Toplumsal Bağışıklığı ve Çocuk Sağlığını Koruma Kanun Teklifi

Bulaşıcı hastalıklar, insanlık tarihi boyunca milyonlarca insanın yaşamını kaybetmesine ve toplumlann büyük bedeller ödemesine yol açmıştır. Modem tıbbın en önemli başanlarından biri olan aşı uygulamaları sayesinde, tarihte büyük kayıplara neden olmuş pek çok hastalık günümüzde ya tamamen ortadan kaldınimış ya da kontrol altına alınmıştır. Çiçek hastalığının eradikasyonu, çocuk felci vakalannın büyük ölçüde sona erdirilmesi ve kızamık gibi hastalıklann kontrol altına alınması, aşıların bireysel ve toplumsal sağlık üzerindeki etkisinin en somut göstergeleridir. Bununla birlikte, son yıllarda dünya genelinde ve ülkemizde artan aşı karşıtlığı ve aşı tereddütü, halk sağlığını ciddi biçimde tehdit etmektedir. Özellikle çocukluk çağı aşılannm reddi, bireysel bir tercih olmanm çok ötesinde toplumun genelini etkileyen kamusal bir risk teşkil etmektedir. Çünkü aşılar sadece aşılanan bireyi kommakla kalmamakta ve aynca toplumsal bağışıklık sağlayarak hastalıklann yayılmasını ve salgınları önlemektedir. Aşılanmayan bireylerin varlığı, özellikle bağışıklık sistemi zayıf olan bebekler, yaşlılar, kanser ve kronik hastalıklarla mücadele eden Idşiler açısından ölümcül riskler yaratmaktadır. 2025 yılı itibanyla Dünya Sağlık Örgütü verileri, kızamık vakalannın dünya genelinde son beş yılda üç kat arttığmı, aşılanma oranlanndaki küçük düşüşlerin dahi hastalıklann yeniden yayılmasına yol açtığını göstermektedir. Türkiye'de de Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2024 yılında kızamık vakalannda ciddi artış yaşanmış, bu artışın önemli ölçüde aşı reddi ve tereddütünden kaynaklandığı belirtilmiştir. Nitekim Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile Cumhuriyet'in ilk yıllanndan itibaren yürütülen bağışıklama politikalan sayesinde pek çok bulaşıcı hastalık kontrol altına alınmışken, günümüzde aşı reddi nedeniyle yeniden salgın riskiyle karşı karşıya kalınmaktadır. Anayasa'nm 17. maddesi "tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamayacağını" düzenlerken; aynı zamanda 56. maddesi devletin "herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak" görevini açıkça ortaya koymaktadır. Çocuğun üstün yararı ilkesi ve toplum sağlığının korunması yükümlülüğü, devletin aşı uygulamalarını yasal bir çerçevede zorunlu kılmasmı meşru ve gerekli kılmaktadır. Anayasa Mahkemesi'nin 2015 tarihli Halime Sare Aysal kararında çocuklann zorunlu aşılanmasının kanunilik ve ölçülülük ilkelerine uygun olduğu, çocuğun yüksek yararının korunmasının öncelikli olduğu açıkça vurgulanmıştır. Ancak Anayasa Mahkemesi'ne göre 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve 5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunu zorunlu görülen bütün çocukluk çağı aşılan için yeterli ve öngörülebilir bir kanuni dayanak oluşturmamaktadır; "doğan her çocuğa belirli bir yaş periyoduna bağlı olarak ve ebeveynin rızası hilafına, ilgili idarece belirlenecek olan her türlü aşının tatbiki yetkisi verildiği şeklinde anlaşılması olanaklı değildir. Aksinin kabulü hâlinde uygulanacak tıbbi müdahalenin tür ve kapsamı belirsiz olacak şekilde, nza verilmeyen müdahale türlerinin gündeme gelmesi muhtemeldir." TBMM Halkla İlişkiler Binası 3.Kat, Oda: D-303 Bakanlıklar- Ankara Telefon: +90 (312) 420 20 70 +90 (312) 420 27 69 Faks: +90 (312) 420 26 10 beüih m İ7/tLe-< Elif ESEN İstanbul Milletvekili Benzer şekilde Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi'ne göre de aşıya ilişkin müdahaleler kişinin sağlığına zarar vermediği ve kanunla düzenlendiği takdirde meşrudur. Halk sağlığının korunması amacım taşıyan aşı uygulamasının, ilgili kişinin sağlığı ve hayatı bakımmdan bir tehlike yaratmaması şartıyla, demokratik bir toplumda gerekli ve orantılı bir tedbir olduğunu kabul etmek gerekmektedir. Bu bağlamda gerek Anayasa Mahkemesi gerekse Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi kararlannda zorunlu aşı uygulamasının kanuni dayanağının bulunması gerektiği vurgulanmaktadır. Türk Tabipleri Birliği'nin etik görüşleri de bu noktada paraleldir: bireysel özerklik ile toplum sağlığı arasında bir denge kurulması gerektiği, bu dengenin de çocuklann aşılanması yönünde zorunluluk getirilmesini etik ve hukuki olarak meşru kıldığı belirtilmiştir. Uluslararası düzeyde de benzer düzenlemeler bulunmaktadır. Almanya'da kızamık aşısı zorunlu hale getirilmiştir, 3ükümlülüğe uymayan ailelere idari para cezası uygulanmakta ve çocuklann okula kaydı engellenmektedir. Fransa'da çocukluk çağında uygulanan 11 aşı yasal olarak zorunlu olup, eksik aşılı çocuklann kreş ve okullara kabul edilmemesi öngörülmüştür. Belçika'da çocuk felci aşısı uzun süredir zorunlu olup, ebeveynlerin uyumsuzluğu halinde yasal yaptınmlar devreye girmektedir. Avustralya'da "No Jab, No Pay" (Aşı Yoksa, Ödeme Yok) politikası kapsamında aşı yaptırmayan ailelere devlet yardımları kesilmekte; ABD'de ise eyaletler bazında değişmekle birlikte, okula kayıt için zorunlu aşı koşulu genel kabul görmektedir. Türkiye'nin de taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklanna Dair Sözleşme, çocuğun yüksek yarannı gözetme ilkesini açıkça düzenlemekte; devletlere çocuklann sağlığını koruma yükümlülüğü getirmektedir. Bu yükümlülük, yalnızca tedavi edici değil, aynı zamanda koruyucu sağlık hizmetlerini de kapsamakta olup, çocuklann bulaşıcı hastalıklardan korunmasının devletin asli görevlerinden biri olduğu açıktır. Dünya Sağlık Örgütü "Herkesin, her yerde kaliteli sağlık hizmetlerine, eğitime ve bilgiye erişimin yanı sıra güvenli içme suyu, temiz hava, iyi beslenme, kaliteli barınma, insana yakışır çalışma ve çevre koşullan ve en önemlisi aynmcılığa uğramama hakkı' olduğunu ifade etmektedir. Bu bağlamda hiçbiri geride kalmayacak şekilde her bir çocuğun ailesinin görüşlerinden ve imkanlanndan bağımsız olarak aynmcılığa uğramadan aşılama hizmetlerine erişmesi güvence altına alınmalıdır. Bu Kanun Teklifi ile, çocuklann zorunlu aşılanması yasal bir çerçeveye kavuşturularak hem bireysel sağlık haklannın korunması hem de toplum sağlığının güvence altına alınması amaçlanmaktadır. Aşı karşıtlığı veya tereddütü nedeniyle ortaya çıkan boşluğun giderilmesi, çocuklann o anda ve ileriki yaşamlarında sağhklannı tehdit eden aşı ile önlenebilir hastalıklardan korunması, nesillerin sağlıklı ve üretken bir şekilde toplumsal hayata katılması, kamu kaynaklannm tedaviye harcanan yükünün azaltılması ve toplumda kimsenin geride kalmadığı güvenli bir yaşam ortamının tesis edilmesi hedeflenmektedir.