Cezaevlerinde bulunan hükümlü ve tutuklulara ait emanet para hesaplarına ilişkin

Aşağıdaki sorularımın Adalet Bakanı Akın Gürlek tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını ederim. Serhat EREN Diyarbakır Milletvekili Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların kendilerine ait paraları, emanet para hesapları üzerinden tutulmakta ve kullanılmaktadır. Bu sistem, mahpusların temel ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri açısından gündelik yaşamlarının doğrudan bir parçası olduğu gibi, kişinin kendi mülkiyetindeki para üzerindeki tasarruf yetkisi ve bu paranın ekonomik değerinin korunması bakımından da önem taşımaktadır. Tarafımıza Çorlu-Tekirdağ Karatepe Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda bulunan Mehmet Karahan tarafından iletilen bilgi ve belgelerde, ailesinin 2018 yılında diş tedavisi amacıyla kendisine yaklaşık 20 bin TL gönderdiği, tedavi sürecinin uzaması nedeniyle paranın hesabında kaldığı ve parasını kendi adına vadeli hesapta değerlendirme talebinin cezaevi idaresince kabul edilmediği belirtilmiştir. Karahan, 2018 yılında yaklaşık 5 bin dolara karşılık geldiğini ifade ettiği 20 bin TL'nin bugün 400 dolar dahi etmediğini belirterek, parasının yıllar içerisinde ciddi ölçüde değer kaybettiğini ifade etmektedir. Karahan, kendi mülkiyetindeki paranın değerini koruyacak biçimde değerlendirilmesine izin verilmemesinin mülkiyet hakkını ihlal ettiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Karahan'ın başvurusu, ceza infaz kurumlarındaki emanet para sisteminin yüksek enflasyon koşullarında ortaya çıkardığı daha genel bir soruna işaret etmektedir. Hesaptaki paranın nominal miktarının değişmemesi, paranın ekonomik değerinin korunduğu anlamına gelmemektedir. Uzun yıllar ceza infaz kurumunda bulunan bir kişinin hesabındaki para herhangi bir değer koruma imkanından yararlanamıyorsa, enflasyon nedeniyle satın alma gücünün önemli bir bölümünü kaybedebilmektedir. Bu durum, kişinin kendi mülkiyetindeki para üzerinde tasarrufta bulunma imkanının sınırlandırılmasının yanı sıra mülkiyetin reel değerinin korunması sorununu da gündeme getirmektedir. Karahan da Anayasa Mahkemesine sunduğu beyanda, kendi parasını bireysel olarak değerlendirememesine ve mahpuslara ait paraların ortak hesaplarda tutulmasına mülkiyet hakkı yönünden itiraz etmektedir. Anayasa Mahkemesindeki bireysel başvuru kapsamında Adalet Bakanlığı tarafından sunulan görüşte, hükümlü ve tutukluların emanet paralarının kişi bazında ayrı banka hesaplarında tutulmadığı, kurum adına açılan banka hesabında toplandığı, bu hesaplardan elde edilen faiz gelirlerinin kişilere dağıtılmadığı ve söz konusu gelirlerin hükümlü ve tutukluların eğitim, sosyal ihtiyaç ve iyileştirme faaliyetlerinde kullanıldığı belirtilmiştir. Bu uygulama, mahpusların mülkiyetindeki paralardan elde edilen ekonomik getirinin miktarının, kullanım biçiminin ve denetiminin açıklığa kavuşturulmasını gerekli kılmaktadır. Öte yandan Hükümlü ve Tutukluların Emanete Alınan Kişisel Paralarının Kullanımına Dair Yönetmelik'te emanet para hesaplarında biriken faiz gelirleri bakımından hükümlü ve tutukluların "açık feragat veya hibe" iradesine yer verilmesi, uygulamanın kişinin açık iradesi bulunmadığı durumlarda nasıl yürütüldüğü sorusunu da ortaya çıkarmaktadır. Kişinin kendi parasından doğan getirinin hangi hukuki dayanakla ortak kullanıma aktarıldığının, bu gelirlerin hangi tutarlara ulaştığının ve nerelerde kullanıldığının kamuoyuna açıklanması önem taşımaktadır.