Devlet Memurları Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Kadına yönelik şiddet, salt bireyler arası fiziksel, cinsel, psikolojik, ekonomik, dijital eylemler bütünü değil; aynı zamanda devletlerin uygulamadaki yasaları/düzenlemeleri/politikaları üzerinden devlet-birey ekseninde de yaşanıp kurumsallaşabilmektedir. Eşitsizliği ortadan kaldıracak pozitif yükümlülüklerini hayata geçirmeyen devletler; şiddet karşısında önlem almayarak, bunu dolaylı olarak teşvik ederek cinsiyet bazlı şiddete doğrudan aktif olarak katılmaktadır. Kadınların sistematik olarak en çok yaşadığı ikinci şiddet türünün ekonomik şiddet olduğu ve bu şiddet türünden ekserisi boşanmış 35-59 yaş arasındaki kadınların etkilendiği Türkiye'de (TÜİK'in 2024 Türkiye Kadına Yönelik Şiddet Araştırması verileri) yapısal ekonomik şiddetin pekişerek yoğunlaştığı alanın başını kamu personel rejimi çekmektedir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda yer alan “Aile yardımı ödeneği” başlıklı maddeleri (202-206 m.) 2 milyon kadın kamu personelini doğrudan ekonomik şiddete uğratmaktadır (Sirateji ve Bütçe Cumhurbaşkanlığı Başkanlığı 2025 Eylül Kamu Sektörü İstihdam Sayıları ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 2025 Kasım Çalışma Hayatı İstatistikleri Bülteni verileri). Kanunun "Karı ve kocanın her ikisi de memur iseler bu ödenek yalnız kocaya verilir" hükmü (madde 203), açık ve doğrudan bir cinsiyet ayrımcılığı göstergesidir. Kadın memurun da aynı statüde ve aynı sorumlulukları taşıyan bir devlet çalışanı olmasına rağmen, bu hakkın yalnızca kocaya tahsis edilmesi, kadın memurun statüsünü ve ekonomik özelliğini ikincilleştirir, eşler arasındaki ekonomik kaynakların kontrolünü yasal olarak erkeğe devrederek ataerkil güç anlayışını pekiştirir. Esasen eşe ve çocuklara bakma yükümlülüğünün maliyetini hafifletmek amacıyla verilen aile yardımı ödeneğine ilişkin düzenlemenin ekonomik şiddetti her ay düzenli olarak tekraren üretmesine sebep olan bir diğer maddesi; “eş için ödenen aile yardımı ödeneği hakkını eşinden boşanma veya eşinin ölümü” (madde 205) kaybedilmesidir. Örneğin boşanma halinde (velayet konusunda mahkemeler neye hükmederse etsin) fiili olarak çocuğun bakım yükünü üstlenen ve genellikle düşük gelirli olan kadın memurdan bu desteğin kesilmesi, bakım yükümlülüğünün devlet tarafından cezalandırılmasını getirmekte, erkeğin olmadığı bir yapının devlet nezdinde aile olarak ele alınmadığını göstermekte, kadın ve çocuğun refahını/ekonomik güvenliğini doğrudan tehdit etmektedir. Çocuklu kadın kamu personelinin boşanma yahut eşin ölümünün ardından bu destekten mahrum bırakılması, mevcut yasal çerçevenin cinsiyet körü olmaktan ziyade, kadın aleyhine bile isteye ekonomik şiddete hizmet eden sonuçlar yarattığının düpedüz bir kanıtıdır. Sonuç olarak, kamu personel rejimi ile kamu maliyesindeki bu gibi görünüşte teknik düzenlemeler, şiddeti önleme taahhüdü olan bir devletin, kendi uygulamalarıyla kadınların ekonomik güvenliklerini tehlikeye atması ve yapısal ekonomik şiddeti kurumsallaştırması anlamına gelmektedir. Devletin kendi yasaları aracılığıyla uyguladığı bu sistematik ekonomik şiddet; kamusal politikaların merkezine yerleştiren utanç verici bir imzadır. Bu kanun teklifi ile; kadına yönelik ekonomik şiddete doğrudan aktif olarak katılan mekanizmanın bu utanç verici uygulamasına son vermeyi amaçlanmaktadır.