Karayolları Trafik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Türkiye'de her yıl yüz binlerce sürücü, Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında çeşitli nedenlerle sürücü belgesinin geçici olarak geri alınması ya da iptali yaptırımıyla karşılaşmaktadır. Bu yaptırımların önemli bir kısmı, ölümle veya ağır yaralanmayla sonuçlanmayan, ancak idari sınırları aşan ihlallerden kaynaklanmaktadır. Bu durum, günümüzde araç kullanmanın zarureti de dikkate alındığında mağduriyetlere sebep olmakta özellikle geçimini araç kullanarak sağlayan yurttaşlar için uzun süreli ekonomik ve sosyal sorunlara yol açmaktadır. Mevcut sistem, cezalandırmayı esas almakta; rehabilitasyon, eğitim ve yeniden topluma kazandırma unsurlarını yeterince içermemektedir. Oysa çağdaş hukuk anlayışı, cezanın yalnızca caydırıcı değil, aynı zamanda ıslah edici olmasını da gerektirir. Yapılan akademik ve kurumsal çalışmalar, sürücü belgesi iptali sonrası yeniden eğitimden geçen ve düzenli kontrol sistemine tabi tutulan bireylerin, trafik ihlali yapma oranlarının ciddi şekilde düştüğünü ortaya koymaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, “alkol ve uyuşturucu etkisi altında araç kullanımı” önlemleriyle birlikte davranışsal rehabilitasyon programları uygulanan ülkelerde trafik kazaları 9625'e kadar azalmıştır. Almanya'daki Tıbbi-Psikolojik Muayene (Medizinisch- Psychologische Untersuchung-MPU) modeli gibi Avrupa Birliği ülkelerinde uygulanan “denetimli sürücü iadesi” sistemleri; eğitim, psikoteknik değerlendirme ve kontrollü izleme süreçleriyle birlikte yürütülmekte ve kamu güvenliğini tehlikeye atmadan bireylere ikinci bir şans tanımaktadır. Türkiye'de ise bu yönde bütüncül bir yasal düzenleme henüz bulunmamaktadır. Bu teklif, trafik güvenliğini zayıflatmadan, yalnızca belirli şartları yerine getiren sürücülere denetimli ve eğitim odaklı iade olanağı tanımaktadır. Düzenleme, özellikle alkol etkisinde ölüme veya kalıcı sakatlığa neden olan fiilleri kesin biçimde kapsam dışı bırakmakta; buna karşılık, tek seferlik ya da idari nitelikte ihlaller nedeniyle belge hakkını kaybetmiş bireylerin, sağlık, psikoteknik ve davranışsal değerlendirmelerden başarıyla geçmeleri koşuluyla yeniden topluma kazandırılmasını öngörmektedir. Böylece, cezaların ölçülülük ilkesine uygunluk sağlanacak, sürücü davranışlarının yeniden düzenlenmesi için bilimsel temelli bir fırsat yaratılacaktır. Sonuç olarak bu düzenleme; hiçbir surette cezayı ortadan kaldırmayan, aksine cezanın amacını tamamlayan, bireyi yeniden kurallı yaşama yönlendiren bir yapıya sahiptir. Teklif, trafik güvenliği politikalarını sosyal rehabilitasyon ilkesiyle bütünleştiren bir dönüşüm önerisidir. Sürücü belgesi iptali nedeniyle yaşamı kesintiye uğramış ancak topluma kazandırılabilecek on binlerce vatandaşın yeniden üretken hale gelmesi; ekonomiye, aile düzenine ve sosyal barışa doğrudan katkı sağlayacaktır. Böylece cezalandırmanın ötesine geçilerek bireyin sorumluluğunu bilinçli biçimde üstlenmesini teşvik edilecek, kamu yararı ile bireysel adalet arasındaki denge yeniden tesis edilecektir.