İçeriğe geç
MECLİSGenel Kurul'un son durumu içinBugün sayfası →
Kanun teklifi · 2/290 · Komisyonda

Mahalli İdareler İle Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

Bu teklif ilk kez 2 Temmuz 2018 tarihinde (27. Dönem) verildi; sonuçlanmadığı için 27. Dönem’deki 2/64 esas numaralı kaydından 28. Dönem’de yenilendi. 28. Dönem sayılarına dahil edilmez. Önceki kayıt ↗

Teklif ile, il genel meclisi ile belediye meclisi seçimlerinde uygulana onda birlik barajın yürürlükten kaldırılması ve belediye meclislerinin kontenjan üyelerinin seçiminde belediye başkanlığı için yapılan seçim sonuçlarının esas alınması öngörülmektedir.

TBMM kaydındaki özet.

İlk imza
Mustafa Sezgin Tanrıkulu
Yeni Parti · Diyarbakır

Komisyon süreci

  1. 2 TEMMUZ 2018
    Sunuldu
  2. ESAS KOMİSYON
    Anayasa Komisyonu
    Geliş 19 Haziran 2023 · Komisyonda
  3. TALİ KOMİSYON
    İçişleri Komisyonu
    Geliş 19 Haziran 2023 · Komisyonda

Genel gerekçe

Teklifi verenlerin neden gerekli gördüğünü anlattığı bölüm (teklif metninden).

Gerekçeyi oku
Türkiye'de yerel seçimlerde “ol 7*leri bulan adaletsiz ve antidemokratik bir baraj sistemi uygulanmaktadır. 12 Eylül darbe rejimden kalan seçim kanunları nedeniyle genel seçimlerde “610*luk seçim barajının yol açtığı ulusal düzeydeki temsil krizi, yerel seçimlerde daha ağır bir şekilde yaşanmakta, kimi durumlarda “517'den fazla oy alan parti bile belediye meclislerine üye gönderememektedir. Nitekim 2014 yerel seçimlerinin resmi sonuçlarına göre belediye meclisi seçimlerinde CHP, Gediz'in Eskigediz Beldesinde 017,11 oranında oy almasına rağmen belediye meclisinde temsil! edilme hakkından yoksun kalmıştır. CHP'nin, “010 ile “017,11 arasında oy aldığı tam 86 belediyede aynı durum söz konusudur ki, bu belediyelerin içinde Osmaniye (2010,6), Kastamonu (9410,85), Isparta (9612,3) il belediyeleri de, Yusufeli (9614,01), Evren (9016,66), Çamlıhemşin (9015,43) Yenice (916,84) gibi ilçe belediyeleri de bulunmaktadır. Seçim sistemindeki bu adaletsizlik, seçim bölgesine göre her parti için geçerli olabilmektedir. Örneğin; MHP, Kırıkkale Bahşili*de 9517,15 ve Amasya Hamamözü'nde “017,39 oranında oy almasına rağmen, AKP Şırnak Uludere'de “617,02 oy almasına rağmen belediye meclislerine üye gönderememişlerdir. İl genel meclisi seçimlerinde de aynı adaletsizlik söz konusudur. Örneğin MHP, Bolu'da “16,09, Artvin'de 9014,22 ve Zonguldak'ta “11,42; Saadet Partisi ise Rize'de 4010,98 oranında oy almasına rağmen il genel meclislerine üye gönderememişlerdir. Yerel seçimlerdeki sistemin, genel seçimlerden daha antidemokratik bir nitelik taşıdığını vurgulamak için, 4610 temel alınarak verilen bu örnekler, birçok belediyede 963'ün üzerinde oy alan partiler ve bu partilere oy veren yurttaşlarımızın uğradığı haksızlığın sadece bir bölümünü ifade etmektedir. Bir darbe dönemi kanunu olan, 2972 Sayılı “Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun? nedeniyle sonuçta asıl olarak yurttaşlarımız haksızlığa uğramakta ve temsil hakkından yoksun kalmaktadır. Bilindiği gibi, 1961 Anayasası ile kurulan çoğulcu, demokratik düzene bir tepki olarak ortaya çıkan faşist 12 Eylül rejimi, “yönetimde istikrar” bahanesiyle çoğunlukçu, antidemokratik bir düzen yaratmış ve azınlıkta olanı, çoğunluğun iradesine mahküm etmiştir. Son 30 yıldır kenetlerimizi ve muhalefette kalan partilere oy veren seçmeni çoğunluğun rantçı ve hukuka aykırı politikalarına mahküm eden de bu düzendir. 1984 yılına gelinceye kadar Türkiye'de belediye meclisi ve il genel meclisi seçimlerinde d'Hondt usulü nispi temsil sistemi uygulanırken, 1984 yılında çıkarılan bu yasa ile sisteme bir de, onda birlik baraj uygulaması getirilmiştir. Onda birlik sisteme göre bir seçim çevresindeki geçerli oyların onda biri, tüm partilerin ve bağımsızların aldıkları oylardan ayrı ayrı çıkarılmaktadır. Bu çıkarma işleminden sonra oyu kalmayan partiler tasnif dışı bırakılmakta, oyu kalanlar bile çoğu kez belediye veya il genel meclisine üye gönderememektedir. Bu sistemin tek kazananı her seçim bölgesinde en fazla oyu alan parti olmaktadır. Örneğin, Düzce'nin Çilimli ilçesinde oyların 9465,6'sını alan AKP, belediye meclis üyeliklerinin tamaj (6100*üne) sahip olurken, 016,81 oy alan MHP de, 9012,49 oy alan CHP de belediye meclisine üye gönderememiştir. Türkiye geneline bakıldığında, AKP'nin belediye meclisleri için kullanılan oyların 9642,87'sini alarak belediye meclis üyeliklerinin 9051,37”sini elde ettiği; CHP'nin ise 26,34 oyla belediye meclisi üyeliklerinin ancak 4020,30'unu alabildiği görülmektedir. Seçim sistemlerinde baraj uygulamasının en büyük gerekçesi “yönetimde istikrar” anlayışıdır. Bu, belli oranlarda “genel seçimler” için makul görülebilir. Nitekim CHP genel seçimlerde barajın 3'e düşürülmesi için kanun teklifi vermiştir. Avrupa Birliği ülkelerinin genelinde de bu oran 65'i geçmemektedir. Ancak yerel seçimlerde “yönetimde istikrar” gibi bir gerekçeye sığınılamaz. Çünkü başkan zaten ayrı olarak “çoğunluk” esasına göre, belediye meclisi ise ayrı olarak nisbi temsil esasına (fakat ne yazık ki işte bu “onda birlik kesme baraj” ve kontenjan usullerine) göre seçilmektedir. Anayasanın 67. Maddesine göre, “Seçim kanunları, temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracak biçimde düzenlenir.” Mevcut yasal düzenleme “temsilde adalet” ilkesini hiçbir şekilde sağlamamakta, “yönetimde istikrar ilkesi” ise belediye başkanı ayrı bir oylama ile çoğunluk esasına göre seçildiği için kısmen sağlamaktadır. Burada “yönetimde istikrar” ilkesini zayıflatan husus ise, kontenjan adaylarının belediye başkanlığı seçiminde değil, belediye meclis üyeliği seçiminde en çok oyu alan partiye verilmesinden kaynaklanmaktadır. Demokrasilerde asıl olan yurttaşların hayatını ve geleceğini etkileyecek her konuda eşit ve özgür bir şekilde söz hakkına sahip olmasıdır. Üyesi olmaya çalıştığımız Avrupa Birliği ülkelerinde seçim barajları sürekli düşürülürken Türkiye'de yerel meclislerin oluşumunda “01 7'lere varan bir baraj sisteminin olması demokratik sistemi çökerttiği gibi kentlerimizde çevreye, insana ve hukuka duyarsız her türlü rantçı, yıkıcı ve haksız politikanın da önünü açmaktadır. Sonuç olarak, 12 Eylül Darbe rejimi seçim kanunları ve siyasi partiler kanunu ile hala en yıkıcı şekilde Türk siyasi hayatını şekillendirirken, bunları görmezden gelip, sözde demokratikleşme adına “Anayasayı değiştirelim, hodri meydan!” çıkışları yapmak inandırıcılıktan da samimiyetten de uzaktır. Türkiye'de demokratikleşmenin birinci adımı, şüphesiz bir şekilde seçim kanunlarının adil ve demokratik bir niteliğe kavuşturulmasıdır.

Maddeler

4 madde · gerekçesiyle birlikte
Madde 12972 sayılı
18/1/1984 tarih ve 2972 sayılı Kanunun 2 inci maddesinin 2 inci fıkrasında geçen “onda birlik baraj uygulamalı” ifadesi madde metninden çıkarılmıştır.
Madde 2değiştiriyor2972 sayılı
18/1/1984 tarih ve 2972 sayılı Kanunun 23 üncü maddesinin a) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. “Siyasi partilerin ve bağımsız adayların elde ettikleri il genel meclisi ve belediye meclisi asıl üye sayısı aşağıdaki şekilde hesaplanır: Seçime katılmış siyasi partilerin ve bağımsız adayların adları alt alta ve aldıkları geçerli oy sayıları da hizalarına yazılır. Bu sayılar önce bire, sonra ikiye, sonra üçe ... şeklinde devam edilmek suretiyle o seçim çevresinin çıkaracağı asıl üye sayısına ulaşıncaya kadar bölünür. Elde edilen paylar, siyasi parti ayırımı yapılmaksızın, en büyükten en küçüğe doğru sıralanır Belediye ve il genel meclisi üye tamsayısı kadar üyelikler, bu payların sahibi olan siyasi partilere ve bağımsız adaylara, sayıların büyüklük sırasına göre tahsis olunur. Son kalan asıl üyelikler için birbirine eşit rakamlar bulunduğu takdirde bunlar, aralarında ad çekmek suretiyle, tahsis yapılır. 10 uncu madde uyarınca kontenjan adayı gösterilen belediye meclis üyesi seçim çevrelerinde bu maddeye göre yapılan bölme işlemi kontenjan sayısı çıkarılmak suretiyle yapılır. Kontenjan adayı gösterilen bu seçim çevrelerinde belediye başkanlığı için yapılan oylamada geçerli oyların en çoğunu almış olan siyasi partinin kontenjan adayları belediye meclis üyeliğini kazanmış olurlar. Büyük şehirlerde, kontenjan adaylığından belediye meclisi üyeliğine seçilenlerden birinci sıradakiler bu Kanunun 6 ncı maddesinde belirtilen oranla sınırlı kalmak kaydı ile Büyükşehir Belediye Meclisine katılırlar.”
Gerekçe: Madde ile İl genel meclisi ve belediye meclisi üyeliklerine seçilenlerin tespitinde, onda birlik baraj uygulamasına ilişkin düzenlemelerin madde metninden çıkarılması ve belediye meclislerinin kontenjan üyelerinin seçiminde belediye meclisi için yapılan seçim sonuçlarının değil, belediye başkanlığı için yapılan seçim sonuçlarının esas alınması amaçlanmıştır.
Madde 3
Bu Kanun yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer
Gerekçe: Yürürlük maddesidir.
Madde 4
Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür
Gerekçe: Yürütme Maddesidir. MAHALLİ İDARELER İLE MAHALLE MUHTARLIKLARI VE İHTİYAR HEYETLERİ SEÇİMİ HAKKINDA KANUN'DA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN TEKLİFİ

Maddeler TBMM'deki teklif metninden otomatik ayrıştırılmıştır; asıl metin için teklif PDF'i ↗

İmza sahipleri

1 milletvekili · parti, imza günündeki partisidir

Kaynak: TBMM'nin kamuya açık kayıtları. Maddeler ve gerekçeler teklif metninden otomatik ayrıştırılır; asıl metin TBMM'deki PDF'tir. Hata bildir

BildirimlerSon dakika, kanunlar ve takip ettikleriniz

Yöntem · İletişim · KVKK · Gizlilik