Devlet Memurları Kanunu ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Türkiye, derinleşen bir geçim krizinin içinden geçmektedir. Krizin en ağır yükünü ise sabit gelirli kesimler; özellikle emekliler ve kamu çalışanları taşımaktadır. Açlık sınırının 29.828 TL, yoksulluk sınırının 97.159 TL seviyesine yükseldiği; en düşük emekli aylığının ise 16.881 TL olduğu mevcut tabloda, milyonlarca yurttaşın temel ihtiyaçlarını karşılaması fiilen imkânsız hale gelmiştir. Emeklilik, yaşamın bir “dinlenme dönemi” olmaktan çıkmış; yeniden çalışma mecburiyetine dönüşmüştür. Ülkemizde yaklaşık 16 milyon emekli bulunmaktadır. Ortalama emekli aylığının yaklaşık 17.000 TL civarında seyrettiği dikkate alındığında, bu gelir düzeyi; kira, elektrik, doğalgaz, su ve temel gıda harcamalarını dahi karşılamaya yetmemektedir. Düşük emekli aylıkları sebebiyle emeklilerin çok önemli bir bölümü tekrar çalışmakta ya da iş aramaktadır. Nitekim 2002 yılında yüzde 36,6 olan çalışan veya iş arayan emeklilerin oranı, Aralık 2024 itibarıyla yüzde 65,7 seviyesine yükselmiştir. Bu tablo, emeklilerin tercihten değil, zorunluluktan çalıştığını açıkça ortaya koymaktadır. Geçim krizinden etkilenen bir diğer geniş kesim ise kamu çalışanlarıdır. Kamu görevlilerinin önemli bir bölümü, yoksulluk sınırının çok altında bir gelirle yaşamını sürdürmeye çalışmaktadır. Ortalama kamu personeli maaşları; kira, elektrik, doğalgaz, su, ulaşım ve temel gıda harcamaları karşısında hızla erimekte; kamu çalışanları her ay maaşını hangi zorunlu giderine yettireceğini hesaplamak zorunda bırakılmaktadır. Sabit gelirli kamu personeli açısından, artan hayat pahalığı artık geçici bir sorun değil, kalıcı bir yoksullaşma sürecine dönüşmüştür. Kamu çalışanları, yalnızca barınma ve fatura giderleriyle değil; mesleğin gereği olan zorunlu harcamalarla da karşı karşıyadır. Giyecek, kamu personeli için bir tercih değil; kamusal hizmetin gereği olan zorunlu bir ihtiyaçtır. Ancak mevcut maaş düzeyleri, temel ihtiyaçların dahi karşılanmasında yetersiz kalırken, giyecek giderleri kamu çalışanı için ek bir yük haline gelmiştir. Emekli gelirlerindeki erime yalnızca güncel enflasyon koşullarının sonucu değildir; aynı zamanda emeklilik sisteminin yapısal olarak zayıflatılmasının da neticesidir. 2003 yılında ortalama emekli aylığı, asgari ücretin yüzde 36 üzerinde iken, 2025'te bu oran asgari ücretin yüzde 22 altına gerilemiştir. Bu durum, emeklilerin milli gelirden aldığı payın yıllar içinde sistematik biçimde azaltıldığını göstermektedir. Bu gerilemede, 2008 yılında yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile yapılan köklü değişikliklerin belirleyici etkisi bulunmaktadır. Aylık bağlama oranlarının düşürülmesi ve hesaplama sisteminde milli gelirden pay alma mekanizmasının devre dışı bırakılması, emeklilerin büyüyen ekonomiden pay alamamasına yol açmıştır. Enflasyonun TÜİK verileri üzerinden belirlenmesi ise emeklilerin ve kamu çalışanlarının yaşadığı gerçek hayat pahalılığını görünmez hale getirmiştir. Geçim krizinin en yakıcı boyutu, enerji ve ısınma giderlerinde ortaya çıkmaktadır. Kış aylarında doğalgaz ve elektrik faturaları, sabit gelirli yurttaşlar için hayatta kalma meselesine dönüşmüştür. Isınmak, barınmak ve aydınlanmak lüks değil, temel bir yaşam hakkıdır. Ancak bugün milyonlarca emekli ve kamu çalışanı, maaşının önemli bir kısmını yalnızca enerji giderlerine ayırmak zorunda kalmaktadır. Bu Kanun Teklifi; kamu çalışanları ve emeklilerin ağırlaşan hayat pahalığı karşısında korunmasını, kış aylarında enerji ve ısınma giderleri nedeniyle daha fazla yoksullaşmalarının önüne geçilmesini ve sosyal devlet ilkesinin somutlaştırılmasını amaçlamaktadır. Sağlanan giyecek ile yakacak ve enerji yardımları; birer lütuf değil, emeğin ve yılların karşılığı olan hak temelli sosyal desteklerdir.