S ve Y tipi cezaevlerine ilişkin

Turan Taşkın ÖZER İstanbul Milletvekili Kuyu tipi cezaevleri olarak bilinen yüksek güvenlikli cezaevleri, mimari yapıları ve uygulanan rejim nedeniyle, mahpusların dış dünyayla bağını neredeyse tamamen koparan, insan onurunu zedeleyen koşullara sahiptir. İstanbul Barosu tarafından yayımlanan raporda, hücrelerde sağlıklı bir havalandırma sisteminin bulunmadığı, pencerelerin dış dünyayla her türlü bağı koparacak şekilde metal levhalarla kapatıldığı, mahpusların hücrelerine yerleştirilen kameralarla 7/24 gözetim altında tutulduğu tespit edilmiştir. Bu gözetim, yalnızca özel hayatın tamamen ortadan kalkmasına değil, aynı zamanda sürekli psikolojik baskı ortamına yol açmaktadır. Raporda kuyu tipi cezaevlerindeki uygulamalarının Adalet Bakanlığı'nın kendi düzenlemelerine de aykırılık teşkil ettiği belirtilerek, “Bakanlığın ilgili genelgesi, tutuklu ve hükümlülere haftada 10 saati geçmemek üzere, 10'ar kişilik gruplar halinde ve idare gözetiminde bir araya gelme hakkı tanımaktadır. Ancak mahpuslardan edinilen bilgiler, bu hakkın filen uygulanmadığını göstermektedir. Yine aynı genelgede güvence altına alınan spor yapma hakkı da pratikte yalnızca ayda bir kez ve bir saatle sınırlı tutulmakta, bu haliyle sembolik olmaktan öteye geçmemektedir” denilmektedir. Ortaya çıkan tablo, kuyu tipi cezaevlerinin insan haklarını ağır biçimde ihlal ettiğini göstermektedir. Türkiye'nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 3. maddesi işkence ve insanlık dışı muameleyi yasaklamaktadır. Ayrıca Birleşmiş Milletler Mahpuslara Muameleye Dair Asgari Standart Kuralları (Nelson Mandela Kuralları) mahpusların gün ışığına erişimini, havalandırma hakkını ve sağlık hizmetlerine ulaşımını temel standartlar arasında saymaktadır. Tüm bu uygulamalar uluslararası insan hakları standartları ile evrensel hukuk ilkeleri ile bağdaşmamaktadır. Sosyal izolasyona, insansızlaştırmaya, yönelik tasarlanan bu tip cezaevi insan haklarına aykırı ve psikiyatrik rahatsızlıkların yanı sıra kısa, orta ve uzun vadede ciddi sağlık sorunlarına yol açacağı açıktır. Öte yandan Kuyu tipi cezaevlerinden başka cezaevlerine nakil için başlatılan ölüm orucu ve açlık grevlerinde özellikle Ali Aracı ve Serkan Onur Yılmaz'ın durumu kritik seviyeye gelinmiştir. Anayasa'nın 17'nci maddesinde yer alan “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tâbi tutulamaz. Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tâbi tutulamaz” hükmü uyarınca devlet kişileri yaşatmakla görevlidir. Ancak cezaevlerinde sürdürülen ölüm orucu ve açlık grevleriyle ilgili henüz bakanlığın somut adım atmadığı görülmektedir.