Teklifi verenlerin neden gerekli gördüğünü anlattığı bölüm (teklif metninden).
Gerekçeyi oku
Uluslararası insan hakları sözleşmelerinde ve Anayasa'da da ifade edildiği üzere yaşama
hakkı, cinsel dokunulmazlık ve küçültücü muameleye maruz kalmama hakları korunması
gereken en temel haklardır. Anayasa'nın, "Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı"
kenar başlıklı 17'nci maddesinde; "Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve
geliştirme hakkına sahiptir." hükmü yer almaktadır. Ayrıca, Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesi'nin "İnsan haklarına saygı yükümlülüğü" kenar başlıklı 1'inci maddesinde;
“Yüksek Sözleşmeci Taraflar, kendi yetki alanları içinde bulunan herkese bu Sözleşme'nin
birinci bölümünde açıklanan hak ve özgürlükleri tanırlar" hükmüne yer verildikten sonra, 2'nci
maddesinde de yaşama hakkı düzenlenmiş bulunmaktadır.
Ne var ki ülkemizde yaşama hakkını ihlal eden ve ölümle sonuçlanan yüz binlerce suç ile
işkence suçu davaların ve cezaların zamanaşımına uğraması sonucunda cezasız kalmıştır.
Adalet Bakanlığı'nın verilerine göre, zaman aşımından dolayı faili meçhul 240 bin civarında
olayla ilgili dosya ortadan kaldırılmıştır. Güneydoğu'da yaşanan birçok faili meçhul cinayet ve
Madımak Katliamı gibi olaylar da zamanaşımına uğramak üzeredir. 1980 yılında öldürülen
DİSK'in kurucu başkanı Kemal Türkler'in davasi nasıl 2010 yılında zamanaşımından dolayı
ortadan kalktıysa bir süre sonra bu davalar da zamanaşımına uğrayacak ve toplum
vicdanında onulmaz yaralar açılacaktır.
Adalet, yurttaşların devlete bağlılığını sağlayan ve onu meşru hale getiren yegâne duygudur.
Adalet'e duyulan güvenin sarsılması, devletin meşruiyetinin sorgulanmasını da beraberinde
getirecek boyutta ciddi bir sorundur.
Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi'nin Türkiye'de yaşanan faili meçhul cinayetler ve kayıplarla
ilgili olarak verdiği kararlarda, “Etkili Bir Resmi Soruşturma Yapma Yükümlülüğü"nün,
“Soruşturmanın Olaya Katılan Kişi ve Kurumlardan Bağımsız Olarak Gerçekleştirilmesi
Yükümlülüğü"nün, "Soruşturmanın Sorumluların Tespiti ve Cezalandırılmasına Yönelik
Yapılması Yükümlülüğü'nün". ve "Soruşturmanın Hızlı ve Makul Bir Aciliyet İçerisinde
Gerçekleştirilmesi Yükümlülüğü'nün" ihlal edildiği konuları öne çıkmaktadır. Zamanaşımı
mekanizmasının olduğu bir hukuk düzeninde, bu sayılan ihlaller adaletin tecelli etmesini
imkansız hale getirecek sonuçlar doğurmaktadır. Özellikle devlet görevlilerinin karıştığı faili
meçhul olaylarda ve işkencelerde durum daha da vahim bir hale gelmektedir.
Nitekim Adalet Bakanlığı da 2006'da "Faili Meçhul Olaylar ve Cinayetler Hakkında Genelge"
yayımlayarak, "Bir kısım faili meçhul olay ve cinayetlerin aydınlatılamadığı, suç faillerinin
yakalanamadığı, öldürülenlerin kimliklerinin sağlıklı bir: şekilde tespit edilmeden defnedildiği,
bu olaylara ilişkin soruşturmaların yürütülmesinde kimi zaman gerekli özenin gösterilmediği,
bu sürette suç fail ya da faillerinin tespit edilemeden suçun zaman aşımına uğramasına
sebebiyet verildiği gibi, Avrupa insan Hakları Mahkemesine açılan bazı davalarda da
soruşturmaların -etkili ve yeterli yapılamamasından dolayı ülkemizin tazminat ödemesine
mahküm edilebildiği" sonucundan hareketle soruşturmaların etkili ve yeterli yapılabilmesi için
bir takım tedbirler öngörmüştür.
Türkiye'de ölümle sonuçlanan ve işkence ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış. işkence ye
çocuklara karşı cinsel istismar suçlarına ilişkin zaman aşımına uğratılan pek çok olay,
TCK'nın 77. Maddesi anlamında "insanlığa karşı suç" sayılabilecek niteliktedir ve insanlığa
karşı suçlarda zaman aşımı hükümleri işlememektedir. Bu husus da dikkate alındığında
benzer bir düzenlemenin zamanaşımını düzenleyen diğer hükümlerde de yapılması Türkiye
bakımından aynı zamanda da bir gerekliliktir.
Görüldüğü gibi, zamanaşımı resmi olarak da adaletin tecelli etmesini engelleyen başlıca
nedenlerden biri olarak sayılmaktadır. Dolayısıyla, en temel insan hakkı olan yaşam hakkı,
çocukların cinsel dokunulmazlığı ve kanıtlanması uzun zaman alan ve genellikle de sistem
tarafından korunan devlet görevlileri tarafından bu güç kullanılarak işlenen işkence suçları
bakımından zamanaşımının uygulanmaması vicdani bir zorunluluk olduğu gibi, yargının daha
sağlıklı işlemesini sağlayarak devlete ve adalet duygusuna duyulan güveni güçlendirecektir.