İşçilerin sendikal haklarını etkin biçimde kullanamadığı iddiasına ilişkin

Mh Burhanettin KOCAMAZ Ülkemizde çalışma hayatının en temel sorunlarından birisi, çalışanların sendikal örgütlenme ve toplu pazarlık haklarını özgür ve etkin biçimde kullanamamasıdır. Son dönemde birçok işyerinde işçilerin sendikalaşma iradesini kırmaya yönelik baskı, tehdit, işten çıkarma ve çeşitli etik dışı uygulamaların arttığına ilişkin ciddi iddialar kamuoyuna yansımaktadır. İşçilerin anayasal bir hak olan sendikaya üye olma ve örgütlenme özgürlüğünü kullanmak istemesi nedeniyle baskı altında bırakılması, iş güvencesiyle tehdit edilmesi veya işten çıkarılması; çalışma hayatı açısından kabul edilemez bir tablo oluşturmaktadır. Öte yandan özel sektörde toplu iş sözleşmesinden yararlanabilen çalışanların oranının yaklaşık yüzde 6 seviyesinde, ülke genelinde ise toplu iş sözleşmesi kapsamındaki çalışanların oranının yaklaşık yüzde 17 düzeyinde olduğu; çalışanların yaklaşık yüzde 83'ünün ise bu hakkın koruyucu etkisinin dışında kaldığı ifade edilmektedir. Örgütlenme oranının yalnızca yüzde 13,79 seviyesinde bulunması da Türkiye'de sendikal hakların etkin kullanımı bakımından üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir durumdur. Ancak sorun yalnızca sendikaya üye olma aşamasında yaşanmamaktadır. Bir işyerinde sendikal örgütlenme sağlandıktan sonra da toplu iş sözleşmesi yetki süreçleri, işkolu ve yetki itirazları nedeniyle başlayan uzun yargı süreçleri, çalışanların toplu pazarlık hakkını yıllarca kullanamamasına neden olmaktadır. Bir başka önemli sorun ise grev hakkının kullanılmasına ilişkin yasal ve füli sınırlamalardır. (o Çalışanların ekonomik ve sosyal haklarnı korumak amacıyla başvurabilecekleri en temel toplu eylem araçlarından biri olan grev hakkının çeşitli gerekçelerle sınırlandırılması veya etkisiz hâle getirilmesi, toplu pazarlık düzenindeki güç dengesini işveren lehine bozabilmektedir. Anayasa ve uluslararası çalışma normları çerçevesinde korunması gereken sendika hakkı, toplu pazarlık hakkı ve grev hakkının, uygulamada çeşitli engeller ve uzun süreçler nedeniyle kullanılamaz hâle gelmesi, Türkiye'de çalışma barışını ve sosyal adaleti ciddi biçimde tehdit etmektedir. Bu bilgiler ışığında,