Kanun teklifi · 2/3357 · Komisyonda

Cemevlerine İbadethane Statüsü Kazandırmak Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

Teklif ile; cemevlerinin hukuken ibadethane olarak tanınması, bu kapsamda ibadethanelere sağlanan hak, muafiyet ve kolaylıklardan yararlandırılması ile işlevi değiştirilmiş cemevlerinin ilgili Alevi-Bektaşi kurumlarına iade edilmesi öngörülmektedir.

TBMM kaydındaki özet.

İlk imza

İbrahim Arslan

Yeni Parti · Eskişehir

Komisyon süreci

6 KASIM 2025
Sunuldu
ESAS KOMİSYON
İçişleri Komisyonu
Geliş 7 Kasım 2025 · Komisyonda
TALİ KOMİSYON
İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu
Geliş 7 Kasım 2025 · Komisyonda
TALİ KOMİSYON
Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu
Geliş 7 Kasım 2025 · Komisyonda

Genel gerekçe

Teklifi verenlerin neden gerekli gördüğünü anlattığı bölüm (teklif metninden).

Gerekçeyi oku

Türkiye Cumhuriyeti, farklı inanç ve kültürlerin bir arada, eşit yurttaşlık ilkesiyle yaşadığı laik, demokratik ve sosyal bir hukuk devletidir. Anayasamızın 2. maddesi devleti laik, demokratik ve sosyal hukuk devleti olarak tanımlarken, 10. ve 24. maddeleri de tüm yurttaşların din ve vicdan özgürlüğünü güvence altına almaktadır. Ancak milyonlarca Alevi-Bektaşi yurttaşımızın ibadet mekânı olan cemevleri, bugüne kadar hukuken “ibadethane” statüsünde tanınmamıştır. Bu durum, Anayasa'nın eşitlik ilkesine, inanç özgürlüğüne ve Türkiye'nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırıdır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2 Aralık 2014 tarihli CEM Vakfi/Türkiye kararında, cemevlerine yönelik farklı uygulamaların ayrımcılık oluşturduğuna ve inanç özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmetmiştir. Cemevlerinin ibadethane olarak kabul edilmemesi; bu yapıların ticari alan gibi değerlendirilmesine, elektrik ve su giderlerinin kamu bütçesinden karşılanmamasına, imar planlarında ibadet yeri olarak yer verilmemesine ve vergi muafiyetlerinden yararlanamamasına yol açmaktadır. Bu uygulama yalnızca idari değil, sembolik bir dışlayıcılık yaratmakta; Alevi-Bektaşi toplumunun kamusal görünürlüğünü ve inanç hakkını sınırlandırmaktadır. Bugün Türkiye genelinde binin üzerinde cemevi bulunmaktadır. Bu kurumların tamamı dernek, vakıf ya da yerel topluluk statüsünde faaliyet göstermektedir. Ancak yasal tanımlama eksikliği, cemevlerinin kamusal hizmetlerden eşit biçimde yararlanmasını engellemektedir. Bazı belediyeler bu eksikliği meclis kararlarıyla gidermeye çalışsa da, bu uygulamalar merkezi düzeyde kalıcı ve bağlayıcı bir yasal güvenceye kavuşturulamamıştır. Bu Kanun Teklifi ile; . Cemevlerinin ibadethane olarak tanınması sağlanmakta, . Belediyeler ve merkezi yönetim tarafından eşit hizmet sunumu güvenceye alınmakta, . Elektrik, su, vergi ve planlama muafiyetleri dâhil olmak üzere ibadethanelere tanınan haklardan eşit yararlanma ilkesi tesis edilmekte, . Geçmişte işlevi değiştirilmiş cemevlerinin Alevi-Bektaşi kurumlarına iadesi öngörülmekte, . Toplumsal barış, eşit yurttaşlık ve inanç özgürlüğü yönünde tarihsel bir adım atılmaktadır. Bu teklif, cemevlerinin ibadethane statüsünü yasal olarak tanımlamakta ve iç hukukta cami, mescit, kilise, sinagog ve havralara sağlanan hakların eşit biçimde cemevlerine de tanınmasını amaçlamaktadır. e

Maddeler

32 madde · gerekçesiyle birlikte

Madde 1ekliyoribare değişikliği442 sayılı

18/3/1924 tarihli ve 442 sayılı Köy Kanunu'nun 2'nci maddesinin birinci fıkrasına “cami,” ibaresinden sonra gelmek üzere “mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzeri ibadet yerleri” ibareleri eklenmiştir.

Gerekçe: 18/3/1924 tarihli ve 442 sayılı Köy Kanunu'nun 2. maddesi kapsamında, yerleşimlerde tanımlanan “ibadethane” kavramına cemevlerinin de dâhil edilmesi amaçlanmaktadır. Bu değişiklik ile köy statüsündeki yerleşim alanlarında cemevlerinin hukuken ibadet mekânı sayılması sağlanmaktadır.

Madde 2değiştiriyoribare değişikliği2559 sayılı

4/7/1934 tarihli ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun 16'nci maddesinin yedinci fıkrasının (d) bendinde yer alan “ibadethaneler” ibaresi “cami, mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzeri ibadet yerleri” şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: 4/7/1934 tarihli ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun 16. maddesi kapsamında “ibadethanelere yönelik güvenlik tedbirleri” düzenlenmiştir. Cemevlerinin de bu maddeye dâhil edilmesiyle ibadet yerleri arasında açıkça yer alması, güvenlik tedbirlerinin eşit şekilde uygulanmasını sağlamaktadır.

Madde 3ekliyoribare değişikliği6831 sayılı

31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 3 Vinci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “cami,” ibaresinden sonra gelmek üzere “mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzeri ibadet yerleri” ibareleri eklenmiştir.

Gerekçe: 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu'nda yer alan “ibadet yerleri” ibaresine cemevlerinin dâhil edilmesi, kırsal ve orman içi alanlarda cemevlerinin haklarının genişletilmesini amaçlamaktadır.

Madde 4ekliyoribare değişikliği

6831 sayılı 32'nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “cami,” ibaresinden sonra gelmek üzere “mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzeri ibadet yerleri” ibareleri eklenmiştir.

Gerekçe: Orman Kanunu'nda yer alan “ibadet yerleri” ibaresine cemevlerinin dâhil edilmesi, kırsal ve orman içi alanlarda cemevlerinin haklarının genişletilmesini amaçlamaktadır.

Madde 5değiştiriyoribare değişikliği

15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanunun 23'üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “ibadet yerleri” ibaresi “cami, mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzeri ibadet yerleri” şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: 15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun'da “ibadet yerleri” için öngörülen koruma ve yeniden inşa hükümlerinin cemevleri için de geçerli olması sağlanmaktadır.

Madde 6değiştiriyoribare değişikliği193 sayılı

31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 89'uncu maddesinin birinci fıkrasının (5) numaralı bendinde yer alan “ibadethaneler” ibaresi cami, mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzeri ibadet yerleri” şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 89. maddesinde, bağış ve yardımların vergiden düşülmesine olanak tanınmıştır. Cemevlerinin de bu hükümden yararlanmasıyla mali eşitlik sağlanmaktadır.

Madde 7değiştiriyoribare değişikliği1319 sayılı

9/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu'nun 4'üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde yer alan “ibadethaneler” ibaresi “cami, mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzeri ibadet yerleri” şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: 9/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu'nun 4. maddesinde ibadethaneler emlak vergisinden muaf tutulmuştur. Cemevlerinin de bu kapsama alınması, mülki yükümlülüklerde ayrımcılığın giderilmesini hedeflemektedir. MADDE $- 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nda ibadet yerleri için vergi muafiyetleri tanımlanmıştır. Cemevlerinin bu istisnalardan açıkça yararlanabilmesi amacıyla madde kapsamı genişletilmiştir.

Madde 8ekliyoribare değişikliği2464 sayılı

26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 36'ncı maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinde yer alan “cami” ibaresinden sonra gelmek üzere “cemevi,”, “kilise” ibaresinden sonra gelmek üzere “sinagog” ibaresi eklenmiştir.

Madde 9değiştiriyor2464 sayılı

2464 sayılı Kanun'un mükerrer 44'üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki “ibadet yerleri” ibareleri “cami, mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzegi .ibödet yerleri” ex HAZ, Lr), şeklinde değiştirilmiştir. Kaz

Gerekçe: 2464 sayılı Kanun'un mükerrer 44. maddesindeki ider yek genişletilmesiyle cemevleri de kapsama alınmaktadır. z

Madde 10değiştiriyoribare değişikliği2464 sayılı

2464 sayılı Kanunun 90'ıncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan “ibadet yerleri?” ibaresi “cami, mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzeri ibadet yerleri” şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: 2464 sayılı Kanun'un 90. maddesinde ibadet yerleri gin tanınâi vergi muafiyetleri, cemevlerini de kapsayacak şekilde genişletilmektedir.

Madde 11değiştiriyoribare değişikliği

Aynı Kanun'un ek 2'nci maddesinin birinci fıkrasının (0 bendinde yer alan “ibadethaneler” ibaresi “cami, mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzeri ibadet yerleri” şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: 2464 sayılı Kanun'un 2. maddesindeki istisnalar cemevleri için de geçerli kılınarak belediyeler nezdinde eşit uygulama sağlanmaktadır.

Madde 12değiştiriyoribare değişikliği2985 sayılı

2/3/1984 tarihli ve 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu'nun 2”ncinin ikinci fıkrasının (c) maddesindeki “ibadethane” ibaresi “cami, mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzeri ibadet yerleri” şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: 2/3/1984 tarihli ve 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu'nda “ibadethane” ibaresi genişletilerek cemevleri de dâhil edilmiştir. Böylece TOKİ ve benzeri projelerde planlanan ibadet alanlarında cemevlerine de yer verilebilecektir.

Madde 13değiştiriyor3194 sayılı

2/3/1984 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8'inci maddesinin (b)bendinin yedinci ve sekizinci paragraflarındaki “ibadethane” ibareleri, “cami, mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzeri ibadethane” olarak değiştirilmiştir.

Gerekçe: 2/3/1984 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nda ibadet yerlerine ayrılacak alanlara ilişkin hükümler, cemevlerinin planlarda yer almasını sağlayacak şekilde düzenlenmiştir.

Madde 14değiştiriyoribare değişikliği3194 sayılı

3194 sayılı Kanunu'nun 13'üncü maddesinin altıncı fıkrasındaki “ibadet yeri” ibaresi “cami, mescit, cemevi, kilise, sinagog, havra ve benzeri ibadet yerleri” şeklinde değiştirilmiştir.