Eşit Değerde İşe Eşit Ücret ve Ücret Adaleti Denetim Kurumu Kanun Teklifi

Eşit değerde işe eşit ücret ilkesi, çalışma yaşamında cinsiyet temelli aynmcılığa karşı geliştirilen en temel uluslararası normlardan biri olup, özü itibarıyla bir insan hakkıdır. Nitelik, sorumluluk, beceri ve çalışma koşullan bakımından eşdeğer olan işler için kadm ve erkeklere eşit ücret ödenmesini zorunlu kılan bu ilke, 1951 tarihli ve 100 sayılı ILO Sözleşmesi ile uluslararası bir standart haline gelmiştir. Bu koruyucu çerçeve, kadınların iş gücü piyasasında maruz kaldığı yapısal eşitsizliklere karşı küresel bir güvence sunmaktadır. Cinsiyetler arası ücret açığı, yalnızca bireysel bir gelir farkı değil; patriarkal iş bölümünün ve kadın emeğinin tarihsel olarak değersizleştirilmesinin bir sonucudur. 2024-25 Küresel Ücret Raporu'na göre kadınlar, erkeklerden ortalama %22 daha düşük ücret almakta ve daha güvencesiz işlerde yoğunlaşmaktadır. Özellikle bakım, temizlik ve tekstil gibi sektörlerdeki yatay aynmcılık ile yönetim kademelerindeki dikey ayrımcılık, bu eşitsizliğin en somut göstergeleridir. Ücretsiz bakım emeğinin kadınlann omuzlarına yıkılması ise bu mevcut tabloyu daha da derinleştirmektedir. Türkiye'de Anayasa, İş Kanunu 5. maddesi, Kadm-Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu Kanunu ile Türkiye İnsan Haklan ve Eşitlik Kurumu Kanunu ilgili maddeleri hukukun lafzı açısmdan ayrımcılığı yasaklasa da TÜİK'in Şubat 2026 tarihli verileri normatif eşitliğin sahaya yansımadığım göstermektedir. İşgücüne katılma oramnın erkeklerde %70,0 iken kadınlarda %34,7; istihdam orammn erkeklerde %65,3 iken kadınlarda %30,9 olması; erkeklerin iş gücüne katılımımn ve istihdammm kadınlann iki katından fazla olduğunu, çalışma yaşamındaki cinsiyet temsilinde derin bir yapısal uçurumun varlığım sürdürdüğünü göstermektedir. Yine işsizlik oram erkeklerde %6,6 iken kadınlarda %1;1,0 ve iş bulma ümidini kaybeden, iş aramayan ancak çalışmaya hazır olan, mevsimlik çalışan ve zamana bağlı eksik çalışanlann eklenmesiyle bulunan geniş tanımlı işsizlik/âtıl işgücü oranı ise %29,9'dur. İş gücü piyasasına dair bu veriler kadm emeğinin sistemli bir şekilde âtıl bırakıldığının somut bir kamtıdır. Sahadaki gerçeklik, ücret eşitsizliğinin yalmzca aym ya da dengi işi yapan kadın ve erkek arasındaki farktan ibaret olmadığmı göstermektedir. Tekrar ifade etmek gerekir ki asıl sorun; patriarkal iş bölümü ve kadm emeğinin tarihsel olarak değersizleştirilmesidir. Kadınlann yaptığı işlerin daha az değerli kabul edilmesi, terfi mekanizmalarındaki cam tavan uygulamalan ve bakım yükünün eşitsiz dağılımı acil onarıcı müdahaleler gerektiren alanlann başım çekmektedir. Yam sna kadm emeği yoğun sektörlerin güvencesizliği özellikle taşeron ve göçmen kadm işçiler söz konusu olduğunda, katmerlenerek hem cinsiyet hem de statü temelli çoklu aynmcılığa maruz kalmalarım beraberinde getirmekte ve bu kesişen kümeyi eşitsizlik sarmalımn en savunmasız kesimi haline dönüştürmektedir. Bu bağlamda Eşit Değerde İşe Eşit Ücret ve Ücret Adaleti Denetim Kurumu Kanunu Teklifi, mevcut hukuki çerçevenin eksik bıraktığı şeffaflığı, uygulama ve denetim boyutunu tamamlamayı amaçlamaktadır. Teklif, göçmen kadm işçileri de kapsayacak şekilde cinsiyete dayalı ücret farklarını sistematik olarak izleyen, iş değerleme analizleri yapan, terfi ve işe alım süreçlerinde ayrımcılığı inceleyen, taşeron ve göçmen işçilerin durumunu kapsayan ve yaptınm gücüne sahip bağımsız bir kurumsal yapı öngörmektedir. Böyle bir kurum, eşitliği soyut bir ilke olmaktan çıkarıp ölçülebilir ve denetlenebilir bir kamu politikası haline getirecektir.