Harçlar Kanunu, Avukatlık Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Coğrafyamızın birçok bölgesinde yoğun madencilik faaliyetleri yürütülmektedir. Ancak bu faaliyetlere yön veren temel yaklaşım, toplumsal ihtiyaçların karşılanmasından ziyade, maden şirketlerinin sermaye birikimini esas alan rant ve kâr odaklı bir anlayışa dayanmaktadır. Edirne'den Artvin'e, Siirt'ten Muğla'ya, Çanakkale'den Tunceli'ye kadar Türkiye'nin pek çok bölgesinde devam eden madencilik faaliyetleri ile yeni açılması planlanan maden sahalan; başta proje alanlarında yaşayan yurttaşlar olmak üzere geniş toplum kesimlerinin tepkisine neden olmaktadır. Söz konusu projeler; tarım alanlan, meralar, ormanlar, su havzalan ve yerel yaşam alanları üzerinde ciddi tahribat riski yaratmakta, birçok bölgede ekolojik dengelerin bozulmasına, insan sağlığı açısından öngörülemez risklerin ortaya çıkmasına, geçim kaynaklarının zarar görmesine ve yaşam alanlarının geri dönülmez biçimde tahrip edilmesine yol açmaktadır. Bu nedenle çevre ve yaşam alanlarının korunmasına yönelik ortaya çıkan mücadeleler ve itirazlar yalmzca belirli bir bölge halkının değil toplumun ortak geleceğinin korunmasına yönelik bir hak arama mücadelesini temsil etmektedir. Bu yönüyle herhangi bir bölgede devam eden doğa ve yaşam hakkı mücadelesi esasta tüm ülke halkımn menfaatini koruyan bir içeriğe dönüşmektedir. Büyük sermaye grupları tarafından yürütülen ya da planlanan madencilik projeleri nedeniyle bölge halkı çoğu zaman şirketler ve kamu idareleriyle karşı karşıya kalmaktadır. Maden sahalarındaki faaliyetler; yaşam alanlarının, tanin arazilerinin, su varlıklarının ve ekolojik dengenin korunması amacıyla köylüler, mahalle sakinleri ile doğa ve yaşam savunucuları tarafından yargıya taşınmaktadır. Ancak şirketlerin ve kamu kurumlarmm sahip olduğu ekonomik ve kurumsal imkânlar karşısında yurttaşlar ciddi bir eşitsizlik içerisinde mücadele etmek zorunda bırakılmaktadır. Özellikle harçlar, bilirkişi ücretleri, keşif giderleri ve avukatlık masrafları; büyük çoğunluğu emeğiyle geçinen köylüler ve mahalle sakinleri açısından ağır bir ekonomik yük oluşturmaktadır. Çevre davalarında çoğu zaman birden fazla bilirkişi incelemesi yapılması, keşif süreçlerinin yüksek maliyetler doğurması ve davalann uzun yıllar sürmesi yurttaşlarm yargıya erişimini fiilen zorlaştırmaktadır. Şirketler ve kamu idarelerinin sahip olduğu mali ve hukuki avantajlar dikkate alındığında, yurttaşlarm bu dava süreçlerim uzun süre sürdürebilmesi giderek güçleşmekte; bu durum ise hak arama özgürlüğü önünde önemli bir engel oluşturmaktadır. Nitekim Anayasa'mn 36'ncı maddesinde güvence altına alman hak arama özgürlüğü ile 56'ncı maddesinde düzenlenen sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkımn etkili biçimde kullamlabilmesi, yurttaşlarm ekonomik engeller nedeniyle yargı süreçlerinden dışlanmamasını gerektirmektedir. Bu nedenle çevre ve yaşam alanlarının korunmasına yönelik davalarda yurttaşlann yargılama giderlerinden muaf tutulması, adli yardım mekanizmalannın genişletilmesi ve avukatlık giderlerinin kamusal güvence altına alınması hukuki ve toplumsal bir zorunluluk haline gelmiştir. Tüm bu nedenlerle; yurttaşlarm çevre ve yaşam hakkı mücadelelerinin desteklenmesi, maden şirketleri ve kamu idareleriyle yürütülen yargı süreçlerinde ortaya çıkan ekonomik eşitsizliklerin giderilmesi ve çevre mücadelesi yürüten yurttaşlar açısından zamanla sürdürülemez hale gelen yargılama giderlerinin kamusal güvence altma alınması zorunlu hale gelmiştir. Çevre ve yaşam alanlarının korunmasına yönelik davalarda yurttaşlarm harç, bilirkişi, keşif ve benzeri yargılama giderlerinden muaf tutulması; yalmzca ekonomik güçsüzlüğün yarattığı eşitsizliklerin giderilmesi açısından değil, aym zamanda sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkımn korunması, çevresel adaletin sağlanması ve kamu yararımn öncelenmesi açısmdan da büyük önem taşımaktadır.