Cemevlerine İbadethane Statüsü Kazandırılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

Türkiye Cumhuriyeti AnayasasTnm 2. maddesi, devletin niteliklerini "demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti" olarak tammlamaktadır. Aynı zamanda Anayasa'mn 10. maddesi, herkesin kanun önünde eşit olduğunu ve hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa ayrıcalık tamnamayacağmı açıkça hükme bağlamaktadn. Anayasa'nm 24. maddesi ise din ve vicdan hürriyetini güvence altına almakta, herkesin inandığı dine göre ibadet etme, dini inançlarım açıklama ya da açıklamama özgürlüğünü tammaktadır. Bu anayasal çerçeve, yalnızca bireysel din ve inanç özgürlüğünü değil, aynı zamanda topluluklann inançlarını kolektif biçimde yaşayabilmeleri için gerekli fiziksel ve kurumsal mekanların güvence altına alınmasını da zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda, Alevi inanç topluluğu için cemevleri, ibadetin icra edildiği ve topluluğun dini, kültürel ve toplumsal yaşamını sürdürdüğü en temel mekanlardır. Ancak mevcut yasal düzenlemelerde ibadethane kavramı yalnızca cami, mescit, sinagog ve kilise gibi mekanlarla sınırlı tutulmakta; cemevleri açıkça ibadethane olarak tanımlanmamaktadır. Bu durum, Türkiye'de yaşayan milyonlarca Alevi yurttaşın inanç sisteminin ve ibadet haklonm tanınmaması anlamına gelmektedir. Bu hukuki boşluk sadece iç hukuk bakımından değil, uluslararası insan hakları hukuku açısından da sorun teşkil etmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 2 Aralık 2014 tarihli "Cumhuriyetçi Eğitim ve Kültür Merkezi Vakfı v. Türkiye" kararında, cemevlerinin ibadethane olarak kabul edilmemesinin Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi'nin 9. maddesinde güvence altına alınan din özgürlüğüne aykırı olduğunu belirtmiştir. Mahkeme, devletin bir dini topluluğun ibadet yeri hakkındaki tanımım göz ardı edemeyeceğini ve kamu hizmetlerine erişim bakımından bu aynmcıhğın hukuka aykırı olduğunu vurgulamıştır. AİHM karanmn yam sıra, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2015 tarihli kararında, Alevi inancımn bir mezhep olarak değil, başlı başına bir inanç biçimi olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirterek cemevlerinin ibadethane olduğuna hükmetmiştir. Yargıtay'ın bu kararında, cemevlerinin elektrik ve su giderlerinin diğer ibadethaneler gibi kamu kaynaklarından karşılanması gerektiği açıkça ifade edilmiştir. Danıştay da benzer şekilde, belediyelerin cemevlerine ibadethane muamelesi yapmaktan kaçmmasımn hukuka aykırı olduğuna dair kararlar vermiştir. Yargı kararları, Alevi yurttaşların eşitlik temelinde ibadet haklarımn tanınması gerektiğini vurgulamakta ve devletin inanç toplulukları arasında ayrım yapamayacağım açık biçimde ortaya koymaktadır. Ancak bu içtihatlar idari uygulamalarda sistematik bir dönüşüm yaratmakta yetersiz kalmakta, çoğu cemevi hâlâ "kültürel tesis", "demek binası" ya da "toplantı salonu" gibi adlar altında faaliyet göstermektedir. Yerel yönetimlerin bazıları (ömeğin İstanbul, İzmir, Ankara büyükşehir belediyeleri) cemevlerini fiilen ibadethane olarak kabul etmekte ve temel hizmetleri sunmaktadır. Ancak bu uygulamalar tüm yurtta eşit şekilde hayata geçirilmemekte, cemevleri yerel karar mekanizmalarımn keyfi tutumlanna mahkum kalmaktadır. Cemevlerinin ibadethane olarak yasal tamma kavuşması, yalmzca teknik bir düzenleme değil, aynı zamanda inançlar arasında eşitliğin ve devletin tarafsızlığının somut bir göstergesidir. Devletin laiklik ilkesine uygun şekilde tüm inanç topluluklarma eşit mesafede durması, bu kanun teklifinin temel motivasyonunu oluşturmaktadır. Aynı zamanda bu teklif, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası insan haklan sözleşmeleri ve Avrupa însan Haklan Mahkemesi içtihatlanna uyum açısından da zaruridir. Sonuç olarak bu kanun teklifi; • Türkiye'de yaşayan Alevi yurttaşların inanç özgürlüğünün güvence altına alınması, • Cemevlerinin ibadethane statüsüne kavuşturularak kamu hizmetlerinden eşit şekilde yararlanması, • Hukuki belirsizliklerin ortadan kaldınlarak sosyal banşm güçlendirilmesi, • Laiklik, eşitlik ve demokratik hukuk devleti ilkelerinin güçlendirilmesi amacıyla hazırlanmıştır. CEMEVLERINE İBADETHANE STATÜSÜ KAZANDIRILMASI AMACIYLA BAZI