<a ^ 11 Lu*—u)
y I_5 ( 4«lL>- i jJi û-?j ^~' ^ ^ c_5 lJ~^iJLlI1 jAıJLx. ^ j1— 4-0-^-»^ 1 (^I-C- 1
(jLj IjLiJLcI^ i (_5İjio^l
î
-w)1 ıJL-f<b ^lL-İİLİ,! (jljı.LaJl
(*^"^1 (3Lia^_5 (J^^aJI
(^g*-r45ij'^ 1 ^La^ıj—
(J 4j wjl «1
f<o 4-ûj^'UI
n IJ Lûj9_5 (jl^LjtjJl^j
t (^gOs^La ^ 1^ (J,LjiJ1 (j j- ' ^
lİ t—sb^"^^ CjLLslJ ijj
11
tûjLj—iyJl
iJ.a3 x i
4_İ_oj2)1 (Jl û_jl «Jİ_5
I3 J
I3 jia-Li-v-Il ^Lo-#<aJ ûJ-^eJ-Ll
jCjLill (jjLjlüI
Jl îjl—
t <_j ll^*^I
4._lcJ-9^İ ' "* 1 AU. '■ L,1 J L-âb-la^l
pjLûJl 0_5^—
4_j_^^I (J-C- 1i-LxSİ-j_5
i4jJ3JLÎ! LL^^a-ûJl ûLşj LİboijO 1 rt
z!^
\
j
Jl
' ^'. .V ^
\i^r o-i^y>
4j^jJb
jjjij
«Lıjc-Lâıjj! LİjLcLi—
ûjLj
(_^l-9ıjJl (_JL^ci»l
(j^LaJÜI jjî
ûjI—
La (_^^Lc Ij^ârt,ı 1 J
(1)5:>UI
4jo>'LiM)_5 İ^LjjLa—
s
(_j!^ ^JMaJ «jl ^Lo_>-^ (jLo—^
"—
^j-a (_5l
ui uLı
JLjn ^J3 -LJ^^
I—âj^Jo^l I—
t^La.'> ^1
LlI^J Ljj- i_3jÂjlİ,1 ûJı^ı-L^-
(j^İJLİJ—U3
ı—âjîiLİ.! ûJk3J_>
«L^—
^1 t
.(jLLl^^I) jlaJcJI_5 (c»l)jüj-^l j_^Lc ^L^^a-âlI
LİjLil^yi
(2) hM
J (İ3
(b-f-3
ö-a (_^İ J ih ^_^JL:> ^J ufji ^^.yıA ^^\
u_9
^ ü.^ I ı-LfO
b
^JlII u-3^In îl ûıJ-C-1—Lv-o-j
^
1 1 <-^-1^3 ■
LiJJ^
^L^
"i ^
^ ^ 1^-^
^
^o-u-ûJ UjU ■ 'J iL-^ U i^İ-C-JlII <4.a-duJo^
ı—âbLs^^l
Loj t<l:>-LzJLl (bjl «3-I! (^Lla-j (j-a—fâ t(j<bjfc-fJi
(51) û^LLİ
• ■—â b^^ ^
(3*^ 4_c.^^.,ojjta ^\
^JLjJîJL 1 ûiJl£.i t.tuLI L^ ISLo 1
^^liriJLl û-LcLml-cJJ
(Jjl—
3^
—«j
^ tjj-j^jLsLjü—w)3
(j-o-âjJI (j-C. ^lâjJl ıb-^- ^L-u^Lo-o i—3J-^ t^-p^-Av-sıJI CjIjJ-ûJb
•ûJLctil,! 1*1-0^1 (^Li^ ı3^
(3) 5^m
^_ş (3^3^^ tjjLjkJîJLj t4_^l_ij^l ûJLa ı^A (2) ûjl—Ll g.j)■ .4^ (_ş ı_3ljia^l f^_9-û-i—
J
1 '"'b ^ ^^
LİjLâ^LaJl
'*=i-i-c-LâjJ 1 lİjLcIj—^.Ib t^LsjJl Lİj'^L^e-o
.^LâjJl ûjLjllII
L^JLc ^JhitU olph^V j^â'«
ı—âb^^'
(4)5jm
L-Sb^^^ j3^^.û_j_xo .^j^jJl (j-0^1 LjL^Ö-3 lJ^-^ cL^Jâ-ZJLa lZjIj)^Lwı-a t—Sb^^^ J_û-3i-u<^
^^1JuLII
jıjj U% T I (_JLil_3j
lİ^—ö^LaJLİl^ ^^^ya_a_jJl j«_,^—
) ûı-LC
X' ->^T.O
â
Î1W l
\>
ei—a.11^
I
Lo—fâJ uî-JjA—oı^ |e,-uLaJ (^^Lc. t Lu
i—
.
1
1
oJL I3 ^
J
1^1
^1
^ '-^î •-'ıj^ ^
(5)5^m
j^^ji^uiX 1 (_Js.
mJLLİ 1 (J_o—üü L<u t
1 |^j3)
'—^ İjio"^ 1 jjJiJ—to
jl^aıi—ujVI (jlc. LJ—i4j j-jJj (_^İ ûj_ûlli-<jj <ÜÜ ^1
<jtBlSlo jj t(jH-x.U-ftJ 1
.J3JJI3
(6) ö^m
(jAj jljjyi JjiLj "^l^^i" ^
4_iX.L9jJl lIj1jJ__ûJ1 j-ij-*i ıJ-?-î ,j-a
ûjL)^ 4la—tvJ^l_5 ıjLiİjJ^I^ t(j^LajJl_5 (4£^jUwlI»1 «.^jjjlJİ ^aljj_5 t4-ucLâjJl
pjJLuJl
ç.\^.u^ (
J cLrtLi^ti,! ıJL] 1 Ö.1J
,_J-ol^ıJl
(7) s^m
-Mi-o jC^J-j ı—SİjJoyi
^ i4jX.L3jJl LİJİjJ-öJl JjJjO (J-:>! (j-o
*_1—MJL.^ — 4aX.lİjJI
(JSl-uüL) —
iiüo (^JSLi.aJ «LiJlc. ^_5İj2jV1
.LiJj\_M<J, 1 (^^Lâjül ^Llİ*^!
^
lZjLlLiij ^
jJl
(_J 4jt_âl^I
^ L-1 t 11^' *' ■^
ujLc.
^^Lt^ıuo
I jC-c.ji_5
L<j
.1
Lâj
t_j^jj
tf ••
■"' '^^ ^Ij «Li-cLâjLll ■"> 1 r.l'
11
ûjLdJLatl.l 1,^^
^_3
(JûLjj
.j^LâjJl
tr^ 1.11^
. ı_3İ^^IaVl (j^_) L(jJ-& (_ğLiij'^l ^oJü tSj^^ Cj*^Lşe-û (_^l .j2ı
(8)5jUI
jjj^ (jj3 (j^jSlU t 4aX.L3J 4xj.«Li_j..o ^.AJjeajljLtyl 41:^
i ı_9 Ijia'^ 1 J ^ Laü1
1 (J*^"-^ /
^
(J^a.uJ .1
^_5-^ ^
^
A^-
^
£i/?
ııa
\iv
y'
,<•
-î S ^ 1 'i
A<:L?iA>
(j_şLsULJl lZjLi..1In" a
«LîljLLo^
^LâjLİJ
jLfl-xj-;-ü .cL^Lîj'^! ûJLa j-tiiju jJ
ûjLûJ t4_>LîcJI
1
jCJwLİiJ
«LrcJİja-o_5 ı^.âjjJo'^l
Ijl .İj^_Lxu (jlj^ t ı__9İj_lo*^l
^LsjJl
I j^Lj-iJL lIjLcLcûl^!
ûuL>IJ
(jLşcJJl f-L4<-il
ı^İjJa^İ
«i-^LâıjJl
4jlşcÜ 03^ -2.
.4j>L3çJ1 I I ıj^t rf \
^j|U A 14.0 n t <n «LtöLi-
f lIjL^LAjI (_5L^
ûJLû (_J
ö^Lt-iJl
4JI (_jLc- «LLaJLitıJl «LujjLc^^ jlj-âL 4a_c.LâjJl
ı—âljJo^I
^ t4_^Lij'^! ûJL^
11 ^cJjLty .3
4jlşcJJ1
*4
ı—sljlal (^1 ^La+âil ^;^L3Ljo_3
■
I ^.^JlcJL 1
cjl3_uw) Lwjy I 1—3
t ^ LqI «LiX.Lâ jJI
1 ^
aA^^jjİ
(jMj ûtJ-L ı
. ı__3l^^^l
Lx-i<Ji 'Lçşı^
.M-^JujJ, 1
t La
1
V1 ^JLjtJJ 03^ - 5
Lûj 1 ^ La^!
J3 (Lı^üSCiJîi3 ı^Lo^l (JLcx.l
• A^ ^3-
Lâ-ı ^L<x>^Ij
(jij i_j3İJlIJIj <Lİ-UJlJ |«Ju tjaLfc
^La^l
-6
.<Lço!M-ta"^ 1 (jLl-ty^L ^33_^_a-:> (j-a
Oi^' ^5^ 03^3 .l1)İ3J-wj
4_ajLûJI (^$ySİMLj*J! tj3LjtjJl (jL^ (JLa-cLj ûjULİ öJLa |al53>l
V .7
(9)5^UI
j-kjj n ^ f/ı t
jalj^JVl ^ t
*-İI Li-^J 1-j^IjlLI (3^-*<UUlIİ3
(j^9L*_lJi ,
ıjj> 1 j-a
(3îJ L^2-Lc L5-û-la t'4J_aî Lİıl3_L9 j^ 5_jjL3cJ-Ly^l 4^LAI,Lj
.
I3 t Lİ) Lj
1 A^ La-^3 ' La3-İAİ, I (j-a ü
(10) 5j>m
ıftia^3 t j3-fl3Jl3 t ûj\^_lJİ3 c ^_rt.Lf')Vl ı.MJ^ 1 o * (3* 'f ^3 ^ q. \-Iİ 1—3İ^^-lo*^l 3-33^
jcj
^jliaJ! i—933=313 n-jj-StJİ3 (i^J-mJ! (33^^1 u!j!j-*J,l ^aX.J3 4jLaÂJI
.1 1^ ^' LLu3
' V *^3111 j^-c. jlÎ i i_1j La jL> 3-913-*
/f ^T-ex
jf"
ğ\ '
İşiÖlK)a»î]_
, >- i'
lC-. o,.
X n
Vî
(ıı)5jm
L3^ ı-_3İjia^l (3^^ sı—SİjJo^^ «LulLî^3
lİjL^jj ^[^^1
tL^l^^l j_uijj 3
Û_5-^
(_^Laj^l <Ll3Ljİj*^1 ûJjSi
j^j-î I^!
(i2)öjm
jL^Löj'^I ^jx. 4i-wjLjJl ı_JıljIo^l tiıLolj^lj 3^ "*"'
Lû-j ^ 1 ûJİ-A ıj-3tj
(13)âjUI
3
Öj)
(3^^
3^LÎ5-Î1_9 (Jj La^^JjLİ 1 4
.^LoJlLs^-^I ' " ' 1
3-0
_5İ
^1
if
1 tl
3Î 2-a
j^jH-rea-o) . 1
d 1 ql "VI i A 3^^ '
3^Lj3-I^_9
4^Liîı_û |«-İJ (j-^
."ı_il^yi" j)^ l5>^^
t4jj_xuJl
ı^L«_^JLa_LI (JI (_J^-t<ojjLl S_â^_ft_I»l J1 fiL:>L;cJl !«-ü-o 3.^ ^ ^
.l_lxoLlLI 33-I-Lul,lj 4aJL<ıl
j^JjL-Ac .3
1 ^r-\ T (J-^-^ lAj
(14)û^Lll
(-j^^—
4^Ljİj Vi û JLa 3i-i'^^
_7i *<LûJ (j-^ L.,^ij (—âM^ 3' lİ^ (^■^^-'—^
."L-âljJo"^!" (ju (j^jLûjJlj Cjlj^Li-Ll
(15)5jUI
t—9[^İ3^1 3^
3^ ^L-^L-ûjVI ûj—û (J-jJ—*j
(16)SjUI
3->- (J-^ 1J-J3 ! <_9jJo
3
^JoJ-LI o 1 c. Ijjş-^vU Lâ_9_9
4a-i«Lt-i31
^iJ3cÜl ^Loİ j-ûjo 3*^
^ ^ û Jlû
^l»^ 1» 1 |C-Ij ■1
3^ ûLdjJl
."5j_cL9w.J1
« X
/A<^
K.
■=>: t>
Ü
-
ÖJ
yf
[i
.û^
û J-L d j n"VI û Jui
T
(j-û jal^x.l ûj-ti^ tf-L-ajajl J_aJ «L^LîjVI ü J-û (j-o ı-jL:::c..Mt-J^l ı-â^jia (_^V
kUijLâj
V ûJ-« (J-^^
Lo^jJb iAJI tJjl^JLûJI
i-_9İ^\İ3^I
jLa_iiİ pj ^ ^' .J^
JJLît^İ ^^LiJl
(_^l-iijVl pj
^jL4oo «Üsa-^ajİ (^î (_5^
ı__j
V! _3İ ct^ ^11^"Vl
.^L:c,AyjVl Jİ
pl^->I (3-33 L(pLii_9İ ^|Â-o3
jjx. (J_ûj
cLp)
^
(J-f5 ı__9İjJo'^l (J^
^>Lc
(3j^3-I^3 <-2jLtij-LaJL 1 ^L«j> ûLştJ
(Jlâj.û
r
(_jLrc..^^l 3i «t^LijVl ûJLa
jju ^jLuj î4.^LûJ'^! öj_a
(^-;tS^pJİ3 t4j^;^1:^'^İ3 t^oj^jjLİl) IlIiİJlİJLj
(^yaJÜl
,_j4iI:a-Ly-c,I Y (33I3İ'
X
t>^
(j-0 4^LûJV1 ûJla lZjjjj>
'■u^3
p^ ti
ti' -^3^3
^ 11A j-ö-4^ T t
«La_oj^l
(J
(İ_9
ti ^3
4^^ (j «L^LûjVI ûJ-û
0^
;ıjjL-nJI 4^jjlII
tjLcJ-M) (3^
t—LOg»
4-^3
tjLt3jj
(JÎ
L34b O
-4^1 J3
L>^J
o
pS=^
92
45^
-4 « t
W
MAKKAH AGREEMENT FOR JOINT DEFENCE
BETVVEEN
THE REPUBLIC OF TÜRKİYE. THE İSLAMİC REPUBLIC OF PAKİSTAN AND
THE KINGDOM OF SAUDI ARABIA
The Republic of Türkiye, the Islamic Republic of Pakistan and the Kingdom
of Saudi Arabia (herein after referred to as "Party". "Parties" or "the core Parties"),
Keeping in view the principles of mutual respect for sovereignty, principles of
the UN charter, international laws and respective domestic iaws: the "Parties" agree
to further elevate existjng cooperation mechanisms, coordination and integration toj
a joint defence agreement,
Confirming their wiil to advance the relations amongst the "Parties" on the
basis of enhanced cooperation, coordination and integration, inciuding
interoperabilib/, readiness and effectiveness of armed forces in pursuit of common
Interests, thereby, cementing the exlsting bonds of friendship and brotherhood
amongst the "Parties" and their peoples,
Reaffirming the importance of principles of non-interference in domestic
affairs, sovereign egualıty, territorial integrlty and inviolability of ig[terna,tionaIly
recognized borders of the "Parties", expressing that implementatiorn-bf regufred
mutual assistance measures is fundamental in case of armed aggression against
their independence, sovereignty and territorial integrity.
Noting the importance cf joint efforts and coordination İn accordance with
international iaw and the Charter of the United Nations for ensuring global and
regional peace. stabliity and security,
Noting the desire to deepen the existing cooperation between the authorities
of the "Parties". in the fight against terrorism.
1
Emphasizing the importance of strengthening the existing cooperation
amongst the "Parties" in regional and international organizations İn order to pursue
a common stance on international issues,
Nütirtg, tliat the defence and defence industrial cuupeıaLiuıı ııeed lu be ruı llıeı
strengthened amongst the "Parties",
Have agreed on the follovving:
Article 1
The 'Parties" wilf cooperate in ensuring and protecting each other'si
independence, sovereignty, territorial integrity and inviolability of their tnternationallyj
recognized borders. İn case fhe territorial integrity, sovereignty and fnternationally|
recognized borders of any of the "Parties" are threatened or endangered, the;
"Partles" wili utilize ali means necessary to elimlnate the threat(s) and danger(s).
Article 2
Any external armed attack on any of the "Parties" will be considered an attack
against al! the "Parties". in case of an armed attack or military aggresslon agalnst
one of the "Parties" by another country or a group of countries, the "Partles" will
immediately assist the "Party" so attacked, vvith alf possibilities of mutual assistance
to each other. Towards this end, the "Partles" wili decide on the ext8nt and nature
of support to be provided after objective assessment of assistance regulred and wll(
cooperate with each other, vyithin the scope of available means. Inciudlng military
means and capabllitıes, vvith a vievv to exercise the right of self-defence granted by
Article 51 of the Charter of the United Nations.
Article 3
The "Parties", in the fight of Article 2 of this Agreement, will closely cooperate
in defence, defence ındustry, and security, promote relations amongst the armed
forces of the "Parties", and implement agreed actions to enhance defence
cooperation.
Article 4
The "Parties" wlll hold regular consultations on international security Issues.
The "Partles" will assist and cooperate vvith each other continuously and efficientiy
to develop and strengthen-individüai-and joint measures-Gn-tbe-basis-of-jolnt
assessment to secure their vltal Interests and elimlnate threats or dangers to their
national security.
Article 5
The "Parties" wlli strengthen their exlsting cooperation and joint efforts,
Inciuding coordination at the operatlonal level, in the fight against terrohsm in ad Its
forms and manifestations, that negatively affect regionai and international stability
and security
'c?\
/f ft
■jJr
//
Article 6
İn order to strengthen defence capabiiities, the "'Parîies" wi[! encourage
personnet exchanges betvveen defence institutions, joint. training proğrams,
exercı'ses, deployments and activities to increase the interoperabiiity of the armed
forces of the "Parties", both during peace and war.
Article 7
in order to strengthen defence capabiiities, the "Parties" will support
technology sharing and joint technoiogy development, joint production and
collaboration amongst defence industry as mutually agreed in the foilovving manner:
a) Promoting defence co-production.
b) Estabiishing joint research and development projects and defence innovation
in specialized technologles.
c) Training human capital and supporting mllitary industries vvithin the "Parties"
territories, by experts from any "Party".
d) Exchanging expertise and lessons learned in the areas of defence industries
and defence research, development, and innovation.
e) Any other areas as mutually agreed among the "Parties".
Article 8
1. The "core Parties" shall establish a "Strategic Political and Defence Committee",
comprising the Foreign Minister, Defence MInister and the Chief of Defence
(CHoD)/ Chief of General Staff of the "Parties", to provide strategic direction for
the joint defence, pursue and develop reguirements of the defence and security
cooperation betvveen the "Parties" and overcome any hinderance in the
execution of this Agreement. The Committee vviil hold meetings, alternating
amongst the "Parties", tvvlce a year. VVhere necessary, the leaders of the
"Parties" may meet once a year.
2 The "Strategic Polltica! and Defence Committee" shall be empovvered to set up
such subsidian/ committees as may be necessary.
,f
,
JîüLteih
-?//
.A n ı.
I ö
3. Separate special agreements/ protöcois will be negotiated betvveen the "Parties"
for impiementation of the areas of cooperation referenced in this Agreement,
vvhere reguired.
4. The "Strategic Political and Defence Committee" shal! approve and exercise
povver över the mechanism and criteria for any other parties to joln this
agreement, vvith consensus amongst the "core Parties".
5. The "Strategic Political and Defence Committee" shall have a secretariat based
in the Kingdom of Saudi Arabia. The Secretariat shal! conclude a headguarters
agreement vvith the Kingdom. Detaiied functioning of the Secretariat, its
organlzation and Constitution will be decided by the 'core Parties" with
consensus. at a later stage.
6. The Secretariat shall be headed by a Secretary General, who shal! be appointed
on rotation amongst the "core Parties", for a period of three years. The first
Secretary General shall be from the Islamic Repubiic of Pakistan.
7. The provisions of this article do not prejudice the work of existing military
cooperation committees among the "Parties",
Arficle 9
To deepen cooperation in inteiligence and appropriate coordination to that
end, the "Parties" will share inteiligence through secure channels, mutually agreed
betvveen the "Parties", vvith a commitment to informatlon security, data protection
and confidentiality.
Article 10
The "Parties" shall provide iogistic support inciuding arms, ammunition, fuel,
spare parts and other eguipment support during peace, war, and other
contingencles depending on the availablllty and compatibillty of iogistic support
şervlces.
ArtideH
VVithout prejudice to international iavvs and respective domestîc iaws, the
"Parties" have agreed to taka this agreement as the legal basis in Implementing İts
provisions and to suggest additional legal arrangements. if necessary.
L
e
y?
Article 12
This Agreement does not prejudice the rights and obügations of the "Parties"
arising from the international agreements they have already conciuded.
Article 13
1. The "Parties" will respect the privacy of confidential informarlon and documents
they wıll obtain vvithin the scope of this Agreement. and will respect nationai
legislaîlon.
2. Confidential information and documents will not be shared with any governmenl.
company, or person of a country other than the "Parties".
3. İt wifl be ensured that the principle of need-to-know-basls will be applied for the
access to confidential information and documents, and for those who have
appropriate-fevei security clearance.
Article 14
Any dlspute arising from the interpretation or application of this Agreement
shad be resolved amlcably through consulfations and negotlations amongst the
"Parties".
Article 15
This Agreement may be amended by consultatlons and consensus amongst
the "core Parties".
Article 16
1. This Agreement shall be ratified in accordance with each Party's applicabie
procedures and shall come into force from the date of the last deposit of
ratitication İnto the headguarters of the secretariat of the "Strategic Poiitical and
Defence Committee".
2. This agreement shall remaın ın torce indeflnltely.
3. Any "Party" may withdraw from this Agreement after ten years from its coming
into force by gıvlng v/ritten notification to the other "Parties" through diplomatla
channels at least three months prior to its intended
\ Vı
4. The termination of this Agreement or withdrawal from it shall not affect any ongolnj
activities or projects that have been agreed upon by the "Parties" prior to th^
termination or wi{hdrawal date.
5. The responsibilities of the Parties regarding the protection of confidential
information and documents and preventing its disclosure in accordance with thiı
agreement wlll continue after the termination of this agreement or withdrawal fror
it.
This Agreement is in tripücate in the Arablc, Engüsh and Turkish languages, tht
three texts belng egualiy authentic. İn case of any difference of understandlng iı
the provîsions of the texts. English text shall prevail.
This Agreement has been signed at Makkah on Frlday, 24/2/1448H correspondinç
07 August 2026.
For the Republic of
Türkiye
For the Kingdom of Saudi
For the Islamic Republic
Arabia
of Pakistan
Recep Tayyip
Erdoğan
Mohammed bin Salman
Muhammed Shehbaz
bin Abdulaziz Al Saud
Sharif
President
Prime Minister
nnce
Prime Minister
%
i
■k
//S'
. ..—
\
\\ ,1
\
A