Madde 1
(1) Bu Kanunun amacı, ev hizmetlerinde çalışanlar ile ev emekçilerinin hak
ve yükümlülüklerini düzenlemek, bu kişilere malullük, emeMilik, yaşlılık ve ölüm hallerinde
sosyal sigorta yardımlan sağlamaktır.
Kapsam
Gerekçe: Bu maddenin gerekçesi, ev hizmetlerinde çalışan bireylerin anayasal bir hak
olan sosyal güvenceye kavuşmasını sağlamaktır. Bu düzenleme, uzun süredir toplumsal
cinsiyet eşitsizliği ve patriyarkal yapılar nedeniyle hakları yok sayılan ev emekçilerinin
haklarını güvence altına alarak, onları kayıt dışı çalışma, güvencesizlik ve emek sömürüsünden
korumayı hedeflemektedir.
Madde 2
(1) Bu Kanun, ev hizmetlerinde çalışanlar ve ev emekçilerini, istihdam
ilişkisi içinde olan veya olmayan kişileri kapsar. Bu Kanun hükümleri, sigortalı sayılan kişilerin
bakmakla yükümlü olduğu aile bireylerini de kapsar.
(2) Kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik
kuruluşlan kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın
çalışan kişiler, bu Kanuna göre sigortalı sayılırlar.
Tanımlar
Gerekçe: Bu madde, istihdam ilişkisi içinde olan veya olmayan tüm ev emekçilerini
kapsayarak, kayıt dışı çalışan emekçilerin sosyal güvenlik haldarını tanımayı amaçlamaktadır.
Kadınların ev içi rollerine hapsolduğu bu sistemde, emeklerinin görünür kılınması ve bu
kişilerin sosyal güvenlik haklarına kavuşması, toplumsal cinsiyet eşitliği açısından büyük bir
dönüm noktası olacaktır.
Madde 3
(1) Bu Kanun kapsamında:
a) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığım,
b) İlgili Bakanlık: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığını,
c) Ev Hizmeti: Ev ya da hane halkı için veya ev içerisinde icra edilen işler,
d) Ev Emekçisi: Ev hizmetlerini icra eden, ancak herhangi bir işverene bağlı olmaksızın
çalışan kişileri,
e) Ev işçisi: İstihdam ilişkisi içerisinde ev hizmetlerini gerçekleştiren kişileri,
f) Sigortalı: Bu Kanuna göre sigortalı sayılan kimseleri,
g) Hak Sahibi: Sigortahlann veya Kurumdan bu Kanuna göre malullük veya yaşlılık
aylığı almakta olanlarm ölümü halinde, bu Kanuna göre aylık bağlanmasına veya toptan ödeme
yapılmasına hak kazanan eşini, çocuğunu, anasım ve babasını,
h) Kurum: Sosyal Güvenlik Kurumunu,
i) İş Kazası: Faaliyetleri dolayısıyla sigortalıları hemen veya sonradan bedence veya
ruhen arızaya uğratan olayı,
j) Meslek Hastalığı: Sigortalıma yürüttüğü faaliyetlerin niteliğine göre tekrarlanan bir
sebeple veya faaliyetin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, sakatlık
veya ruhi arıza hallerini ifade eder.
Sigortalı Sayılmayanlar
Gerekçe: Kanunun uygulamasında kullanılacak terimlerin kesin bir şekilde
tanımlanmasımn amacı, belirsizliklerden kaynaklanabilecek hukuki boşlukları ortadan
kaldırmak ve çalışanların hak kaybı yaşamasını engellemektir. Net tanımlamalar, ev işçilerinin
ve emekçilerinin statülerinin korunmasına ve haklarmm güvence altına alınmasına önemli katkı
sağlayacaktır.
Madde 4
(1) Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik
kuruluşlarına prim veya emeklilik keseneği ödemekte olanlar,
b) (a) bendinde belirtilen kuruluşlardan malullük veya yaşlılık aylığı ile daimî tam iş
göremezlik geliri almakta olanlar veya aylık veya gelir bağlanması için talepte bulunanlar,
sigortalı sayılmazlar.
Sigortalılığın Başlangıcı ve Zorunlu Oluşu
Gerekçe: Bu madde, sigorta kapsamına girmeyen kişilerin açık bir şekilde
belirlenmesiyle mevcut sosyal güvenlik sisteminin bütünlüğünü korumayı amaçlamaktadır.
Aym zamanda, mevcut sosyal güvenlik haklarından faydalanan kişilerin haklarını koruyarak,
sigorta sistemindeki çifte kayıtların ve çelişkilerin önüne geçilmesi hedeflenmektedir.
Madde 5
(1) 2'nci madde kapsamına girenlerden, ev emekçileri on sekiz yaşını
doldurdukları tarihi takip eden yılbaşından itibaren, istihdam ilişkisi içinde çalışanlar ise 18
yaşını doldurmak kaydıyla işe başladıkları tarihte sigortalı sayılırlar. Ancak, 7'nci maddede
belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt
ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar.
(2) Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemez ve kaçınılamaz.
Sigortalılığın Sona Ermesi
Gerekçe: Bu maddenin amacı, ev işçilerinin sigorta kapsamına alınma süreçlerini
netleştirmek ve sigortalı olmanın bir hak olduğu kadar bir zorunluluk olduğunu vurgulamaktır.
Böylece, çalışanların sosyal güvenlik sistemine dahil olmaları sağlanarak, güvencesiz
çalışmanın ve sömürünün önüne geçilecektir.
Madde 6
(1) Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlardan;
a) Ev işçiliği faaliyetinde bulunanların,
b) Ev emekçileri, faaliyetlerine son verdikleri tarihte, vefatları halinde, iş göremezlik
raporu verilmesi veya istekleri halinde 65 yaşını aştıkları tarihte,
c) Diğer sosyal güvenlik kuruluşları kapsamına tâbi bir işte çalışanların, çalışmaya
başladıkları tarihten bir gün önce, sigortalılıkları sona erer.
(2) Sigortalılığı sona erenler ile mirasçıları ve yakınları, sigortalılıklarının sona erdiği tarihten
itibaren üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıtlarını güncellemek zorundadırlar.
Sigortalıların Kayıt ve Tescil Yaptırma Zorunluluğu
Gerekçe: Bu madde, sigortalılığın hangi koşullarda sona ereceğini belirleyerek sosyal
güvenlik sisteminin düzenli ve güvenilir bir şekilde işlemesini sağlamaktadır. Sigortalılığın
sona erme koşullarının net bir şekilde tanımlanması, sistemdeki boşlukların ve suiistimallerin
önüne geçilmesini amaçlamaktadır.
Madde 7
(1) Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten
itibaren en geç üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar.
Resen Tescil
Gerekçe: Bu maddenin gerekçesi, sigortalıların sosyal güvenlik sistemine dahil
olmalarını sağlamak ve kayıt dışı çalışmanın önüne geçmektir. Bu zorunluluk, sosyal güvenlik
hakkının korunması açısından kritik bir öneme sahiptir ve kayıt dışı ekonominin kontrol altına
alınmasına büyük katkı sağlayacaktır.
Madde 8
(1) Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlardan sigortalılıklarının başladığı
tarihten itibaren üç ay içinde Kuruma kayıt ve tescillerini yaptırmayanların tescil işlemleri.
Kurumca resen yapılır.
Tescilde Esas Alınacak Kayıtlar
Gerekçe: Bu maddeyle, kayıt ve tescil işlemlerini kendileri gerçekleştiremeyen ya da
bu yükümlülüklerini yerine getirmeyen ev işçileri için devletin devreye girerek resen tescil
işlemlerini yapması sağlanacaktır. Böylece, çalışanların herhangi bir bürokratik engelle
karşılaşmadan sosyal güvenlik haklarına erişmeleri güvence altına alınmaktadır.
Madde 9
(1) Sigortalıların kayıt ve tescil işlemlerinde kendilerinin temin ettiği
belge, beyan ve kayıtlar esas alınarak valilik, kaymakamlık, özel idare, belediye, muhtarlık ve
nüfiıs idareleri kayıtlan ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının ve bankaların kayıtlan esas
alımr. Belirtilen bu merci, kurum, kuruluş ve bankalar, Kurumun isteği üzerine her türlü bilgiyi
ve belgeyi vermekle yükümlüdürler.
Malullük Aylığının Hesaplanması
Gerekçe: Bu maddenin gerekçesi, sigorta tescil sürecini hızlandırmak ve kayıt dışı
çalışmamn önüne geçmektir. Kişisel beyanlar ile resmi kayıtların esas alınması, ev işçilerinin
haklarına daha kolay erişmesini sağlayacak ve bürokratik engelleri azaltacaktır. Ayrıca,
kurumlar arası iş birliği ve veri paylaşımı, kayıt işlemlerinde oluşabilecek hataları önleyerek
sürecin güvenilirliğini artıracaktır.
Madde 10
(1) Malullük aylığı bağlanmasına hak kazanan sigortalıya ilgili maddede
belirtilen basamaklardan son defa prim ödediği basamağa ait göstergenin katsayı ile çarpımının
%70'i oramnda malullük aylığı bağlamr. Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç
durumda ise bu oran %80'e çıkarılır.
Yaşlılık Aylığının Hesaplanması
Gerekçe: Bu maddenin gerekçesi, maluliyet durumunda ev işçilerinin gelir güvencesine
kavuşmalarım sağlamak ve ekonomik olarak mağdur olmalarımn önüne geçmektir. Malullük
aylığı, çalışanların yaşamlarını sürdürebilmeleri için temel bir haktır ve bu hak, sosyal devlet
anlayışımn gereğidir.
Madde 11
(1) Yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanan sigortalıya, bulunduğu
basamakta en az bir tam yıl prim ödemiş olması şartıyla ilgili maddede belirtilen basamaklardan
son defa prim ödediği basamak göstergesinin katsayı ile çarpımının %70'i oranında yaşlılık
aylığı bağlanır.
(2) Şu kadarki;
a) Sigortalımn bulunduğu basamakta en az bir tam yıl prim ödememiş olması halinde
yaşlılık aylığı bir önceki basamak üzerinden hesaplanır.
b) Yaşlılık aylığı; sigortalımn kadın ise 55, erkek ise 60 yaşından sonra sigortalılığa
devamda fazla olan her tam yaş için ve 25 yıldan fazla prim ödediği her tam yıl için %70 oranı
birer artırılarak hesaplanır.
(3) Yaşlılık aylığı herhalde %90 oranım geçemez.
Ölüm Aylığının Hesaplanması
Gerekçe: Yaşlılık aylığı, çalışanların emeklilik döneminde onurlu bir yaşam sürmelerini
sağlamak için kritik bir destektir. Bu madde, çalışanların uzun yıllar boyunca verdikleri emeğin
karşılığım alabilmeleri ve yaşlandıklarında da ekonomik olareüc bağımsız kalmalarını güvence
altına almaktadır.
Madde 12
(1) Sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine bağlanacak aylığın tespit
edilmesinde;
a) Sigortalının almakta olduğu malullük veya yaşlılık aylığı,
b) Sigortalının bağlanmasına hak kazanmış olduğu malullük veya yaşlılık aylığı veya
kısmi yaşlılık aylığı,
c) Malullük aylığı bağlandıktan sonra kontrol muayenesi sebebi ile aylığı kesilen
sigortalı için kesilmiş bulunan malullük aylığı,
d) Yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra 20'nci maddenin birinci fıkrasına göre kesilen,
e) Sigortalının prim ödemekle beraber 15 tam yıl sigorta primi ödemeden ölümü halinde
15 tam yıl sigorta primi ödemiş olanlar gibi 18 inci madde hükmüne göre hesaplanacak kısmı
esas tutulur.
(2) Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumda malul sayılarak aylık
bağlanmış veya aylık bağlanmasına hak kazanmış ise (a), (b) ve (c) bentlerinde esas tutulan
aylıklarda bu nedenle yapılan artış oranı dikkate alınmaz. Ölüm aylığı, herhalde ölüm aylığının
hesaplanmasına esas basamak göstergesi ile katsayımn çarpımının %90'mı aşamaz.
Prim Oranı ve Hesaplanması
Gerekçe: Bu maddenin amacı, sigortalıların vefatı durumunda yakınlarının mağdur
olmalarını önlemek ve onların yaşamlarım idame ettirebilmeleri için ekonomik destek
sağlamaktır. Ölüm aylığı, sosyal güvenlik sisteminin en önemli unsurlarından biridir ve
çalışanların geride kalan aile bireylerine yönelik bir güvence sağlar.
Madde 13
(1) Kanuna göre ödenecek malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi,
sigortahmn seçtiği veya intibak ettirildiği gelir basamağımn %20'sidir. Bu fıkra kapsamına
girenler, adlarına ödenen priminin ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar aym kazancın
otuz katımn %32,5 oranında prim ödeyebilir. Bunun %20'si malullük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları, genel sağlık sigortası primidir. Bu süre içinde ödenmeyen primin ödenme hakkı
düşer. Ödenen primler Kanunun 4'üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında
sigortalılık sayılır.
(2) Sigortalının çalışmaya hazır olması fakat ekonomik, siyasal ve sosyal krizler
nedeniyle çalışamaması nedeniyle primlerini ödeyememesi halinde Bakanlık, İlgili Bakanlık ve
Kurumca yapacağı değerlendirme sonrasında söz konusu primlerin Hazine ve Maliye Bakanlığı
tarafından karşılanmasına karar verir.
(3) Ev emekçilerinin asgari primleri de Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından
karşılanır. Şu kadar ki ev emekçisi gelir ve prim basamağını artırmak amacıyla ve isteğe bağlı
olarak ek prim ödeme hakkına sahiptir.
Sağlık Sigortası Kapsamı
Gerekçe: Bu madde, sigorta primlerinin adil ve sürdürülebilir bir şekilde hesaplanmasını
amaçlamaktadır. Prim oranlarının net bir şekilde belirlenmesi, onları ekonomik krizler gibi dış
faktörlerden koruyarak sosyal güvenlik sistemine daha kolay erişim imkam sunmaktadır.
Madde 141593 sayılı
(1) Kanunun 2'nci maddesine göre sigortalı olanlardan;
a) Sigortalılığı devam edenler ile eş ve bakmakla yükümlü oldukları çocukları, ana ve
babaları,
b) Yaşlılık ve malullük aylığı almakta olanlar ile eş ve bakmakla yükümlü oldukları
çocukları, ana ve babaları,
c) Ölüm aylığı alanlar, sağlık sigortası yardımlarından yararlamrlar.
(2) Sağlık hizmeti; Sağlık Bakanlığı, Sosyal Sigortalar Kurumu, mahalli idareler,
üniversiteler, kamu iktisadi teşebbüslerine ait sağlık tesisleri ile gerçek ve tüzel kişilerden satın
alınmak suretiyle yürütülür. Buna ilişkin usul ve esaslar Kurumca belirlenir.
(3) İstihdam ilişkisi içinde çalışan sigortalıların rutin sağlık kontrolleri için 24.4.1930
tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve 20.6.2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı
ve Güvenliği Kanunu hükümleri uygulanır.
Hüküm Bulunmayan Haller
Gerekçe: Bu maddenin gerekçesi, ev işçilerinin ve onların bakmakla yükümlü oldukları
kişilerin sağlık güvencesine kavuşmalarını sağlamaktır. Sağlık hizmetlerine erişim, ev
işçilerinin insan onuruna yakışır bir yaşam sürmeleri açısından vazgeçilmez bir haktır.
Madde 155510 sayılı
(1) Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 31.5.2006 tarihli ve 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri uygulamr.
Kaldırılan ve Değiştirilen Hükümler
Gerekçe: Bu maddenin amacı, kanun hükmü bulunmayan durumlarda diğer ilgili sosyal
güvenlik mevzuatına başvurulmasını sağlayarak yasal düzenlemelerin bütünlüğünü ve
tutarlılığını güvence altına almaktır. Bu sayede, çalışanların hak kaybı yaşamadan mevcut
düzenlemeler çerçevesinde korunmaları sağlanacaktır.
Madde 16yürürlükten kaldırıyoribare değişikliği4857 sayılı5510 sayılı
(1) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun Ek
9'uncu maddesinin başlığında yer alan "Ev hizmetlerinde çalışanların sigortalılığı ve..." ibaresi,
birinci fıkrasında yer alan "sigortalılar ile..." ibaresi ile ikinci, üçüncü ve dördüncü fikraları
yürürlükten kaldırılmıştır.
(2) 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı tş Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının
(e) bendi yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük
Gerekçe: Mevcut sosyal güvenlik mevzuatında bu kanun ile çelişen hükümlerin
yürürlükten kaldırılmasının gerekçesi, yeni düzenlemenin etkin bir şekilde uygulanması ve
çelişkilerin önlenmesidir. Böylece, ev işçilerinin haklarının korunması için gerekli yasal altyapı
güçlendirilmiş olacaktır.
Madde 17
(1) Bu Kanun yayımı tarihinden itibaren 6 ay sonra yürürlüğe girer.
Yürütme
Gerekçe: Kanunun 5mrürlüğe giriş tarihi, taraflara düzenlemelere uyum sağlayabilmeleri
için makul bir süre tanıma amacı taşımaktadır. Bu süre zarfında tüm tarafların hazırlıklarını
tamamlaması ve kanunun uygulanabilirliğinin sağlanması amaçlanmaktadır.
Madde 18
(1) Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkam yürütür.
Gerekçe: Kanun hükümlerinin Cumhurbaşkanı tarafından yürütülmesi, bu düzenlemenin
etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak amacıyla getirilmiştir. Böylece, kanunun hayata
geçirilmesi ve denetiminin en üst seviyede takip edilmesi sağlanacaktır.
EV EMEKÇİLERİ VE EV İŞLERİNDE İSTİHDAM EDİLEN KİŞİLERE YÖNELİK
KANUN TEKLİFİ
Amaç