Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

Gerekçe: Maddeyle, 19/4/1990 tarihli ve 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanununa ek maddeler eklenmek suretiyle, kamu gücünü en üst düzeyde kullanan, kamusal karar alma süreçlerinde doğrudan etkili olan ve sahip oldukları görev, yetki, nüfuz ve takdir alanı nedeniyle kamu yaran bakımından özel şeffaflık yükümlülüğü altında bulunması gereken kişiler yönünden mal varlığı beyanı rejimi daha açık, daha sıkı ve daha denetlenebilir hale getirilmektedir. 3628 sayılı Kanun, esasen mal bildiriminde bulunma yükümlülüğünü genel çerçevede düzenlemekte ise de, kamu gücünün kullamm yoğunluğu, karar alma etkisi, kamu kaynaklan üzerindeki tasarruf kapasitesi ve toplum nezdindeki hesap verme sorumluluğu bakımından ayrı bir statüde değerlendirilmesi gereken bazı üst düzey kamu görevlileri ve seçilmişler bakımından mevcut sistemin daha açık kurallarla tamamlanmasma ihtiyaç bulunmaktadır. Bu ihtiyaç, yalnızca mal bildiriminde bulunma yükümlülüğünün varlığıyla değil; bildirimin zamanı, kapsamı, yenilenmesi, kamuoyuna açıklanması, denetlenmesi ve gerçeğe aykırılık halinde yaptırım mekanizmasımn belirginleştirilmesiyle karşılanabilir. Teklif edilen düzenleme bu boşluğu gidermeyi amaçlamaktadır. Cumhurbaşkam, Cumhurbaşkam yardımcıları, bakanlar ve bakan yardımcıları, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, belediye başkanları, il genel meclisi üyeleri ve belediye meclisi üyeleri, hâkimler ve savcılar, valiler ve kaymakamlar, düzenleyici ve denetleyici kurumların başkan ve üyeleri ile bakanlık genel müdürleri ve bunların dengi veya daha üst düzey kamu görevlileri yönünden özel bir şeffaflık rejimi kurulmaktadır. Bu kişilerin ortak özelliği, kamusal yetki kullanmaları, doğrudan veya dolaylı biçimde kamu kaynakları, idarî kararlar, ruhsat, izin, denetim, yaptınm, bütçe, yatınm, atama, ihale, yargısal yetki veya düzenleme yetkisi üzerinde etkili konumda bulunmalarıdır. Bu nedenle, bu kişiler bakımından mal varlığı bildirim yükümlülüğünün sıradan bir idarî formalite olarak değil, demokratik hukuk devletinin hesap verebilirlik araçlanndan biri olarak düzenlenmesi gerekmektedir. Maddede, mal bildirimine ilişkin zaman bakımından 3628 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesine, bildirim konusuna ilişkin olarak ise Kanunun 5 inci maddesine atıf yapılmak suretiyle mevcut sistematik korunmaktadır. Böylece yeni bir dağınık rejim kurulmadan, ana Kanunun terminolojisi ve yapısı muhafaza edilmekte; ancak bu kişiler yönünden daha sıkı bir izleme ve açıklık mekanizmasma geçilmektedir. Kanun tekniği bakımmdan bu yöntem, hem uygulamada tereddütleri azaltmakta hem de mevcut mal bildirimi rejimiyle uyum sağlamaktadır. Bununla birlikte, yalmzca genel hükümlere atıf yapılmakla yetinilmemiş; görev süresi içinde aylık net ödemenin üç katını aşan tutarda mal edinimi, harcama veya mal varlığı artışı meydana gelmesi halinde ayrıca bir ay içinde bildirimde bulunma zorunluluğu getirilmiştir. Bu düzenlemenin amacı, yalmzca dönemsel veya göreve giriş-çıkış esaslı mal bildirimleriyle yetinilmesinin doğurabileceği denetim boşluğunu ortadan kaldırmaktır. Zira kamu görevinin yürütüldüğü süre içinde ortaya çıkan ani ve dikkat çekici mal varlığı artışlarmın uzun süre bildirim dışı kalması, mal bildirim sisteminin caydırıcılığını ve denetlenebilirliğini zayıflatmaktadır. Getirilen bu yükümlülük sayesinde, önemli mal varlığı haceti beklemeksizin kayıt altma alınacak ve denetime açık hale gelecektir. Vi M. Maddenin temel yaklaşımı, kamu görevinde bulunan herkes için aynı yoğunlukta değil, kamu gücü ve kamusal etki düzeyi arttıkça şeffaflık yükümlülüğünün de artması gerektiği anlayışına dayanmaktadır. Demokratik toplumlarda hesap verebilirlik, yalnızca görev sırasında hukuka uygun davranma yükümlülüğüyle sımrlı değildir; aynı zamanda görevlinin mal varlığındaki değişimlerin kamusal güveni sarsmayacak ölçüde açık ve izlenebilir olmasım da içerir. Özellikle üst düzey kamu görevleri, seçilmiş makamlar ve yargısal-idarî yetki kullanan görevler bakımından mal varlığı şeffaflığı, hem yolsuzlukla mücadele hem de kamu yönetimine duyulan güvenin korunması bakımından zorunlu bir araçtır. Düzenleme ile amaçlanan bir diğer husus da, kamu görevlileri bakımından mal bildirimini sadece kapalı idari dosyalarda kalan bir beyan olmaktan çıkarıp, etkili bir denetim mekanizmasmm parçası haline getirmektir. Zira yalnızca bildirimin alınması, tek başma yeterli değildir. Bildirimin belirli aralıklarla verilmesi, önemli değişikliklerde yenilenmesi, gerektiğinde karşılaştırılması ve hukuka aykınlık şüphesi doğduğunda doğrudan incelemeye konu edilebilmesi gerekir. Bu sebeple madde, sonraki ek maddelerle birlikte bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Nitekim teklif metninde mal varlığı beyanlanmn yayımlanması, kapsammın ayrıca belirlenmesi, özel bir kurul eliyle incelenmesi ve gerçeğe aykırılık veya açıklanamayan artışlar halinde ceza ve soruşturma mekanizmalarınm işletilmesi öngörülmektedir. Böylece şekli bir bildirim rejiminden, maddi olarak denetlenebilir bir şeffaflık rejimine geçiş amaçlanmaktadır. Maddeyle getirilen jükümlülükler, kamu hizmetine girme hakkını veya kamu görevini üstlenmeyi keyfî biçimde güçleştirmeyi değil; kamu görevinin doğasmda bulunan dürüstlük, açıklık, tarafsızlık ve hesap verebilirlik ilkelerini güçlendirmeyi hedeflemektedir. Kamu gücü kullanan kişilerin mal varlığını açıklaması, özel hayatın özüne müdahale niteliğinde değil; görevlerinin niteliğinden doğan meşru, ölçülü ve demokratik toplum düzeni bakımmdan gerekli bir yükümlülüktür. Özellikle kamu kaynaklarının kullanımı, kamu kararlarımn alınması ve toplum adına yetki kullamiması söz konusu olduğunda, kamu yararı bireysel kapalılık talebine göre üstün konumdadır. Düzenleme bu dengeyi kamu yararı lehine, ölçülülük ilkesini gözeterek kurmaktadır. Aynca, süresinde mal varlığı beyanında bulunulmaması halinde 3628 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin uygulanacağının açıkça belirtilmesi suretiyle yaptırım rejimi netleştirilmektedir. Böylece, yükümlülüğün ihlali halinde hangi sonucun doğacağı hususunda herhangi bir tereddüt bırakılmamakta, mal bildiriminin yaptırımsız bir ödev olarak algüanmasmm önüne geçilmektedir. Bu yönüyle düzenleme, hem hukuki belirlilik ilkesine hizmet etmekte hem de bildirim sisteminin ciddiyetini pekiştirmektedir. Sonuç olarak maddeyle; kamu gücünü en yoğun kullanan kişiler bakımından mal bildirimi yükümlülüğünün kapsamı belirginleştirilmekte, bildirimin zamam ve konusu mevcut Kanun sistematiği içinde korunmakta, ancak görev sırasmda ortaya çıkan önemli mal varlığı hareketleri bakımmdan ek bildirim zorunluluğu getirilerek denetim kapasitesi artırılmaktadır. Böylece şeffaflık, hesap verebilirlik, kamu güveni, dürüst yönetim ve yolsuzlukla etkin mücadele ilkeleri doğrultusunda 3628 sayılı Kanun güçlendirilmekte ve çağdaş denetim ihtiyacına uygun hale getirilmektedir.

Gerekçe: Yürürlük maddesidir.

Gerekçe: Yürütme maddesidir. MAL BİLDİRİMİNDE BULUNULMASI, RÜŞVET VE YOLSUZLUKLARLA MÜCADELE KANUNU'NDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN TEKLİFİ