Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Anayasanın 2 nci maddesinde Türkiye Cumhuriyetinin sosyal bir hukuk devleti olduğu, 18 inci maddesinde kimsenin zorla çalıştırılamayacağı ve angarya yasağının bulunduğu, 36 ncı maddesinde hak arama hürriyeti ve adil yargılanma hakkının güvence altına alındığı, 49 uncu maddesinde ise çalışmanın herkesin hakkı ve ödevi olduğu hükme bağlanmaktadır. Avukatlık mesleği, yargının kurucu unsurlarından olan savunma makamının temsilcisi olarak bu anayasal ilkelerin hayata geçirilmesinde temel bir rol üstlenmekte; avukatlık stajı ise mesleğe kabulün zorunlu ve vazgeçilmez bir aşamasını oluşturmaktadır. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ile stajın süresi, koşulları ve yürütülüş biçimi düzenlenmiş olmakla birlikte, stajyer avukatların ekonomik güvencelerine ve staj süresince elde edecekleri ücrete ilişkin açık ve bağlayıcı bir hüküm bulunmamaktadır. Uygulamada çok sayıda stajyer avukat, özellikle stajın ilk döneminde mahkemeler, Cumhuriyet savcılıkları ve barolar nezdinde yoğun biçimde görev almasına rağmen hiçbir gelir elde edememekte veya sembolik tutarlarla yetinmek zorunda kalmaktadır. Bu durum, angarya yasağı ve sosyal devlet ilkesi ile çelişen fiili bir sömürü alanı yaratmakta; ekonomik imkanı sınırlı olan genç hukukçular için staj dönemini ağır bir geçim baskısı ve güvencesizlik sürecine dönüştürmektedir. Stajın mahkemeler, Cumhuriyet savcılıkları ve barolar nezdinde geçen ilk altı aylık kısmı, doğrudan yargı teşkilatı ve kamu otoritesi gözetimi altında yürütülen bir eğitim ve uygulama sürecidir. Stajyer avukatlar bu dönemde duruşmalara katılmakta, soruşturma ve kovuşturma süreçlerini takip etmekte, baroların meslek içi eğitim faaliyetlerine dahil olmakta ve fiilen yargı hizmetinin yürütülmesine katkıda bulunmaktadır. Stajın bu kamu niteliği ağır basan bölümünün herhangi bir gelir güvencesi olmaksızın yürütülmesi, sosyal hukuk devleti anlayışı ile bağdaşmamakta; avukatlık mesleğine girişte ekonomik durumu zayıf olanların dezavantajını artırmaktadır. Bu kanun teklifi ile, avukatlık stajının mahkemeler, Cumhuriyet savcılıkları ve barolar nezdinde geçen ilk altı aylık kısmı için stajyer avukatlara aylık net asgari ücretin üçte ikisi tutarında bir stajyer avukat ücreti ödenmesi hüküm altına alınmaktadır. Söz konusu ödemenin, Türkiye Barolar Birliği bütçesine Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinden bu amaçla aktarılacak ödenekten karşılanması öngörülmekte; böylece adliye stajı döneminde stajyer NM. Bi a avukatlara devlet kaynağı ile asgari bir gelir güvencesi sağlanmakta ve mesleğe gi * kk 'a eşitliğine katkı sunulmaktadır. Stajın avukat yanında geçen ikinci altı aylık kısmı bakımından ise, bu madde uyarınca zorunlu bir stajyer avukat ücreti öngörülmemekte; bu döneme ilişkin olası destek ve ödemelerin, yanında staj yapılan avukat veya avukatlık ortaklığı ile baroların ve Türkiye Barolar Birliğinin kendi bütçeleri çerçevesinde takdir edebileceği ilave katkılar olarak bırakılması tercih edilmektedir. Böylelikle, devlet tarafından doğrudan finanse edilen dönem, yargı teşkilatı ve barolar nezdindeki adliye stajı ile sınırlandırılmakta; avukat yanında stajın ise esas itibarıyla özel ilişki, meslek dayanışması ve kurumsal destek çerçevesinde sürdürülmesi öngörülmektedir. Türkiye Barolar Birliği bütçesine aktarılan ödeneklerin kullanımına ilişkin usul ve esasların Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenmesi ve bu ödeneklerin kullanımının yine Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından genel hükümlere göre denetlenmesi, kamu kaynaklarının etkin, şeffaf ve hesap verebilir biçimde kullanılmasına yönelik güvenceleri güçlendirmektedir. Türkiye Barolar Birliğinin barolardan alacağı stajyer avukat bilgilerinden yararlanarak ödemeleri doğrudan stajyer avukatlara yapması da, hem idari işlemleri sadeleştirmekte hem de stajyerlerin hak kaybına uğramadan ücretlerini alabilmelerini sağlamayı hedeflemektedir. Teklif edilen düzenleme ile; avukatlık stajının özellikle adliye aşamasında angarya yasağı ve sosyal hukuk devleti ilkesiyle uyumlu hale getirilmesi, stajyer avukatların asgari bir gelir düzeyine kavuşturulması, mesleğe girişte ekonomik imkân farklılıklarından kaynaklanan eşitsizliklerin azaltılması ve savunma hizmetinin geleceğini oluşturan genç hukukçuların desteklenmesi amaçlanmaktadır. Böylece avukatlık mesleğinin toplumsal temsiliyeti güçlendirilmekte, yargı sisteminin bütününün adalet ve eşitlik ilkeleriyle daha uyumlu bir yapıya kavuşmasına katkı sağlanmaktadır.