Teklifi verenlerin neden gerekli gördüğünü anlattığı bölüm (teklif metninden).
Gerekçeyi oku
Kalp akciğer makinesini kullanarak beden dışı kan dolaşımı işlemini yürütmekte olan
perfüzyonistler ile ilgili olarak 6225 sayılı yasa ile iki önemli düzenleme yapılmıştır. Bunlardan
birincisi perfüzyonistin tanımı diğer ise perfüzyon işlemi yapan diğer sağlık personelinin
yapılacak olan sınav ile yetkilendirilmesidir. Yasanın yürürlüğü ile perfüzyonist kadro tanımı
yapılmakla birlikte uzun yıllardan beri perfüzyon işlemi yapan diğer sağlık personeli
yetkilendirilmiş, ancak kadro imkanı tanınmamıştır. Bununla birlikte perfüzyon üzerine bir
lisans alanından mezun olanların ayrıca yüksek yüksek lisans eğitimi alma şartı ile perfüzyonist
kadrosuna atanmaları, söz konusu sağlık çalışanlarının özlük ve kadro haklarından tam olarak
yararlanamamaları sonucunu doğrumuştur.
Sağlık hizmetleri, bireylerin ve toplumun sağlıklı ve kaliteli bir yaşam standardına
ulaşması için verilen çeşitli hizmetlerdir. Bu amaçlarla verilen sağlık hizmetleri, sağlık hizmeti
çalışanları tarafından verilmektedir. Bu nedenle sağlık hizmetleri çalışanları, bireylerin yaşama
hakkı ve sağlık hakkıyla ilgili olarak çok önemli bir görev ifa etmektedirler. Yaşama hakkı ve
sağlık hakkı yalnızca anayasal düzeyde değil, aynı zamanda birçok uluslar arası sözleşmede de
güvence altına alınmış, bireylerin en temel haklarındandır. Yaşama hakkı ve sağlık hakkı iç
hukukta 1982 Anayasası'nın 17. ve 56. maddelerinde güvence altına alınmıştır. Anayasa'nın
17. maddesinde “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme
hakkına sahiptir.” , 56. maddesinde ise “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama
hakkına sahiptir.” denmekle yaşama hakkı ve sağlık hakkının ne kadar önemli olduğu ve bu
hakların bireylerin en temel haklarından olduğu vurgulanmıştır.
Yaşama hakkı ve sağlık hakkı bazı uluslararası sözleşmelerle de güvence altına
alınmıştır. 1948'de kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 25.maddesi; “Herkesin
kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı
vardır. Herkes, işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık ve kendi iradesi dışındaki
koşullardan doğan geçim sıkıntısı durumunda güvenlik hakkına sahiptir.
Anaların ve çocukların özel bakım ve yardım görme hakları vardır. Bütün
çocuklar, evlilik içi veya evlilik dışı doğmuş olsunlar, aynı sosyal güvenceden
yararlanırlar" denilmekle en temel hak olan "yaşam hakkı" dahilinde sağlık hakkına yer
vermiştir.
İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin bir devamı ve onu açıklayan bir belge niteliğinde
olan "Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi" nin 12. maddesinde de sağlık hakkı
"Sağlık standardı hakkı” başlığı altında şöyle düzenlemiştir.
“1. Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, herkesin mümkün olan en yüksek seviyede fiziksel ve ruhsal
sağlık standartlarına sahip olma hakkını tanır.
2. Bu Sözleşmeye Taraf Devletlerin bu hakkı tam olarak gerçekleştirmek amacıyla alacakları
tedbirler, aşağıdakiler için de alınması gerekli tedbirleri içerir:
gelişmelerinin sağlanması;
b) Çevre sağlığını ve sanayi temizliğini her yönüyle ileriye gölürme;
c) Salgın hastalıkların, yöresel hastalıkların, mesleki hastalıkların ve diğer hastalıkların
önlenmesi, tedavisi ve konirolü;
4) Hastalık halinde her türlü sağlık hizmetinin ve bakımının sağlanması için gerekli şartların
yaratılması.”
Görüldüğü üzere, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi'nin 12. maddesinde sağlık
hakkı başlı başına bir hak olarak ele alınmıştır.
Avrupa Sosyal Şartı'nın, "Sağlığın Korunması Hakkı" başlıklı 11. maddesinde ise akit
devletlerin temel haklardan olan sağlık hakkının sağlanması ve korunmasına yönelik tedbirleri
alarak bu temel hakkın topluma en iyi şekilde sağlanması için yapması gereken çalışmaları
içermektedir. Madde metni şu şekildedir:
"Akit Taraflar sağlığın korunması hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere, ya
doğrudan veya kamusal veya özel örgütlerle işbirliği içinde, diğer önlemlerin yanı sıra,
1-Sağlığın bozulmasına yol açan nedenleri olabildiğince ortadan kaldırmak;
2-Sağlığı geliştirmek ve sağlık konularında kişisel sorumluluğu artırmak üzere eğitim ve
danışma kolaylıkları sağlamak;
3-Salgın hastalıklarla yerleşik mevzii ve başka hastalıklar olabildiğince önlemek; üzere
tasarlanmış uygun önlemler almayı taahhüt ederler."
Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesi'nin "Sağlık Hizmetleri" başlıklı 35. maddesinde de
"Herkes, ulusal yasalar ve uygulamalarda belirtilen şartlar çerçevesinde koruyucu sağlık
hizmetlerinden yararlanma hakkına ve tıbbi tedaviden yararlanma hakkına sahiptir. Bütün
Birlik politikaları ve faaliyetlerinin tanımlanmasında ve uygulanmasında yüksek düzeyde bir
insan sağlığı koruması sağlanmalıdır.” şeklinde bir düzenleme yapılarak bireylerin sağlık
hizmetlerinden yararlanma hakkı bulunduğu hükme bağlanmıştır.
Sağlık hizmetinin sunumunda en önemli görevlerden birisi de kuşkusuz ki kalp ameliyatlarında
görev alan perfüzyonistlerdir. Perfüzyon; kelime anlamı olarak kanlanma, üzerine veya içine
dökme, sıvı biçimindeki ilaçları vücuda verme demektir. Perfüzyonist ise ameliyat sırasında
çok önemli görevler ifa ederek kalp akciğer makinesini kullanarak beden dışı kan dolaşımı
işlemini yapan sağlık personelidir. Sağlık Meslek Mensupları İle Sağlık Hizmetlerinde Çalışan
Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmeliğe göre görevlerini
şunlardır:
Perfüzyonist
a) Kalp-akciğer makinesini, ekstrakorporeal membran oksijenasyon ve veniriküler destek
cihazlarını yönetir.
b) Ameliyat öncesi perfüzyonla ilgili hazırlığı yapar.
c) Kardiyopulmoner papa ve ekstrakorporeal (vücut dışı) dolaşım sırasında hastanın
d) Gerektiğinde donör doku ve organların korunmasına yardımcı olur.
e) Hemofilirasyon-ultrafiltrasyon ve aferez uygulamalarını yapar.
Hipotermi-hipertermi uygulamalarını ve vücut sıcaklığı regülasyonunu yapar.
g) Ekstrakorporeal dolaşım ekipmanı üzerinden kan ve kan ürünleri transfüzyonu ile uzman
hekimlerin gerekli gördüğü ilaç ve tıbbi ajanların uygulamasını yapar.
8) İzole organ ve ekstremite perfüzyonunun yapılmasını sağlar.
h) Ekstrakorporeal dolaşım desteğinde olan hastanın iransportuna eşlik eder.
6225 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun'un 9. maddesi ile 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarz-ı İcrasına Dair
Kanuna Ek 13. madde eklenmiştir. Bu maddede sağlık hizmetin görev alan sağlık çalışanlarının
tanımlarına yer verilmiştir. 1219 sayılı Ek 13. maddesinin (6) fıkrasında ise kanunun yürürlüğe
girdiği tarihe kadar tanımı yapılmamış olan “perfüzyonist” kadrosunun tanımı yapılmıştır.
Bu tanım şöyledir: “ö) Perfüzyonisi; perfüzyon alanında lisans eğitimi veren fakülte veya
yüksekokullardan mezun veya diğer lisans eğitimleri üzerine perfüzyon alanında yüksek lisans
yapan, kalp ve/veya büyük damarlarda yapılacak müdahalelerde ilgili uzman tabipler
gözetiminde kalp akciğer makinesini kullanarak beden dışı kan dolaşımını yöneten sağlık
meslek mensubudur.”
Bu düzenlemeye göre perfüzyonist kadrosunda atanabilmek için “perfüzyon alanında lisans
eğitimi veren fakülte veya yüksekokullardan mezun veya diğer lisans eğitimleri üzerine
perfüzyon alanında yüksek lisans yapma” şattı getirilmiştir.
Aynı Kanunun 11. maddesi ile 1219 sayılı yasaya Geçici 7. madde eklenmiştir. Geçici 7.
maddenin 2. Paragrafı şöyledir: “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte kalp akciğer
makinesini kullanarak beden dışı kan dolaşımı işlemini en az bir yıldan beri yürütmekte olup
en az lise seviyesinde eğitimi bulunanlardan, usul ve esasları Sağlık Bakanlığınca belirlenen
eğitimleri alan ve açılacak sınavlarda başarılı olanlar perfüzyonist yetkisiyle çalışabilir. “
Kanunun yürürlüğe girdiği 26.04.2011 tarihine kadar ve halen de kanunda belirtilen alanlardan
mezun olmayan ancak Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün 20.07.2012
tarih ve Sayı:B.10.0.SHG.0.72.00.00/799/15553 ve Konu: Psikolojinin Tıbbi Uygulamaları,
Perfüzyonist, Ağız Diş Sağlığı Teknikeri Yetkilendirme Eğitim ve Sınavları yazısına bağlı
olarak yapılan sınav ile diğer sağlık çalışanlarından gerekli koşulları taşıyanlar perfüzyonist
yetkisi ile çalışmaktadırlar. Ancak Kanunun belirttiği “perfüzyonist” kadrosuna atanabilme
şartlarını taşımadıkları için fiilen perfüzyonist yetkisi ile çalışmalarına rağmen kadro sıkıntısı
yaşamaktadırlar. Yıllardan beri bu alanda görev yapan etkin, yetkin ve tecrübeli olan ve
başarıyla çalışan bu sağlık çalışanlarının perfüzyonist kadrosuna atanması için kanun
değişikliği yapılması gerekmektedir.
Buna ek olarak perfüzyonist kadrosuna atanabilmek için aranan şartlardan birisi “diğer lisans
eğitimleri üzerine perfüzyon alanında yüksek lisans yapmak”tır. Bilindiği üzere kalp
ameliyatında görev alan sağlık personelinin tamamının çok tecrübeli ve eğitimli olmaşr gigi
arz etmektedir. Ancak “herhangi bir lisans eğitiminin üzerine perfüzyon yü ek TS, &
i$
E
yapılması uygun bir yaklaşım değildir. Herhangi bir lisans mezununun perfüzyfn
<
1923
lisansı ile perfüzyonistliği gerektiği gibi yapamayacağı değerlendirilmektedir. Bu nedenle
yasadaki bu kısmın yasadan çıkarılması gerektiğini değerlendirmekteyiz.