5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Türkiye Cumhuriyeti AnayasasTnm öl'inci maddesi,"sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenleri" düzenlemekte olup, maddenin İkinci fıkrasında "Devlet, sakatlann korunmalanm ve toplum hayatına intibaklanm sağlayıcı tedbirleri alır." hükmü açıkça yer almaktadır. Ayrıca, Anayasa'nm lO'uncu maddesine 7/5/2010 tarihli ve 5982 sayılı KanunTa eklenen fıkrada, "özürlüler/engelliler için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılamayacağı" düzenlenerek, engelli bireyler lehine pozitif aynmcıhk anayasal güvence altma alınmıştır. Buna karşın, 09/01/2025 tarihli ve 7538 sayılı Kanun'un 15'inci maddesiyle 5510 sayılı Kanun'ım geçici lO'uncu maddesinin ikinci fıkrası yürürlükten kaldırılmış; yapılan bu değişiklik sonucunda engelli vatandaşlanmızm emeklilik haklan büyük ölçüde smırlandınimıştır. Söz konusu değişiklik, engelli bireylerin sosyal güvenlik sistemine erişiminde önemli hak kayıplanna neden olmuş; hâlihazırda uygulamada oluşan mağduriyetler kamuoyuna da yansmuştır. 7538 sayılı Kanun öncesinde, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatında "engellilik" ile "maluliyet" kavramları birbirinden aynlmakta idi. Engellilik, bireyin bedensel, ruhsal ve sosyal bütünlüğü esas alınarak belirlenen ve toplam engellilik oramna dayanan bir değerlendirme sistemini ifade etmekteydi. Maluliyet ise çalışanm yürüttüğü iş dikkate alınarak "çalışma gücünde kayıp" ölçütü üzerinden belirlenmekteydi. Bu iki kavram arasındaki fark uygulamada belirgin sonuçlar doğurmakta; özellikle engellilik oranlanmn bileşik şekilde toplanması esasına dayanan önceki sistem, engelli bireylerin emeklilik hakkma erişimini kolaylaştırmakta idi. 7538 sayılı Kanun öncesinde engelli emekliliği süreci vergi dairelerine başvuru ile başlamakta, kişi devlet hastanesine sevk edilmekte ve Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından değerlendirilen raporun onaylanmasıyla SGK emeklilik işlemleri yürütülmekteydi. 7538 sayılı Kanun sonrasmda ise süreç temelden değiştirilmiş; engelli bireylerin emeklilik başvuruları doğrudan SGK'ya yapılmaya başlanmış, raporlar SGK tarafından sevk edilen yetkili sağlık kurulları üzerinden alınmış ve nihai değerlendirme SGK'dan bağımsız Yüksek Sağlık Kurulları tarafindan yapılır hale gelmiştir. Bu raporlar artık "engellilik oram" yerine "çalışma gücü kaybı oram" üzerinden düzenlenmekte; itirazlar ise SGK Merkez Sağlık Kurulu tarafından karara bağlanmaktadır. Bu yeni düzenleme, engellilik oram değerlendirmesini tamamen devre dışı bıraktıgmdan, çoklu engellilik durumunun bireyin genel yaşam işlevselliğine etkisini yansıtmaktan uzak bir sistem ortaya çıkarmıştır. Örneğin, önceki sistemde engellilik oranı toplamda yüzde 90 olan bir bireyin, çalışma gücü kaybı değerlendirmesinde yalmzca yüzde 30 oram ile karşılaşması mümkün hale gelmiş; bu durum engelli bireylerin emeklilik hakkına erişimini fiilen imkânsızlaştırmıştır. Bu kanun teklifiyle, 7538 sayılı Kanun sonrasında ortaya çıkan mağduriyetlerin giderilmesi, Anayasa'mn lO'uncu ve 61'inci maddelerinin öngördüğü koruma ve pozitif ayrımcılık ilkelerine uygun bir engelli emeklilik rejiminin yeniden tesis edilmesi, engelli vatandaşların emeklilik sürecinin erişilebilir, öngörülebilir ve hakkaniyetli bir zemine oturtulması, Gelir İdaresi Başkanlığı ile SOK arasmda daha önce sağlanmış olan işleyiş uyumunun korunması ve SGK'mn norm ve standart birliğini temin eden yapısmm zarar görmemesi amaçlanmaktadır. Teklif, engelli bireylerin emeklilik haklarım koruyan, önceki sistemde var olan hak temelli yaklaşımı sürdüren ve 7538 sayılı Kanun'un yol açtığı olumsuz sonuçlan telafi eden bir düzenlemeyi içermektedir. Böylece sosyal devlet ilkesine ve Anayasa'mn engelli bireylerin korunmasına ilişkin hükümlerine uygun, adil ve sürdürülebilir bir emeklilik rejimi yeniden hayata geçirilecektir.