Türk Ceza Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Zorla kaybetme uygulamaları, sadece kişilerin yaşam hakkını ellerinden almakla kalmayıp, ailelerini ve toplumu bitmek bilmeyen bir belirsizlik ve yas süreciyle cezalandıran en ağır insanlık suçlarından biridir. Birleşmiş Milletler (BM) bünyesinde 2006 yılında kabul edilen ve 2010 yılmda yürürlüğe giren "Herkesin Zorla Kaybettirilmeye Karşı Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme", bu fiili insanlığa karşı işlenmiş bir suç olarak tanımlamakta ve zamanaşımına uğratılamayacağını hükme bağlamaktadır. Dünyada geçmişle yüzleşmeyi başaran ülkeler (örneğin Arjantin ve Güney Afrika), kurdukları Hakikat Komisyonları ve adli süreçler sayesinde hem kayıpların akıbetini ortaya çıkarmış hem de failleri yargılayarak toplumsal barışı inşa etmişlerdir. Uluslararası toplumun en ağır suçlardan biri olarak kabul ettiği zorla kaybettirmelere karşı küresel ölçekte bir hukuki barikat kurulurken, Türkiye'nin de kendi yakın tarihiyle yüzleşip, iç hukukunu evrensel insan hakları normlarıyla uyumlu hale getirmesi gerekmektedir. Türkiye'de özellikle 1990'h yıllardaki olağanüstü hâl döneminde sistematik bir karakter kazanan zorla kaybetmeler, kişilerin kamu gücünü arkasına alan yapılarca evlerinden, işyerlerinden veya gözaltı merkezlerinden alınarak akıbetlerinin karanlıkta bırakılmasıyla sonuçlanmıştır, insan Haklan Demeği verilerine göre çoğunluğu gözaltında kaybedilenlere ait 253 toplu mezann tespit edildiği bu süreç, yaygın ve ağır bir insan hakları ihlali teşkil etmektedir. Kamuoyunda JlTEM olarak bilinen yapılanma etrafında örgütlenen yasa dışı ilişkiler ağı; işkence, yargısız infaz ve faili meçhul cinayetler gibi suçlarla amlmış; bu ağır ihlaller TBMM'nin Faili Meçhul Siyasi Cinayetleri ve Susurluk Araştırma Komisyonu raporlarında da ayrıntılı biçimde belgelenmiştir. Buna rağmen; Ankara JlTEM, Cizre, Kızıltepe, Dargeçit, Kulp (Alaca) ve Yüksekova Çetesi gibi sembolik davalar başta olmak üzere, açılan dosyalann büyük kısmı etkin ve bağımsız somşturmalar yürütülmediği için cezasızlıkla sonuçlanmıştır. Dersim'de gözaltındayken veya sorgu sürecindeyken katledilen/kaybettirilen Ayten Öztürk ve Nazım Gülmez; yıllardır akıbeti sorulan Cemil Kırbayır, Hasan Ocak, Rıdvan Karakoç gibi yüzlerce simge isim bu sistematik sürecin kurbam olmuşlardır. Günümüzde ise Dersim'de organize bir şekilde kaybettirilen ve üst düzey kamu görevlilerine ilişkin ciddi iddiaların gündeme geldiği Gülistan Doku dosyası, kamu gücünü arkasına alan yapıların yarattığı cezasızhk pratiğinin güncel ve çarpıcı bir örneği olarak varlığını korumaktadır. Dünya tarihindeki siyasi kaybettirme pratikleri incelendiğinde, bu yöntemin özellikle otoriter rejimler tarafından muhalifleri sindirmek amacıyla kullamidığı görülmektedir. 1970'li ve 80'li yıllarda Latin Amerika'da, özellikle Arjantin'deki askeri cunta döneminde yaklaşık 30 bin insan, Şili'de ise Pinochet diktatörlüğünde binlerce muhalif gözaltmda kaybettirilmiştir. Bu coğrafyadaki acı tecrübeler, "Plaza de Mayo Anneleri" ve Türkiye'deki "Cumartesi Anneleri" gibi adalet arayışlanm doğurmuş, uluslararası hukukun bu suça karşı dönüştürülmesini zorunlu kılmıştır. Mevcut Türk Ceza Kammu'nda (TCK) zorla kaybettirme fiili müstakil bir suç olarak tammlanmamıştır. Bu durum, söz konusu ağır suçun "kasten öldürme", "hürriyeti tahdit" veya "görevi kötüye kullanma" gibi genel suç kategorileri altında değerlendirilmesine yol açmaktadır. Bu yargısal pratik ise delillerin toplanmaması ve soruşturmaların sürüncemede bırakılmasıyla birleştiğinde, dosyaların zamanaşımı gerekçesiyle kapatılmasına ve faillerin cezasızlıkla ödüllendirilmesine neden olmaktadır. Bu kanun teklifi ile; zorla kaybettirme fiilinin Türk Ceza Kanunu'nda zamanaşımına tabi olmayan, müstakil bir "însanlığa Karşı Suç" olarak düzenlenmesi amaçlanmıştır. Böylece geçmişteki ve güntimüzdeki karanlık akıbetlerin açığa çıkarılması, faillerin yargı önüne taşmarak cezasızlık kültürünün sonlandıniması ve kalıcı bir toplumsal barışın hukuki güvenceye kavuşturulması hedeflenmektedir.