Teklifi verenlerin neden gerekli gördüğünü anlattığı bölüm (teklif metninden).
Gerekçeyi oku
Türkiye'de yerel seçimlerde “ol 7*leri bulan adaletsiz ve antidemokratik bir baraj sistemi
uygulanmaktadır.
12 Eylül darbe rejimden kalan seçim kanunları nedeniyle genel seçimlerde “610*luk seçim
barajının yol açtığı ulusal düzeydeki temsil krizi, yerel seçimlerde daha ağır bir şekilde yaşanmakta,
kimi durumlarda “517'den fazla oy alan parti bile belediye meclislerine üye gönderememektedir.
Nitekim 2014 yerel seçimlerinin resmi sonuçlarına göre belediye meclisi seçimlerinde CHP,
Gediz'in Eskigediz Beldesinde 017,11 oranında oy almasına rağmen belediye meclisinde temsil! edilme
hakkından yoksun kalmıştır. CHP'nin, “010 ile “017,11 arasında oy aldığı tam 86 belediyede aynı durum
söz konusudur ki, bu belediyelerin içinde Osmaniye (2010,6), Kastamonu (9410,85), Isparta (9612,3) il
belediyeleri de, Yusufeli (9614,01), Evren (9016,66), Çamlıhemşin (9015,43) Yenice (916,84) gibi ilçe
belediyeleri de bulunmaktadır.
Seçim sistemindeki bu adaletsizlik, seçim bölgesine göre her parti için geçerli olabilmektedir.
Örneğin; MHP, Kırıkkale Bahşili*de 9517,15 ve Amasya Hamamözü'nde “017,39 oranında oy almasına
rağmen, AKP Şırnak Uludere'de “617,02 oy almasına rağmen belediye meclislerine üye
gönderememişlerdir.
İl genel meclisi seçimlerinde de aynı adaletsizlik söz konusudur. Örneğin MHP, Bolu'da
“16,09, Artvin'de 9014,22 ve Zonguldak'ta “11,42; Saadet Partisi ise Rize'de 4010,98 oranında oy
almasına rağmen il genel meclislerine üye gönderememişlerdir.
Yerel seçimlerdeki sistemin, genel seçimlerden daha antidemokratik bir nitelik taşıdığını
vurgulamak için, 4610 temel alınarak verilen bu örnekler, birçok belediyede 963'ün üzerinde oy alan
partiler ve bu partilere oy veren yurttaşlarımızın uğradığı haksızlığın sadece bir bölümünü ifade
etmektedir.
Bir darbe dönemi kanunu olan, 2972 Sayılı “Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar
Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun? nedeniyle sonuçta asıl olarak yurttaşlarımız haksızlığa uğramakta
ve temsil hakkından yoksun kalmaktadır.
Bilindiği gibi, 1961 Anayasası ile kurulan çoğulcu, demokratik düzene bir tepki olarak ortaya
çıkan faşist 12 Eylül rejimi, “yönetimde istikrar” bahanesiyle çoğunlukçu, antidemokratik bir düzen
yaratmış ve azınlıkta olanı, çoğunluğun iradesine mahküm etmiştir. Son 30 yıldır kenetlerimizi ve
muhalefette kalan partilere oy veren seçmeni çoğunluğun rantçı ve hukuka aykırı politikalarına mahküm
eden de bu düzendir.
1984 yılına gelinceye kadar Türkiye'de belediye meclisi ve il genel meclisi seçimlerinde
d'Hondt usulü nispi temsil sistemi uygulanırken, 1984 yılında çıkarılan bu yasa ile sisteme bir de, onda
birlik baraj uygulaması getirilmiştir.
Onda birlik sisteme göre bir seçim çevresindeki geçerli oyların onda biri, tüm partilerin ve
bağımsızların aldıkları oylardan ayrı ayrı çıkarılmaktadır. Bu çıkarma işleminden sonra oyu kalmayan
partiler tasnif dışı bırakılmakta, oyu kalanlar bile çoğu kez belediye veya il genel meclisine üye
gönderememektedir.
Bu sistemin tek kazananı her seçim bölgesinde en fazla oyu alan parti olmaktadır. Örneğin,
Düzce'nin Çilimli ilçesinde oyların 9465,6'sını alan AKP, belediye meclis üyeliklerinin tamaj
(6100*üne) sahip olurken, 016,81 oy alan MHP de, 9012,49 oy alan CHP de belediye meclisine üye
gönderememiştir.
Türkiye geneline bakıldığında, AKP'nin belediye meclisleri için kullanılan oyların 9642,87'sini
alarak belediye meclis üyeliklerinin 9051,37”sini elde ettiği; CHP'nin ise 26,34 oyla belediye meclisi
üyeliklerinin ancak 4020,30'unu alabildiği görülmektedir.
Seçim sistemlerinde baraj uygulamasının en büyük gerekçesi “yönetimde istikrar” anlayışıdır.
Bu, belli oranlarda “genel seçimler” için makul görülebilir. Nitekim CHP genel seçimlerde barajın 3'e
düşürülmesi için kanun teklifi vermiştir. Avrupa Birliği ülkelerinin genelinde de bu oran 65'i
geçmemektedir.
Ancak yerel seçimlerde “yönetimde istikrar” gibi bir gerekçeye sığınılamaz. Çünkü başkan
zaten ayrı olarak “çoğunluk” esasına göre, belediye meclisi ise ayrı olarak nisbi temsil esasına (fakat
ne yazık ki işte bu “onda birlik kesme baraj” ve kontenjan usullerine) göre seçilmektedir.
Anayasanın 67. Maddesine göre, “Seçim kanunları, temsilde adalet ve yönetimde istikrar
ilkelerini bağdaştıracak biçimde düzenlenir.”
Mevcut yasal düzenleme “temsilde adalet” ilkesini hiçbir şekilde sağlamamakta, “yönetimde
istikrar ilkesi” ise belediye başkanı ayrı bir oylama ile çoğunluk esasına göre seçildiği için kısmen
sağlamaktadır. Burada “yönetimde istikrar” ilkesini zayıflatan husus ise, kontenjan adaylarının belediye
başkanlığı seçiminde değil, belediye meclis üyeliği seçiminde en çok oyu alan partiye verilmesinden
kaynaklanmaktadır.
Demokrasilerde asıl olan yurttaşların hayatını ve geleceğini etkileyecek her konuda eşit ve özgür
bir şekilde söz hakkına sahip olmasıdır.
Üyesi olmaya çalıştığımız Avrupa Birliği ülkelerinde seçim barajları sürekli düşürülürken
Türkiye'de yerel meclislerin oluşumunda “01 7'lere varan bir baraj sisteminin olması demokratik sistemi
çökerttiği gibi kentlerimizde çevreye, insana ve hukuka duyarsız her türlü rantçı, yıkıcı ve haksız
politikanın da önünü açmaktadır.
Sonuç olarak, 12 Eylül Darbe rejimi seçim kanunları ve siyasi partiler kanunu ile hala en yıkıcı
şekilde Türk siyasi hayatını şekillendirirken, bunları görmezden gelip, sözde demokratikleşme adına
“Anayasayı değiştirelim, hodri meydan!” çıkışları yapmak inandırıcılıktan da samimiyetten de uzaktır.
Türkiye'de demokratikleşmenin birinci adımı, şüphesiz bir şekilde seçim kanunlarının adil ve
demokratik bir niteliğe kavuşturulmasıdır.