Önergenin metni
Aşağıdaki sorularımı Ticaret Bakanı Sayın Ömer BOLAT tarafından Anayasa'nın 98. Ve TBMM İçtüzüğü'nün maddeleri gereğince yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim.
Gerekçe
alat Dİ Mersin Mğtetvekil
Toplumun ve ekonominin temel taşı olan esnaf, bugün Cumhuriyet tarihinin en ağır ekonomik darboğazlarından biriyle karşı karşıyadır. Türkiye genelinde ortalama 2 milyon 600 bin esnaf ve sanatkâr işletmesi faaliyet göstermektedir. Bu rakam yalnızca iş yeri sayısını ifade etmemektedir, milyonlarca esnafı, ailelerini, yanlarında çalışanları, çırakları, kalfaları, tedarikçileri ve bu işletmelerden geçimini sağlayan milyonlarca vatandaşı temsil etmektedir. Esnaf, bu ülkenin her mahallesinde, her sokağında, her ilçesinde ve her ilinde bulunmaktadır. Sabah ilk kepengi açan, gece son ışığı söndüren; vergisini ödeyen, istihdam sağlayan, üretime katkı sunan ve mahallesine sahip çıkan kesimdir.2 milyon 600 bin iş yerini görmezden gelemeyiz, Esnafı yok sayamayız, Esnafı ezemeyiz, Esnafın feryadına kulaklarımızı kapatamayız. Çünkü esnaf yalnızca bir meslek grubu değil, Türkiye ekonomisinin omurgası, toplumsal hayatın vicdanı ve milletimizin alın teridir.
2022 yılından 2026 yılı Haziran ayı sonu itibariyle 568 bin 485 Esnaf işyeri kapatmıştır. Bu durum, esnafın içinde bulunduğu ekonomik zorlukların en önemli göstergelerinden biridir, Esnaf artık kazanç elde etmekten çok, işletmesini ayakta tutma mücadelesi vermektedir. Döviz bazlı kiralar, stopaj yükü, çeşitli vergi kalemleri, Bağ-Kur ve sigorta primleri, yüksek enerji maliyetleri ve artan enflasyon işletmeler üzerinde ağır bir yük oluşturmaktadır. Türk lirasındaki değer kaybı nedeniyle sermayesi eriyen esnaf, sattığı ürünün yerine yenisini koyamaz hale gelmiş, çoğu zaman kazanmadan harcama yapmak zorunda kalmıştır. Kartlı alışverişlerde uygulanan POS cihazı komisyonları, banka kesintileri ve bakım ücretleri de esnafın gelirini daha işletme kasasına girmeden azaltmaktadır. Mahalle esnafı, zincir marketler ve alışveriş merkezleri karşısında ağır rekabet koşulları altında mücadele etmektedir. Büyük sermaye karşısında yeterli desteği bulamayan küçük işletmeler; aldığı ürünü satmakta ve sattığı ürünün yerine yenisini koymakta zorlanmaktadır. Gıda sektöründe uygulanan KDV sistemi de esnaf açısından önemli bir mali yük oluşturmaktadır. Esnaf alışta 961 KDV ile işlem yaparken, işlenmiş: ürünlerde 9610 KDV yüküyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu durum küçük işletmelerin maliyetlerini. artitmaktadır. Bunun yanında, müzik kullanan işletmelerden telif hakkı kapsamında talep edilen yüksek ücretler de esnafı zor durumda bırakmaktadır. Dört ayrı kuruluştan, yalnızca bir kuruluşun, yıllık 100 metrekarelik bir işletme için 600 bin TL ücret talep ettiği belirtilmektedir. Bu tür yüksek
maliyetler birçok işletmeyi ekonomik olarak zorlamakta, bazı uyuşmazlıklar mahkeme süreçlerine taşınmaktadır. Ulaşım sektöründe faaliyet gösteren esnaf da sürekli artan maliyetler nedeniyle ciddi sorunlar yaşamaktadır. Akaryakıt fiyatlarındaki sürekli artışlar, yüksek otoyol ve köprü geçiş ücretleri, zorunlu olan yüksek ücretli belgeler, sektörün yükünü artırmakta, birçok işletmeyi kontak kapatma noktasına getirmektedir. Ulaşım sektörüne yönelik hurda araç desteği sağlanmalı, vergi indirim desteği sağlanarak ticari araçların yenilenmesi sağlanarak, kalıcı teşvikler hayata geçirilmelidir. Esnafın en önemli sorunlarından biri de finansmana erişimdir. Banka borçları, ana parayı aşan faiz yükleri nedeniyle ödenemez hale gelmiş; vergi ve SGK borçlarına uygulanan gecikme faizleri işletmeleri içinden çıkılması zor bir noktaya taşımıştır. Borç yükü altında ezilen esnaf krediye ulaşamamakta, yatırım yapamamakta ve işletmesini geliştirememektedir. Bu nedenle faiz oranları düşürülmeli, banka borçları makul şartlarda yeniden yapılandırılmalı, kamu borçlarının faizi silinmeli ve ödeme kolaylığı sağlanmalıdır. Ayrıca sicil affı çıkarılarak ticari hayatına devam etmek isteyen esnafa yeni bir başlangıç imkânı verilmelidir. Esnafın yıllardır beklediği önemli konulardan biri de emeklilik hakkıdır. Bağ-Kur'lular için 7200 prim günü düzenlemesine ilişkin beklenti henüz karşılanmamıştır. Milyonlarca esnaf, diğer sigortalılara göre daha uzun süre prim ödeyerek daha geç emekli olmak zorunda kalmaktadır.
Yıllarca vergisini veren, primini ödeyen ve ülke ekonomisine katkı sağlayan esnafın emeklilikte adalet talebi karşılanmalı, verilen sözler yerine getirilmeli ve 7200 prim günü düzenlemesi bir an önce hayata geçirilmelidir. Vergi yükünün hafifletilmesi, haksız rekabetin önlenmesi, küçük işletmelerin desteklenmesi, üreticinin korunması, finansman maliyetlerinin düşürülmesi ve sürdürülebilir ekonomik politikaların hayata geçirilmesi artık bir tercih değil, zorunluluktur. Bugün esnafın sesi duyulmazsa yarın yalnızca dükkânlar kapanmayacak, şehirlerin ruhu, mahalle kültürü, üretim gücü ve ekonomik bağımsızlığımız da büyük yara alacaktır. Esnaf sadece destek istememektedir. Esnaf; emeğinin karşılığını, adil rekabet şartlarını, ulaşılabilir finansmanı, hak ettiği emekliliği ve geleceğe güvenle bakabileceği bir ekonomik düzen istemektedir. Bu kapsamda; esnafın yaşadığı ekonomik sorunların, artan maliyetlerin, finansmana erişim problemlerinin, emeklilik haklarının, vergi yüklerinin ve sektörel sorunların ayrıntılı şekilde incelenmesi, çözüm önerilerinin belirlenmelidir.
Bu bilgiler doğrultusunda:
Sorular
- 2 milyon 600 bin esnafımız ekonomik darboğazdayken, iktidar esnafın feryadını daha ne kadar duymazdan gelecek?
- Son yıllarda yüz binlerce esnaf kepenk kapatırken, bu tablonun sorumluluğunu kim Vergisini veren, istihdam sağlayan esnaf neden sürekli yük altında bırakılıyor?
- Esnafin maliyetleri artarken, gelirleri erirken hükümet neden kalıcı destek adımları Küçük esnaf zincir marketlerle ve büyük sermayeyle nasıl rekabet edecek?
- Esnaf borç batağındayken, faiz yükü altında ezilirken neden kapsamlı bir yapılandırma
- Vergi ve SGK borçlarında kolaylık sağlanmazken, esnaftan ayakta kalması nasıl bekleniyor?
- Yıllarca prim ödeyen Bağ-Kur'lu esnafın 7200 gün emeklilik talebi neden hâlâ karşılanmıyor?
- Esnafın ödediği vergi artarken, aldığı destek neden aynı oranda artmıyor?
- Esnaf destek beklerken neden sürekli yeni yüklerle karşı karşıya bırakılıyor?
Metin TBMM'deki taranmış önergeden otomatik okunmuş (OCR) ve bölümlere ayrılmıştır; küçük okuma hataları olabilir. Asıl belge: önerge PDF'i ↗.
Bakanlığın cevabı
Cevap metni · Ticaret Bakanı Ömer Bolat
1
T.C. v
TİCARET BAKANLIĞI COP31
TÜRKİYE
Sayı : E-69602026-610-00125514684 12 s70S703 2s. 2024
Konu : Soru Önergesi (7/47537)
H41S37
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA
İlgi (o : 12.08.2026 tarihli ve 43452547-120.07.04-E.1912341 sayılı yazınız.
İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Mersin Milletvekili Sayın Talat DİNÇER tarafından verilen
747537 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Prof. Dr. Ömer BOLAT
Bakan
Ek : Soru Önergesi Cevabı (1 sayfa)
Bu belge güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır.
Belge Doğrulama Kodu: B149D6D9-92DA-4EFC-B126-066F64AC6F7B https:/Wwww.turkiye.gov.tr/ticaret-bakanligi-cbys
Adres: Üniversiteler Mah.Dumlupınar Bulvarı No:151 Çankaya ANKARA Ayrıntılı bilgi için;
Telefon No: 03124491331 Faks No: 0312449 1341 GÜLAY ÖZCAN
e-Posta: g.ozcan(dticaret.gov.ir Bilgisayar İşletmeni T
İnternet Adresi: www.ticaret.gov.tr Telefon No: 03124491331 Kab
KEP Adresi: stratejigelistirmebaskanligi(>b.hs0l.kep.tr cieion No: pp
T.C.
TİCARET BAKANLIĞI
Mersin Milletvekili Sayın Talat DİNÇER'e Ait 7/47537 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin
Cevaplar:
Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla önergenize ilişkin cevaplarımıza
aşağıda yer verilmiştir:
1-10) Esnaf ve Sanatkâr Bilgi Sistemi (ESBİS) kayıtlarına göre, Türkiye genelinde Temmuz ayı
sonu itibarıyla 2026 yılında 169.835 tescil işlemi, buna karşılık 73.159 terkin işlemi
gerçekleştirilmiştir. Terkin işlemleri, yalnızca ekonomik zorluk kaynaklı olarak değil ticari hayatın
doğal akışı içerisinde; esnaf ve sanatkârların meslek değiştirmesi, tacir sınıfına geçmesi, emekli
olması, vefat etmesi ya da işini kapatarak farklı sektörlere yönelmesi gibi çok çeşitli nedenlerle de
gerçekleşebilmektedir.
Öte yandan, esnaf ve sanatkârların en önemli finansman kaynağı olan Hazine
sübvansiyonlu krediler kapsamında, 2002 yılından bu yana ülkemiz genelinde 826,6 milyar liraya
yakın faiz indirimli kredi kullandırmıştır. 2025 yılı içerisinde 257.709 adet kullandırım
kapsamında esnaf ve sanatkârlara ülkemiz genelinde 175,8 milyar TL tutarında ve yıllık bazda
rekor düzeyde kredi kullandırılmıştır. 2026 yılının ilk 7 ayında ise 114.306 adet kullandırım
kapsamında sağlanan kredilerin toplam tutarı 87,4 milyar TL'yi aşmıştır.
2002 yılından bu yana, söz konusu kredilere ilişkin olarak; faiz oranları ile kesinti ve
komisyon oranlarında indirimlerin sağlanması, kredi limitlerinin artırılması, yatırım kredileri ile
sıfır faizli kredilerin hayata geçirilmesi, kredi ve kefalet kooperatiflerinin nitelik ve nicelik
bakımından geliştirilmesi gibi pek çok önemli imkân ve kolaylık hayata geçirilmiştir. Belirli
dönemlerde borçlara ilişkin yapılandırma uygulanmıştır. Yine, yakın dönemde, kredi üst
limitlerinde yeni artışlar sağlanmış, faiz oranı düşürülmüş, azami taksit ödeme vadesi ile toplam
kredi geri ödeme süresinde kolaylıklar sağlanmış, yatırım kredileri içerisine yeni finansman
seçenekleri dahil edilmiş, faturalandırma şartı ertelenmiş, SGK ile vergi borçları nedeniyle
yaşanan finansmana erişim sorunu ortadan kaldırılmış ayrıca kredi ve kefalet kooperatiflerinin
çalışma bölgelerinde düzenleme yapılmıştır. Bunların dışında, Bakanlığımızca, esnaf ve
sanatkârlarımızın korunması noktasında gerekli tüm diğer adımlar da atılmaktadır.
Ayrıca, zincir mağazaların piyasa gücü karşısında küçük işletmelerin rekabet gücünün
korunması, Bakanlığımızın esnaf ve sanatkârlara yönelik çalışmalarında önem verilen hususlardan
biridir. Bu kapsamda, perakende ticaret ve elektronik ticaret alanındaki mevzuat ve uygulamalar
Bakanlığımızca takip edilmektedir. Esnaf ve sanatkârların adil rekabet koşulları içerisinde faaliyet
gösterebilmeleri, piyasadaki rekabet koşullarının korunması ve dijitalleşmenin sunduğu
imkânlardan yararlanabilmeleri amacıyla çalışmalar yürütülmektedir.
Diğer taraftan, 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili
ikincil mevzuat kapsamında esnaf ve sanatkârlar ile küçük ölçekli işletmelerin rekabet gücünün
korunmasına yönelik çeşitli düzenlemeler bulunmaktadır. Bu kapsamda, alışveriş merkezlerinde
toplam satış alanının en az Y65'inin esnaf ve sanatkâr işletmelerine ayrılması; kaybolmaya yüz
tutmuş meslekleri icra edenlere belirli oranda yer ayrılarak bu yerlerin rayiç bedelin dörtte birini
aşmayacak şekilde kiralanması, perakende işletmelerin çalışma gün ve saatlerinin, sektörün ve
bölgenin özellikleri ile rekabet koşulları dikkate alınarak belirlenmesi, belirli tarım ve gıda
ürünlerinde küçük işletmeler lehine ödeme sürelerine ilişkin sınırlamalar getirilmesi gibi
düzenlemelerle küçük işletmelerin korunması ve adil rekabet koşullarının güçlendirilmesi
amaçlanmaktadır.
Sonuç olarak; Bakanlığımızca esnaf ve sanatkârlarımızın karşılaştıkları sorunlara diğer
kurum ve kuruluşlar ile iş birliği içerisinde çözümler sunulması için çalışmalara aralıksız şekilde
devam edilmekte, sektörlerimizdeki tüm gelişmeler meslek kuruluşlarımızla koordineli şekilde
yakından takip edilmekte, esnaf ve sanatkârlarımızca iletilen muhtelif ve talep ve öneriler,
Bakanlığımızca titizlikle değerlendirilmektedir.
Asıl belge: cevap PDF'i ↗