Ceza Muhakemesi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Savunma hakkı, Anayasanın 36 ncı maddesinde güvence altına alınan hak arama hürriyetinin ve adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biridir. Ceza yargılamasında müdafi yardımı yalnızca şekli bir hak değil, yargılamanın silahların eşitliği ilkesine uygun yürütülmesi ve masumiyet karinesinin korunması bakımından da zorunludur. Özellikle ekonomik durumu yetersiz olan sanıklar yönünden, devletin zorunlu müdafi görevlendirmesi, adil yargılanma hakkına erişimin fiili güvencesini oluşturmaktadır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda yargılama giderleri; tarifesine göre ödenmesi gereken avukatlık ücretleri ile devlet hazinesinden yapılan harcamaları da kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Hakkında beraat veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilen kişi yönünden, kusurundan kaynaklanmayan yargılama giderlerinin devlet hazinesine yükletilmesi öngörülmüştür. Bu sistem, masumiyet karinesinin doğal sonucu olarak, hakkında mahkumiyet hükmü kurulmayan kişinin yargılama gideri yükünün altında bırakılmamasını amaçlamaktadır. Ancak mevcut düzenleme nedeniyle, beraat eden ve vekil veya müdafi ile temsil edilen sanık lehine hükmedilecek avukatlık ücretinin kapsamı ve usulü konusunda sorunlar yaşanmaktadır. Uygulamada, beraat eden sanık lehine vekalet ücretine hükmedilmesi konusunda özellikle zorunlu müdafilik hallerinde ciddi tereddütler yaşanmaktadır. Bazı mahkemeler, yalnızca vekaletnameli müdafi bakımından avukatlık ücretine hükmederken, Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca baro tarafından görevlendirilen zorunlu müdafiler yönünden aynı güvenceleri tanınmamış; bu durum nedeniyle aynı dosyada aynı emeği sarf eden avukatlar arasında eşitlik ilkesini zedeleyen sonuçlar doğurmuştur. Zorunlu müdafilik kurumunun, adli yardım niteliği ağır basan bir kamu hizmeti niteliği taşıdığı dikkate alındığında, beraat halinde avukatlık ücretine hak kazanma rejiminin uygulamada tartışmalı ve dağınık olması savunma hakkının etkinliğini de olumsuz etkilemektedir. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde 21 Eylül 2023 tarih ve 32316 sayılı Resmi Gazete yayınlanan değişiklikle, ceza davalarında beraat eden ve vekil veya müdafi ile temsil edilen sanık lehine hazine aleyhine maktu avukatlık ücretine hükmedileceği, sanığın Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince görevlendirilen müdafii bulunması halinde ise kovuşturma için olmadığı ileri sürülmüştür. Bu durum, hukuk güvenliği ve öngörülebilirlik ilkeleriyle bağdaşmayan, yeknesaklıktan uzak bir içtihat tablosu ortaya çıkarmıştır. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 30.01.2024 tarihli 2025/10-67 Esas ve 2025/184 Karar numaralı kararı gereği; zorunlu müdafinin de beraat eden sanık lehine avukatlık ücretine hak kazandığını, Avukatlık Kanununun asgari ücret belirlenmesine ilişkin hükümleri ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin ceza davalarına ilişkin düzenlemeleri birlikte değerlendirilerek önemli bir içtihat birliği sağlanmıştır. Ancak mahkemelerin ve tarafların öngörülebilirliğini güçlendirmek, yargı yerleri arasında yeni tereddütlerin ortaya çıkmasını önlemek ve savunma hakkına ilişkin bu temel kuralı süreklilik kazanmış bir hukuk normuna dönüştürmek için, söz konusu ilkelerin Ceza Muhakemesi Kanunu metnine açıkça yansıtılması zorunlu hale gelmiştir. Ceza Muhakemesi Kanununun yargılama giderlerine ilişkin maddesine eklenecek yeni fıkra aracılığıyla; hakkında beraat veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilen ve vekil veya müdafi ile temsil edilen sanık lehine, yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenecek maktu avukatlık ücretine hazine aleyhine hükmedileceği düzenlenmektedir. Bu ücretin yargılama giderlerinden sayılması ve bu hallerde hazineye yükletilmesi hükme bağlanmakta; Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince görevlendirilen müdafiler bakımından ise kovuşturma için hazineden yapılan ödemelerin hükmolunacak avukatlık ücretinden mahsup edilmesi esası benimsenmektedir. İşbu değişiklikle; beraat eden veya haklarında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilen kişilerin yargılama sürecinde zorunlu veya seçilmiş müdafi aracılığıyla yaptıkları savunmanın karşılığının, avukatlık ücretine ilişkin olarak da korunması; savunma hakkının ve masumiyet karinesinin güçlendirilmesi, zorunlu müdafilik kurumunun sürdürülebilirliğinin ve avukatlık mesleğinin emeğinin kanuni güvenceye bağlanarak uygulamada ortaya çıkan tereddütleri gidermeyi, yargı yerleri arasında yeknesaklığı sağlamayı ve ceza yargılamasında savunma makamının adil yargılanma hakkına uygun şekilde güçlendirilmesini amaçlamaktadır.