Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Türkiye, taraf olduğu Birleşmiş Milletler Engelli Haklan Sözleşmesi, Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi ve Anayasa'mn 17, 19 ve 56'ncı maddeleri uyarınca engelli bireylerin yaşam hakkını, sağlık hakkını, eşitlik ve onur ilkelerini güvence altına almakla yükümlüdür. Ancak pratikte, özellikle cezaevlerinde bu yüküınlülüklerin sistematik biçimde ihlal edildiği görülmektedir. Bugün Türkiye cezaevlerinde yüzlerce engelli mahpus, en temel insani ihtiyaçlarım dahi karşılayamayacak koşullarda tutulmaktadır. "înfaz" adı altında sürdürülen bu uygulama, çoğu zaman bir cezadan öte yaşama kasteden bir "intikam" politikasına dönüşmektedir. Özellikle siyasi mahpuslara yönelik aynmcı tutum, engelli ve ağır hasta olmalarına rağmen tahliye edilmemeleri, devletin cezalandırmayı yalnızca özgürlükten yoksun bırakma ile sımrlamadıgmı, aym zamanda yaşamın kendisini hedef aldığım göstermektedir. Türkiye cezaevlerinde bulıman yüzlerce ağır hasta ve binlerce engelli mahpus çoğu zaman; • Tekerlekli sandalye, protez veya medikal cihazlara erişememekte, • Görme ve işitme engeli olanlar iletişim haklarmdan faydalanamamakta, • Cezaevlerinin hiçbiri erişilebilirlik standartlarına uygun olmadığı için engelli mahpuslar yaşamlarım çok zor koşullarda idame ettirebilmekte, • Ağır kronik hastalığı olanlar tedaviye düzenli erişememekte, • Zihinsel engelliler ise cezaevinde korunmasız ve yalmz bırakılmaktadır. Bu koşullar yalmzca cezaevinde yaşamı imkânsız hale getirmemekte, aym zamanda ağır ve kalıcı sağlık kayıplarına yol açmaktadır. Kadın mahpuslar, özellikle doğum soması sağlık sorunları veya engellilik durumlarmda çifte mağduriyet yaşamaktadır. Cezaevlerinde kadınlara yönelik yeterli sağlık hizmeti sunulmamakta, bakım ve hijyen koşulları sağlanmamaktadır. Ağır hasta ve engelli kadmlarm cezaevinde tutulmaya devam edilmesi, cinsiyet temelli ayrımcılığı da derinleştirmektedir. Bu bağlamda mevcut cezaevi sisteminin, erkek mahpus varsayımı üzerine inşa edildiği rahatlıkla söylenebilir. Dolaysıyla; erkek egemen sistem ile inşa edilen ve yönetilen cezaevlerinde; kadınlann, LGBTÎ+Tarm, farklı kimliklerin, engellilerin ve özellikle de engelli kadın mahpusların özgün ihtiyaçları sistematik olarak göz ardı edilmektedir. Örneğin, cezaevi kantinlerinde ped, tampon gibi temel hijyen ürünlerinin bulunmaması; kadınlara yönelik iç çamaşırlarımn farklı beden seçenekleriyle temin edilmemesi; engelli kadınlar açısından uygun mekânların yetersizliği, hijyen ve bakım ürünlerine erişimdeki ek güçlükler bu anlayışın somut örnekleridir. Kadınlar ve engelli kadınlar bu erkek merkezli kurgunun içinde adeta "görünmez kılınmakta", ihtiyaçları ya ikincil plana itilmekte ya da tamamen yok sayılmaktadır. Bu durum, hem cinsiyet hem de engellilik temelli aynmcılığı derinleştirerek insan onuruna uygun yaşam koşullanm ortadan kaldırmaktadır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 16'ncı maddesi, "hayatmı tek başına idame ettiremeyecek derecede" engelli olanlann infazımn ertelenmesini öngörse de bu muğlak ifade keyfi uygulamalara yol açmaktadır. Adli Tıp Kurumu raporlarımn siyasallaşmış değerlendirmeleri nedeniyle, ağır engelli ve hasta mahpuslar yıllarca cezaevlerinde tutulmakta, bu süreçte yaşamlarım yitirmektedir. Bu durum yalmzca bir hukuk sorunu değil, aym zamanda devlet eliyle işlenen bir insan hakları ihlalidir. Cezaevlerinde tekerlekli sandalye kullanamayan, görme veya işitme engeli nedeniyle günlük ihtiyaçlarım gideremeyen, kendi başına ayakta dahi duramayan yüzlerce mahpus bulunmaktadır. Tuvalet, banyo, yatakhane, merdiven, koğuş düzeni gibi alanlarda erişilebilirlik sağlanmadığı için engelli mahpuslar insanlık dışı koşullarda yaşamaya mecbur bırakılmaktadır. Hastane şevklerinin aylarca geciktirilmesi, tedaviye erişimin engellenmesi, protez, cihaz ve ilaç gibi temel ihtiyaçların karşılanmaması ise işkence ve kötü muamele yasağımn doğrudan ihlalidir. Özellikle siyasi nedenlerle cezaevlerinde tutulan mahpuslar söz konusu olduğunda devletin yaklaşımı daha da sertleşmekte, engelli ve hasta olmaları görmezden gelinerek cezalandırma politikaları derinleşmektedir. Bu tablo hem toplumsal vicdana hem de hukuka aykırıdır. Bu kanun teklifi, yalnızca teknik bir düzenleme değil, aym zamanda devletin engelli ve ağır hasta mahpuslara yönelik ayrımcı ve insanlık dışı yaklaşımına karşı yaşam hakkım, onuru ve eşitliği savunan bir demokratik iradenin ifadesidir. Amaç; cezaevlerinde engelli ve ağır hasta mahpuslarm haklarım korumak, infaz hukukunu uluslararası standartlara uyumlu hale getirmek ve devletin cezalandırma politikasım insan onuruna saygılı bir çerçeveye çekmektir.