Yapım desteği verilen bir belgesel filmine ilişkin

, İskender Bayhan Istanbul Milletvekili Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü tarafından belgesel yönetmeni Bingöl Elmas'ın “Şiirli Oda'nın İzinde” adlı belgesel film projesine 2025 yılında yapım desteği verilmiştir. Kapadokya'da yaşayan yerel tarih araştırmacısı ve çevre aktivisti Mükremin Tokmak'ın çalışmalarını konu alan belgesel; bölgenin tarihsel ve kültürel belleğinin yanı sıra Kapadokya'da turizm faaliyetleri, yapılaşma ve çeşitli kamu uygulamaları sonucunda yaşanan tahribatı ve bu tahribata karşı yürütülen mücadeleyi de ele almaktadır. Yönetmen Bingöl Elmas”ın kamuoyuna yaptığı açıklamalara göre film 25 Nisan 2026 tarihinde Bakanlığa teslim edilmiş; daha sonra kendisine filmin başvuru dosyasındaki senaryo ve yaklaşım metniyle uyumlu olmadığı ve “teknik açıdan yeterli bulunmadığı” bildirilmiştir. Bakanlık bu gerekçelerle verilen desteğin yasal faiziyle birlikte geri ödenmesini talep etmiştir. Ancak Elmas, Bakanlık yetkilileriyle yaptığı telefon görüşmelerinde kendisine resmi yazıdakinden farklı gerekçeler aktarıldığını; filmin “politik” bulunduğunun, Kapadokya?daki tahribat konusunda Bakanlığın sorumluluğuna işaret etmesinin sorun edildiğinin ve bu nedenle Bakanlığın filme destek veremeyeceğinin söylendiğini açıklamıştır. Yönetmenin açıklamasına göre projeye toplam 350 bin TL destek verilmiş, bunun 175 bin TLlik ilk bölümü ödenmiş ve daha sonra kendisinden faizle birlikte 271 bin TL geri alınmıştır. Elmas, bu tutarı borçlanarak ödeyebildiğini ve hukuki yollara başvurmanın yaratacağı mali yükü de karşılayamayacak durumda olduğunu ifade etmiştir. Kamu tarafından verilen bir desteğin, eser tamamlandıktan sonra ve özellikle eserin siyasal iktidarın ya da Bakanlığın faaliyetlerine yönelik eleştirel içeriği gerekçe edilerek geri istenmesi, sanatçı üzerinde doğrudan ekonomik baskı kurulması ve kamu kaynağının bir sansür aracına dönüştürülmesidir. Nitekim 5224 sayılı Kanun kapsamında verilen sinema destekleri, Bakanlığın veya siyasal iktidarın sanatçılara sunduğu bir lütuf değildir. Bunlar halkın vergileriyle oluşturulan kamu kaynaklarıdır. Bu kaynakların dağıtımında sanatçıların iktidara, Bakanlığa veya yürütülen politikalara yönelik tutumlarının belirleyici hale gelmesi; kamu desteğini (o sanatsal (Oüretimin o desteklenmesi (aracından o çıkararak siyasal (sadakat mekanizmasına dönüştürür. Üstelik yürürlükteki Sinema Sektörünün Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik'te, bir filmin “politik” olmaması, kamu kurumlarını eleştirmemesi veya Bakanlık politikalarıyla uyumlu olması şeklinde herhangi bir ölçüt bulunmamaktadır. Dahası, belgesel sinemanın İskender Bayhan İstanbul Milletvekili Emek Partisi Genel Başkan Yardımcısı niteliği gereği proje aşamasında öngörülemeyen gelişmelerin çekim ve kurgu sürecinde filme dâhil olması olağandır. Gerçek kişileri, toplumsal olayları, çevre mücadelelerini ve yaşayan süreçleri izleyen bir belgeselin başlangıçta sunulan metnin birebir görsel karşılığı olmasını istemek, yaratıcı sürecin önceden belirlenen sınırlar içine hapsedilmesi sonucunu doğurabilir. “Şiirli Oda'nın İzinde” belgeseli Kapadokya'da turizm, koruma politikaları ve kültürel mirasa yönelik uygulamaları eleştirirken, bu politikaların yürütülmesinden sorumlu Kültür ve Turizm Bakanlığı aynı zamanda filmin kamu desteğinin devam edip etmeyeceğine karar veren makamdır. Bakanlığın kendi faaliyetlerini eleştiren bir sanat eserinin finansmanı üzerinde yaptırım yetkisine sahip olması, kamusal kültür desteğinin bağımsızlığı açısından da tartışılması gereken bir durumdur. Bakanlığınızın geçmişte Emin Alper'in “Kurak Günler” filmi için de senaryodaki değişiklikleri gerekçe göstererek verilen yapım desteğini yasal faiziyle geri istemesi benzer tartışmalara yol açmıştır. Bu ve benzeri örneklerin tekrarlanması, sinema emekçilerine “destek almak istiyorsanız ne anlatacağınızı, neyi eleştireceğinizi ve filminizin son halinde neleri göstereceğinizi Bakanlığın kabul edebileceği sınırlar içinde tutun” mesajı vermektedir. Bu koşullar altında ekonomik olarak zaten büyük ölçüde proje bazlı, güvencesiz ve sınırlı kaynaklarla çalışan bağımsız sinemacıların kamu desteğini kaybetmemek veya faiziyle geri ödeme tehdidiyle karşılaşmamak için daha proje aşamasında kendi eserlerine sansür uygulamak zorunda bırakılması, yasaklamaya dahi gerek bırakmayan bir otosansür rejimi yaratmaktadır.