6360 Sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Kapsamında Mahalle Statüsüne Dönüştürülen Köylerin Tüzel Kişiliklerinin Yeniden İhdası Hakkında Kanun Teklifi Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

2012 yılında kabul edilen ve 2014 yılında yürürlüğe giren 6360 sayılı Kanun ile Türkiye'nin yerel yönetim sisteminde kapsamlı bir değişiklik yapılmış; büjnikşehir belediyesi bulunan illerdeki köylerin tüzel kişilikleri kaldınlarak bu yerleşim yerleri mahalle statüsüne dönüştürülmüştür. Bu düzenleme sonucunda Türkiye genelinde yaklaşık 16.000 köy ve 1.000'in üzerinde belde belediyesi tüzel kişiliğini kaybetmiştir. Böylece kırsal yerleşimlerin yüz yılı aşkın yerel yönetim geleneği ortadan kaldırılmıştır. Aradan geçen süre zarfmda, söz konusu düzenlemenin kırsal yerleşim birimlerinde ciddi idari, ekonomik ve sosyal sorunlar yarattığım görülmüştür. Köylerin tüzel kişiliğinin kaldırılmasıyla birlikte köy halkınm kendi yaşam alanlan üzerindeki karar süreçlerine doğrudan katılımı zayıflamış, yerel yönetim yetkileri merkezileşmiş ve kırsal topluluklarm yönetime katılım kanalları daralmıştır. Oysa Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'mn I27'nci maddesi, mahallî idarelerin yerinden yönetim ilkesine göre kurulmasmı ve mahallî müşterek İhtiyaçları karşılamak üzere faaliyet göstermesini öngörmektedir. Köyler, bu anayasal yerel yönetim sisteminin en köklü ve en temel unsurlarmdan biridir. Köy tüzel kişiliğinin ortadan kaldıniması, yerinden yönetim ilkesinin zayıflamasma ve kırsal nüfusun demokratik temsilinin gerilemesine neden olmuştur. 6360 sayılı Kanun ile birlikte köylerin ortak mallan olan mera, yaylak, kışlak, harman yeri ve benzeri taşınmazlann yönetiminde de önemli sorunlar ortaya çıkmış, bu alanlar üzerindeki karar yetkisi köy halkımn doğrudan katılımmdan uzaklaşmıştır. Köy tüzel kişiliklerine ait birçok taşınır ve taşınmaz malın belediyelere devredilmesi, kırsal topluluklann ortak varlıklan üzerindeki tasarruf hakkını fiilen ortadan kaldırmıştır. Mahalle statüsüne dönüştürülen köylerde yaşayan yurttaşlar, şehir merkezleri için belirlenmiş su tarifeleri, emlak vergileri ve çeşitli belediye harçlanyla karşı karşıya kalmış, buna karşm köylerin kendi kendini yönetme kapasitesi ortadan kaldınimıştır. Tanm ve hayvancılıkla geçimini sağlayan yurttaşlann kırsal üretim koşullanna uygun olmayan mali yükümlülüklerle karşı karşıya bırakılması, kırsal yaşamm sürdürülebilirliğini olumsuz etkilemiştir. 6360 sayılı Kanunun yarattığı sorunları gidermek amacıyla daha sonra getirilen "kırsal mahalle" düzenlemesi ise sorunun özünü çözmekten uzak kalmıştır. Bu düzenleme köylerin tüzel kişiliğini yeniden kurmamakta, yalmzca bazı mali kolaylıklar sağlamaktadır. Oysa kırsal yerleşimlerin temel ihtiyacı mali istisnalar değil, yerel yönetim yetkilerinin ve tüzel kişiliklerinin yeniden tamnmasıdu*. Türkiye'nin kırsal alanlan yalmzca bir yerleşim alam değil; aym zamdm^^MAhi's^ üretimin, gıda güvenliğinin, doğal kaynaklann korunmasımn ve kültürel/mj mekânlandır. Kırsal yönetim yapısımn zayıflatılması, yalmzca yerel demokrasiyi zamanda üretim kapasitesini de olumsuz etkilemektedir. Yukanda sözü edilen tespit ve değerlendirmelerden hareketle; - 6360 sayılı Kanun kapsammda mahalle statüsüne dönüştürülen köylerin tüzel kişiliklerinin yeniden kurulması, - Köylerin ortak mallan ve kamusal varlıklan üzerindeki tasarruf yetkisinin yeniden köy halkına verilmesi, - Kırsal yerleşimlerde yerel demokrasinin ve katılımcı yönetim anlayışmm güçlendirilmesi, - Tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlayan yurttaşlann şehir merkezlerine göre belirlenmiş mali yükümlülüklerden korunması, - Kırsal kalkınmamn ve üretim kapasitesinin desteklenmesi zorunluluk arz etmektedir. Teklif ile Anayasa'mn 127'nci maddesinde tanımlı olan 'yerinden yönetim ilkesi' ile uyumlu bir yerel yönetim yapısımn inşası ve kırsal yerleşim birimlerinin yeniden ihdası hedeflenmektedir. M