Teklifi verenlerin neden gerekli gördüğünü anlattığı bölüm (teklif metninden).
Gerekçeyi oku
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 45. maddesine, önce 15.8.2016 tarihli ve 674
sayılı KHK'nın 38. maddesi ile getirilen, devamında ise 10.11.2016 tarihli ve 6758 sayılı
Kanunun 34. maddesiyle aynen kabul edilen ek ikinci fıkra ile despotik rejimlere özgü
ikili bir hukuk sistemi ve dolayısıyla ikili bir devlet yaratılmıştır.
Ülkemizde yaratılan despotik rejimlere özgü ikili hukuk sisteminin konusunu,
belediye başkanlığı ile meclis üyeliğinin/üyeliklerinin herhangi bir nedenle boşalması
durumunda belediye başkanlığı ile meclis üyeliği görevlerini kimlerin yürüteceği ve
yetkiyi kimden alacakları hususu oluşturmaktadır.
Cumhuriyetin temel niteliklerine dayalı ve demokratik hukuk devletine bağlı
işleyiş şöyledir:
5393 sayılı Kanunun 45. maddesinin birinci fıkrasına göre, belediye
başkanlığının {başkanın ölümü ve istifası halinde kendiliğinden; mazeretsiz ve izinsiz
olarak yirmi günden fazla görevini terk etmesi, seçilme yeterliliğini kaybetmesi, görevini
sürdürmesine engel bir hastalık ve engellillk durumunun yetkili sağlık kuruluşlarınca
belgelenmesi, meclisin feshine neden olan eylem ve işlemlere katılması hallerinden
birinin meydana gelmesi durumunda İçişleri Bakanlığının başvurusu üzerine Danıştay
Kararıyla) boşalması veya belediye başkanına seçim dönemini aşacak şekilde
yasaklama cezası verilmesi durumunda, vali tarafından belediye meclisinin on gün
içinde toplanması sağlanır ve belediye meclisi meclis üyeleri arasından gizli oyla
belediye başkanı;
göreviyle ilgili bir suç nedeniyle hakkında soruşturma veya
kovuşturma açılan belediye başkanının İçişleri Bakanı tarafından görevden
uzaklaştırılması, tutuklanması veya seçim dönemini aşmayacak biçimde kamu
hizmetinden yasaklama cezası verilmiş olması durumunda ise belediye meclisi meclis
üyeleri arasından bir başkan vekili seçer.
Belediye başkanı veya başkan vekili seçimi en geç onbeş gün içinde
tamamlanamadığı takdirde belediye meclisinin feshine ilişkin hükümler uygulanarak
halka gidilir ve belediye başkanı ve meclis üyeliği seçimleri yenilenir,
^
I
.
A
Seçim yapılıncaya kadar belediye başkanlığına büyükşehlr ve il belediyelerinde
İçişleri Bakanı, diğer belediyelerde vali tarafından görevlendirme yapılır.
Görevlendirilecek kişinin belediye başkanı seçilme yeterliğine sahip olması şarttır.
Meclis seçimi yapılıncaya kadar meclis görevi ise belediye encümeninin memur
üyeieri tarafından yürütülür.Görüidüğü üzere Cumhuriyetin temel niteliklerine dayalı ve
demokratik hukuk devletine bağiı işleyişin her aşamasında söz ve karar
başiangıcından sonuna dek halkta ve hukuktadır.Belediye Kanununun 45. maddesine
ek ikinci fıkrayla getirilen despotik rejime özgü düzenek ise şöyledir:
Belediye başkanı veya başkan vekili ya da meclis üyelerinin terör veya terör
örgütlerine yardım ve yataklık suçları sebebiyle görevden uzaklaştırılması veya
tutuklanması ya da kamu hizmetinden yasaklanması veyahut da başkanlık sıfatı veya
meclis üyeliğinin sona ermesi hallerinde; büyükşehlr ve il belediyelerinde doğrudan
İçişleri Bakanı, diğer belediyelerde ise yine doğrudan vali tarafından belediye başkanı
veya başkan vekili ya da meclis üyesi görevlendirilecektir.
Görevden uzaklaştırılan veya tutuklanan belediye meclisi üyesinin istifa etmesi
halinde de bu hükümler uygulanacak ve dolayısıyla istifa nedeniyle seçimlerin
yenilenmesinin önüne geçilecektir. Belediye meclisi, görevlendirilen başkanın çağrısı
olmadıkça toplanamayacak; belediye meclisi, encümen ve komisyonun görev ve
yetkileri ise belediye encümeninin memur üyeleri tarafından kullanılacaktır. Bu
belediyelerin bütçe ve muhasebe iş ve işlemleri ise valilik onayıyla illerde defterdarlık
ilçelerde mal müdürlüğüne gördürülebilecektir.
Yine önce 674 sayılı KHK, devamında ise 6758 sayılı Kanunla 5393 sayılı
Belediye Kanununa geçici 9. madde eklenerek, 674 sayılı KHK'nın yürürlüğe girdiği 1
Eylül 2016 tarihinden önce terör veya terör örgütlerine yardım ve yataklık suçları
kapsamında haklarında yürütülen soruşturma veya kovuşturma nedeniyle görevden
uzaklaştırılan belediye başkanı, başkan vekili ve meclis üyelerinin yerine 5393 sayılı
Kanunun 45. maddesi uyarınca belediye meclisi tarafından belediye başkanı ve
başkan vekili seçilmiş olsa dahi, seçilmiş olanların yerine on beş gün içerisinde
büyükşehlr ve il belediyeleri için İçişleri Bakanı, diğer belediyeler için vali
görevlendirme yapacaktır.
1923
Belediyenin seçilmiş başkanı, başkan vekili ve meclis üyeleri hakkında teröre
yardım ve yataklık yapma iddiaları olabilir; bu kişilerin konusu suç oluşturan söz konusu
eylem ve işlemleri hakkında adli soruşturma ve kovuşturma açılabilir; bunlar İçişleri
Bakanı tarafından görevlerinden uzaklaştırılabilir; hatta yargılanmaları sonucunda
bunlar seçim dönemini aşacak veya aşmayacak şekilde cezalandırılmış da olabilir.
Sorun seçilmişlerin değişik nedenlerle görevden alınmalarında değil, görevden
alan makamın seçimle gelinen görevlere atama yaparak sivil hayatı ve demokratik
toplumun temellerini dinamitlemesindedir. İddia terör ise terörle dahi hukukun evrensel
ilkelerini dışlayarak değil, hukuk içinde kalınarak mücadele etmek ve görevden
alınanların yerini atamayla değil, tekrar seçime giderek doldurmak gerekir. Suçun
şahsiliği, tüm zamanlarda siyasal rejimleri aşan evrensel bir hukuk ilkesi olmuştur. Bir
veya daha fazla kişinin işlediği iddia edilen ve hatta kanıtlanan suç nedeniyle insan
topluluğunu oluşturan bireylerin tek tek hepsinin hak ve fiili ehliyetleri ile seçme ve
seçilme haklarının tanınmayarak tamamının cezalandırılması, ilkelliği de aşan bir
insanlık faciasıdır.
TDK'nın Türkçe Sözlüğünde kayyım, "Belli bir malın veya belli bir İşin yapılması
için görevlendirilen /c/mse"şeklinde tanımlanırken; Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğünde
ise "Belirli bir işin görülmesi ya da bir malın veya malvarlığının yönetilmesi için sulh
mahkemesince atanan kişidir."şeklinde tanımlanmıştır.
Hukuk sistemine Roma Hukukunun XII Levha Kanunları ile giren ve İslam
,Hukukunda da bulunan kayyım, hem Medeni Kanunda hem Ceza Muhakemesi
Kanununda özel alanda bireylerin ve özel hukuk tüzel kişilerinin malvarlığının yönetimi
için atanmaktadır ki buna yönetim kayyımı denilmekte ve ayrıca belirli hallerin
varlığında özel kişinin belirli işlerini görmek üzere temsil kayyımı da atanabilmektedir.
Başka bir anlatımla kayyımlık müessesesi özel alanın birey/şahıs veya özel
hukuk tüzel kişilerini kapsamaktadır.
V
1923
Kamu hukuku tüzel kişileri ise kişi toplulukları/kamu idareleri (devlet, il özel
idaresi, belediye ve köy) ve mal toplulukları/kamu kurumları (Üniversiteler, TÜBİTAK,
Karayolları Genel Müdürlüğü, Sosyal Güvenlik Kurumu, TRT vb.) şeklinde ikiye
ayrılmaktadır.
Kamu idareleri, belirli bir coğrafi alanda/toprak parçası üzerinde yaşayan insan
topluluklarının oluşturdukları kamu tüzel kişileridir. Eğer, kamu tüzel kişisi ülke
düzeyindeki insan topluluğundan oluşuyorsa buna Devlet (merkezi idare); belirli bir
belde düzeyindeki insan topluluğundan oluşuyorsa belediye; belirli bir il düzeyindeki
insan topluluğundan oluşuyorsa II özel idaresi ve belirli bir köy düzeyindeki insan
topluluğundan oluşuyorsa köy denilmektedir.
Temsili demokrasilerde insan toplulukları kendileri adına karar verecek kişileri
seçip karar verme yetkilerini devrederek kamu idarelerinin karar organlarını
oluşturmaktadır.
İnsan topluluklarının karar verme yetilerini tanımamak ve onların yerine geçerek
kayyım atamak, coğrafi alanın büyüklüğü ya da küçüklüğü ne olursa olsun, o coğrafi
alanda yaşayan insanların tamamının seçme ve seçilme hakları yanında hak
ehliyetlerinin olduğu varsayılsa dahi fiil ehliyetlerinin de bulunmadığı anlamına
gelmektedir. Medeni Kanunda ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin
kişinin fiil ehliyetinin olduğu kabul edildiğine göre (md.10), kayyım atanmakla bu
kişilerin, ergin olmadıkları yani onsekiz yaşından küçük oldukları veya akıl hastalığı,
akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da bunlara benzer sebeplerden biriyle akla uygun biçimde
davranma yeteneğinden yoksun oldukları varsayılmaktadır.
Bu bağlamda, kamu idaresi olan belediyelere kayyım atamak, öncelikle sivil
hukuka aykırı olmanın yanında hukukun esas aldığı bireyleri fiil ehliyetsizliği ile itham
etmek ve o coğrafi alanda yaşayan insanların iradelerine karşı darbe yapmaktır. Bu
darbenin 1960 ve 1980 darbelerini yapan askeri cuntalar ile 15 Temmuz Darbe
Girişimine kalkışanların yaptıklarından, coğrafi alanın ebadı dışında hukuken hiçbir
fark bulunmamaktadır. Merkezi İdarenin yerel yönetimler üzerinde Anayasal vesayet
yetkisi var denilebilir.
H/ı,
T
1923
Vesayet yetkisi, yasal şartlar oluşmuş ise belediyelerin karar organlarını
haklarında açılan dava sonuçlanıncaya kadar görevden almayı içerir; ancak beldede
yaşayan insan topluluğunun yerine geçerek onlar yerine karar alma ve belediyeye
karar organı atama yetkisini hiçbir şekilde içeremez. Karar alma yetkisi her şartta
beldede oturanlarındır ve görevden alınanların yerine gelecekler mutlak anlamda
seçimle belirlenmelidir.
Eğer, beldede oturanların fiil ehliyetleri yok varsayılıyorsa, merkezi idare için
seçtikleri milletvekilleri yerine de kayyım atanması gerekir ki bu kayyımı darbeciler
dışında atayacak makam bulunmamaktadır.
Kanun teklifimizle, sivil hayatın ve uygarlığın üzerinde yükseldiği bireylerin hak
ve fiil ehliyetlerini tanımayan; siyasi hakların temelini oluşturan seçme ve seçilme
hakkını ortadan kaldıran; hukukun evrensel ilkeleri, demokratik toplum değerleri, yerel
yönetimlerin özerkliği ve Cumhuriyetin temel nitelikleriyle bağdaşmayan ve bu
yanlarıyla Anayasanın 2., 12., 67., 90. ve 127. maddelerine aykırılık oluşturan, 5393
sayılı Belediye Kanununun 45. maddesine 6758 sayılı Kanunun 34. maddesiyle
eklenen ek ikinci fıkranın yürürlükten kaldırılması amaçlanmaktadır.
^4/
9r