Gıdalardaki Katkı Maddelerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun Teklifi

Günümüzde kronik hastalıkların prevalansında görülen hızlı artış, beslenme alışkanlıklarının ve gıda bileşimlerinin insan sağlığı üzerindeki etkilerini daha fazla dikkate almayı zorunlu kılmaktadır. Diyabet, kardiyovasküler hastalıklar, hipertansiyon ve obezite gibi kronik rahatsızlıklann yaygınlığı, halk sağlığı açısından ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Bu hastalıkların gelişiminde, yüksek miktarda şeker, tuz, doymuş yağ, trans yağ ve çeşitli gıda katkı maddelerinin tüketiminin önemli rol oynadığı bilimsel araştırmalarla ortaya konulmuştur. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), günlük tuz tüketiminin yetişkinler için 5 gramdan az olmasını tavsiye etmektedir. Buna karşın, ülkemizde 2008 yılında kişi başı günlük tuz tüketimi 18 gram olarak ölçülmüş, alınan tedbirlerle 2020 yılında 10 gramın altına düşürülmüştür. Ancak bu değer halen DSÖ'nün önerdiği miktarın iki katından fazladır. DSÖ ayrıca, doymuş yağ tüketiminin günlük alınan toplam kalorinin %10'undan az olmasını önermektedir. Amerikan Kalp Demeği ise doymuş yağ tüketiminin günde 13 gramla smırlandırılmasım tavsiye etmektedir. Ülkemizde metabolik sendrom görülme sıklığı erkeklerde %28, kadınlarda ise %40 gibi oldukça yüksek değerlerdedir. Metabolik sendromlu kişilerde, metabolik sendromu olmayanlara göre gelecekte Tip 2 diyabet gelişme riski 5 kat, kardiyovasküler hastalık gelişme riski ise 2 kat daha fazla olduğu bilimsel çalışmalarla ortaya konmuştur. Normal kan şekeri değerleri açlıkta 70-100 mg/dl, toklukta ise 140 mg/dl'nin altında olmalıdır. Bu değerlerin üzerine çıkması, pre-diyabet veya diyabet riskini artırmaktadır. Kolesterol değerleri açısından, LDL (kötü) kolesterolün ideal değerinin lOO'den az olması gerekirken, kalp hastalarında bu değerin 70 mg/dl'nin altında tutulması önerilmektedir. Diyabetli kişilerde, total kolesterol yükselmese bile LDL kolesterol ve trigliserid artışına bağlı ciddi bir kalp damar hastalığı riski bulunmaktadır. Palm yağı gibi bazı katkı maddeleri, gıda endüstrisinde yaygın olarak kullanılmakta olup yaklaşık %50 doymuş yağ içermektedir. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) raporunda, palm yağının ısıtıldığında potansiyel kanserojen olan glisidol üretebileceğine dikkat çekilmiştir. Buna rağmen, ucuz maliyeti ve teknolojik özellikleri nedeniyle pek çok hazır gıdada yaygın olarak kullanılmaya devam edilmektedir. Mevcut gıda etiketleme düzenlemeleri, tüketicilerin sağlıklı tercihler yapabilmesi için yetersiz kalmaktadır. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğinde beslenme bildirimi zorunlu tutulmuşsa da, bu bilgilerin tüketiciler tarafından anlaşılması ve değerlendirilmesi genellikle zordur. Gıda etiketlerindeki bilgilere göre, 100 gram üründe 10 gramdan fazla şeker, 1,25 gramdan fazla tuz veya 20 gramdan fazla yağ içeren gıdalar "yüksek" kategorisinde değerlendirilmelidir. Çocuklar ve gençler, zararlı gıda bileşenlerinden etkilenmeye özellikle açıktır. Erken yaşlarda edinilen beslenme alışkanlıkları, ileriki yaşlarda kronik hastalık gelişimini etkilemektedir. Ancak çocukların ve gençlerin, tükettikleri gıdaların içeriği ve potansiyel sağlık riskleri hakkında yeterince bilgilendirilmediği görülmektedir. Bazı Avrupa ülkelerinde Nutri-Score gibi besin kalitesini gösteren etiketleme sistemleri uygulanmakta, tüketicilere sağlıklı gıda seçiminde pratik rehberlik sağlanmaktadır. Sigara paketlerinde olduğu gibi, yüksek miktarda zararlı bileşen içeren gıdalarda da açık ve net sağlık uyarılarının bulunması, tüketicilerin bilinçli tercih yapmasına katkıda bulunabilir. HA/.^ •7. TBMM Halkla İlişkiler Binası 2.Kaf Oda: D-206 Bakanlıklar-Ankara Telefon: +90 (312) 420 5900 +90 (312) 420 5901 Faks: +90 (312) 420 2292 1®' Selma Aliye KAVAF Manisa Milletvekili Bu kanun teklifi, yüksek miktarda şeker, tuz, yağ, doymuş yağ, trans yağ, palm yağı ve diğer zararlı katkı maddeleri içeren gıdalann ambalajlarında açık ve anlaşılır sağlık uyarılannm yer almaşım, çocukların bu tür gıdalardan korunmasına yönelik tedbirlerin alınmasını ve tüketicilerin sağlıklı beslenme konusunda bilinçlendirilmesini amaçlamaktadır. Kanun, gıda üreticilerinin ve ithalatçılannm ürünlerindeki zararlı bileşenler konusunda şeffaf olmasını sağlayarak, tüketicilerin bilgilendirilmiş tercih yapma hakkını güvence altına almayı hedeflemektedir. Önerilen düzenlemeler, kronik hastalıkların önlenmesine katkıda bulunarak, hem bireylerin yaşam kalitesini artıracak hem de sağlık sisteminin yükünü azaltacaktır. Sağlıklı beslenme alışkanlıklarının teşvik edilmesi, uzun vadede toplum sağhğımn iyileştirilmesi ve sağlık harcamalarının azaltılması açısından stratejik öneme sahiptir. Bu gerekçelerle, gıdalardaki zararlı bileşenlerin ve katkı maddelerinin sağlık üzerindeki olumsuz etkilerinin önlenmesi ve kontrolü amacıyla bu kanun teklifi hazırlanmıştır. -9 TBMM Halkla İlişkiler Binası 2.Kat, Oda: D-206 Bakanlıklar-Ankara Telefon: +90 (312) 420 5900 +90 (312) 420 5901 Faks: +90 (312) 420 2292 1m Selma Aliye KAVAF Manisa Milletvekili