3359 Sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Sağlık hizmeti, doğası gereği insan yaşamı ve beden bütünlüğü ile doğrudan bağlantılı olup hem hasta haklarmm hem de sağlık meslek mensuplanmn görev ve sorumluluklanmn çok hassas bir denge içinde değerlendirilmesini gerekli kılar. Modem hukuk düzenlerinde sağlık hizmet sımumımun temel dayanaklarmdan biri, kişinin kendi bedeni ve sağlığı hakkmda karar verebilme hakkıdır. Bu hak; tıbbi müdahaleye nza, aydınlatma yükümlülüğü ve kişinin önerilen tıbbi işlemi reddedebilmesi ilkeleri ile somutlaşmaktadır. Hastanm tedavijd veya tetkiki reddetme hakkı, insan onurunun ve kişisel özerkliğin bir gereği olduğu kadar, sağlık hizmetinin güven ilişkisi içinde yürütülebilmesi için de vazgeçilmezdir. Diğer taraftan, sağlık hizmetleri yüksek düzeyde teknik bilgi ve uzmanlık gerektirmekte; teşhis ve tedavi süreçleri çoğu zaman riskli, belirsizlik içeren ve zamanla yarışılan koşullarda yürütülmektedir. Özellikle tarama testleri, erken tam süreçleri ve komyucu sağlık hizmetlerinde, tıbbi uygulamamn başansı yalmzca sağlık meslek mensubunun özen yükümlülüğüne değil, aym zamanda hastanm önerilen süreçlere katıhmma ve gerekli tetkiklerin yapılmasına da bağlıdır. Hastanm bilgilendirilmiş şekilde bir tetkiki veya tedaviyi reddetmesi halinde, reddedilen işleme bağlı risklerin gerçekleşmesi ihtimali artmakta; bu durumda ortaya çıkabilecek sonuçlann adil biçimde değerlendirilmesi hem hukuk güvenliği hem de hakkaniyet açısmdan önem taşımaktadır. Mevcut mevzuatımızda hastanm tedaviyi reddetme ve durdurma hakkına ilişkin çerçeve düzenlemeler bulunmakla birlikte, bu alan ağırlıklı olarak ikincil mevzuat düzeyinde şekillenmiştir. Uygulamada "bilgilendirilmiş ret"e ilişkin kayıtlarm varlığma rağmen, tazminat davalarında sağlık meslek mensuplanmn reddedilen tıbbi işleme bağlı sonuçlar nedeniyle de sorumlulukla karşı karşıya kalabildiği görülmektedir. Bu durum, hasta iradesinin açık ve belgeli olduğu hallerde dahi, kusur ve illiyet bağımn değerlendirilmesinde öngörülebilirliği azaltmakta; hem sağlık çahşanlan hem de sağlık kurumlan bakımmdan ciddi bir hukuki risk alam doğurmaktadır. Öngörülebilirliğin azalması, yalmzca bireysel tazminat ihtilaflanm artırmakla kalmamakta; aym zamanda hekimlerin "defansif tıp" uygulamalarına yönelmesine, gereksiz tetkik ve şevklerin artmasına, sağlık sisteminde maliyetlerin yükselmesine ve kaynaklann verimsiz kullanımına yol açabilmektedir. Bu sonuçlarm nihai etkisi ise, toplumun sağlık hizmetine erişimi ve hizmetin niteliği üzerinde olumsuz bir baskı olarak ortaya çıkmaktadır. Aynca hasta ile sağlık meslek mensubu arasındaki ilişki, güvene dayalı bir hizmet ilişkisi niteliği taşır. Bu güven ilişkisinin sürdürülebilmesi için her iki tarafin da hak ve yükümlülüklerinin açık, anlaşılır ve uygulanabilir bir normatif zemine oturtulması gerekir. Hastamn bilgilendirilmiş ret hakkımn yalmzca yönetmelik düzeyinde kalması; uygulamada belge standartlanmn kurumdan kuruma değişmesine, kayıt yöntemlerinin yeknesak olmamasma ve yargı süreçlerinde aym nitelikteki olaylarda farklı sonuçların ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilmektedir. Bu da hukuk devleti ilkesinin bir uzantısı olan "belirlilik" ve "öngörülebilirlik" ilkeleri bakımından sorunlar doğurmaktadır. Tel. : (0312)4206056-57 Faks : (0312)4202312 E-mail: mustafa.bilici@tbmm.gov.tr Adres : TBMM Halkla İlişkiler Binası 2. Kat F Koridor Oda No: 224 06543-ANKARA Mustafa BİLİCİ İzmir Milletvekili Bu Kanun teklifi ile amaçlanan; hastanm tedaviyi, tetkiki, tarama testlerini veya tıbbi girişimi reddetme hakkım ve bu reddin hukuki sonuçlanm kanun seviyesinde açık ve kesin biçimde düzenlemek; bilgilendirme ve belgelendirme standartlarım asgari unsurlarıyla belirleyerek uygulamada birlik sağlamaktır. Teklif, bir yandan hastanın kendi bedeni üzerindeki tasarruf hakkını güçlendirmekte, diğer yandan sağlık meslek mensuplarım, usulüne uygun şekilde bilgilendirme ve kayıt altına alma yükümlülüğünü yerine getirdikleri hallerde, reddedilen işleme bağlı sonuçlardan dolayı öngörülemez ve hakkaniyete aykın tazminat sorumluluğu ile karşı karşıya kalmaktan korumayı hedeflemektedir. Teklif kapsammda getirilen düzenleme ile "bilgilendirilmiş ref'in geçerli sayılabilmesi için yazılı veya güvenli elektronik yöntemlerle kayıt altına alınması şartı öngörülmekte; kaydın asgari içeriği belirlenerek hem hastamn gerçekten bilgilendirilip bilgilendirilmediği hem de ret iradesinin açık olup olmadığı konusunda tartışmalan azaltacak bir çerçeve oluşturulmaktadır. Böylelikle sağlık hizmet sunumunda şeffaflık güçlenecek, uyuşmazlıklann önemli bir kısmı daha başlangıç aşamasında önlenebilecek, önlenemeyen uyuşmazlıklarda ise yargı mercilerinin değerlendirme yapabileceği daha sağlam bir delil zemini tesis edilecektir. Öte yandan teklif, mutlak bir sorumsuzluk düzenlemesi getirmemektedir. Bilgilendirmenin hiç yapılmadığı veya yeterli ve anlaşılır şekilde yapılmadığı, kaydm gerçeğe aykın olduğu, kişinin karar verme yeterliliğinin bulunmadığı ya da ret edilen işlem dışında kalan ihmal ve hatalarm zarara neden olduğu hallerde, sağlık meslek mensubunun sorumluluğunun gündeme gelebileceği açıkça belirtilerek hakkaniyet dengesi korunmaktadır. Bu yönüyle düzenleme, hem hastamn korunması hem de sağlık meslek mensuplarmın hukuki güvenliğinin sağlanması arasında ölçülü bir denge kurmaktadır. Sonuç olarak bu Kanun teklifi; hastamn bilgilendirilmiş ret hakkım kanun temeline oturtarak kişisel özerkliği ve hasta haklarım güçlendirmekte, uygulamada belirliliği artırmakta, defansif tıp kaynaklı maliyetleri azaltmaya katkı sunmakta ve sağlık hizmetinin güven ilişkisi içinde sürdürülmesini desteklemektedir. Hukuk güvenliğini sağlayan, ölçülü ve uygulanabilir bir çerçeve kuran bu düzenlemenin yasalaşması, hem vatandaşlanmızın hasta haklanmn etkin biçimde kullamimasma hem de sağlık hizmet sunumunun daha öngörülebilir ve sürdürülebilir bir zemine kavuşmasma hizmet edecektir. Tel. : (0312)4206056-57 Faks : (0312)4202312 E-mail: mustafa.bilici@tbnim.gov.tr Adres : TBMM Halkla İlişkiler Binası 2. Kat F Koridor Oda No: 224 06543-ANKARA İfS Mustafa BBLICI İzmir Milletvekili