Dersim Katliamı ile Yüzleşme, Hafıza ve Hakikatin Sağlanması Hakkında Kanun Teklifi

4 Mayıs 1937 tarihi, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en ağır ve karanlık sayfalanndan biri olan Dersim 1938 Katliamının resmi olarak planlandığı gündür. Bu gün, Dersim halkımn kolektif hafızasında ve Dersimli kurumların belleğinde "Roza Şae" (Yas Günü) olarak amlmaktadır. Dersim; yüzyıllardır bu coğrafyada Kürt Kızılbaş-Alevi (Rea-Haq) kimliğiyle varlığım sürdüren, inancım, dilini ve kültürünü dirençle yaşatan bir halkm yurdudur. Dersimliler, Alevi inanç sistemi ile Kürt-Kırmanc kültürel kimliğini yüzyıllarca bir arada taşıyarak, doğayla ve hakikatle uyum içinde, farklılıkların birlikte var olabildiği özgün bir yaşam alam oluşturmuştur. Tarihsel süreç boyunca Dersim halkı; Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan dönemde, kimliği ve inancı nedeniyle sistematik baskılara maruz kalmış, birçok kez askerî harekâtların hedefi haline getirilmiştir. Osmanlı döneminde padişah fermanlan ve şeyhülislam fetvalarıyla "katli vacip" ilan edilen Kızılbaş Aleviler, yüzyıllar boyunca süren bir zulüm zincirinin muhatabı olmuştur. Cumhuriyet döneminde de Dersim'in Kürt Kızılbaş kimliği ve inanç yapısı nedeniyle hedef alınması, tekçi devlet anlayışımn asimilasyon ve inkâr politikalarımn en sert tezahürlerinden biri olarak ortaya çıkmıştır. Bu sürecin en acı ve yıkıcı aşaması ise 25 Aralık 1935 tarihli 2884 sayılı "Tunceli Vilayetinin İdaresi Hakkmda Kanun" ile başlamış, 4 Mayıs 1937 tarihli Bakanlar Kurulu karanyla "Tedip ve Tenkil Harekâtı" adı altında resmiyet kazanmıştır. Bu kararm ardından Dersim'de kadın, çocuk ve yaşlı aynmı gözetilmeksizin binlerce insan katledilmiş; on binlercesi zorla sürgün edilmiş, köyler yakılmış, kutsal mekânlar tahrip edilmiştir. 15 Kasım 1937'de ise halk önderlerinden Pir Seyit Rıza; Oğlu Hüseyin ve yol arkadaşlan, Elazığ'da kurulan özel mahkemelerde aceleyle yargılanarak idam edilmiş ve mezar yerleri gizlenmiştir. Benzer şekilde tarihsel süreçte Şeyh Said ve Said-i Kürdi gibi Kürt önderleri de katledilmiş, mezar yerleri ise halen açıklanmamıştır. Resmî veriler Dersim Katliamında 13 bin kişinin hayatım kaybettiğini belirtse de, Dersimlilerin sözlü tarihi ve yerel kaynaklar bu sayımn 50 binin üzerinde olduğunu, ayrıca on binlerce insamn yerinden edildiğini ortaya koymaktadır. Daha da ağır olan ise bu insanlık suçunun faillerinin yargı önüne çıkarılmamış ve görmezden gelinmesidir. Bu durum, başta Dersim halkı olmak üzere, yaşamım yitirenlerin yakmlannda ve toplumun vicdan sahibi kesimlerinde derin ve kalıcı yaralar bırakmıştır. Dersimlilerin maruz kaldığı bu büyük kınmın hatırlanması ve gelecek kuşaklara aktaniması; toplumsal hafızanm korunması, eşit yurttaşlık anlayışımn güçlenmesi ve kalıcı bir toplumsal banşm sağlanması açısından hayati önemdedir. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Başbakanlığı döneminde Dersimlilerden özür dilemesi zamamnda önemli bir adım olmakla beraber, fiiliyatta herhangi bir somut adım atılmamıştır. Dersim Katliamı gibi kitlesel katliamlarm bir daha yaşanmaması için hatırlamp yüzleşilmesi ve tarihsel Dersim isminin iadesi ile devletin "Tunç Eli" politikasından vazgeçildiğinin gösterilmesi şarttır. Bu nedenle Dersim Katliamında katledilen binlerce camn amsma Dersim il merkezinde "Dersim Katliamı ile Yüzleşme ve Hafıza Anıtı" admda bir amt inşa edilmelidir. Böylece benzeri katliamların toplumun hafizasından silinmesi engellenmiş olacak; insanlığa karşı işlenen tüm suçlara karşı Devletin zamanında faili olduğu sorumlulukların farkındalığıyla gereğini yapıp, bütün organlarıyla karşı olduğu mesajı net bir şekilde verilebilecektir. Bu anlamda bu kanun teklifi; Dersim Katliamının tüm yönleriyle aydmlatılmasım. Pir Seyit Rıza, oğlu Hüseyin ve arkadaşlan dahil katledilen binlerce Dersimlinin mezar yerlerinin tespit edilmesini, Devlet arşivlerinin açılmasmı. Dersim isminin iadesini, kamusal bir yüzleşme ve hafıza mekâmmn oluşturuhnasım amaçlamaktadır.