Engelliler Hakkında Kanun ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Türkiye'de engelli bireyler uzun yıllardır yalnızca fiziksel engellerle değil; yoksulluk, erişimsizlik, sosyal dışlanma ve kamusal ihmal ile de mücadele etmektedir. Özellikle ortez, protez ve yardımcı teknolojik cihazlara erişim alanında yaşanan yapısal sorunlar, engelli yurttaşlann bağımsız yaşam hakkım doğrudan ihlal eden bir noktaya ulaşmıştır. Bugün mevcut Sosyal Güvenlik Kurumu geri ödeme sistemi, engelli bireylerin gerçek yaşam ihtiyaçlarım karşılamaktan uzak bir anlayışla işlemektedir. Sistem; insan onuruna yakışır yaşamı değil, "asgari maliyetle minimum destek" yaklaşımım esas almaktadır. Oysa engellilik bir "yardım" meselesi değil; hak, eşit 5mrttaşlık ve kamusal sorumluluk meselesidir. Türkiye'de amputasyon yaşayan bireyler, serebral palsili çocuklar, kas hastaları, omurilik yaralanması bulunan bireyler, nöromüsküler hastalıklarla yaşayan yurttaşlar ve farklı ortopedik engel grupları; yaşamlarmı sürdürebilmek, eğitim hakkına erişebilmek, çalışabilmek ve toplumsal yaşama katılabilmek için gelişmiş teknolojik desteldere ihtiyaç duymaktadır. Ancak mevcut durumda; mikroişlemcili protezler, myoelektrik kol sistemleri, gelişmiş yürüme ortezleri, kişiye özel postür destek sistemleri, robotik destekli rehabilitasyon cihazları gibi ileri teknoloji ürünlerin önemli bir kısmı SGK tarafmdan ya hiç karşılanmamakta ya da son derece düşük katkılarla sımrlı tutulmaktadır. Bu nedenle engelli bireyler yüz binlerce lirayı bulan maliyetlerle baş başa bırakılmaktadır. Günümüzde ileri teknoloji protez sistemlerinin maliyetleri 200 bin TL'den başlayıp çok daha yüksek rakamlara ulaşabilmektedir. Bu durum, engelli yurttaşlann yaşam hakkım gelir düzeyine bağlı hale getirmektedir. Oysa Anayasa'mn 2'nci maddesinde tammlanan sosyal devlet ilkesi ile 10'ımcu maddede düzenlenen eşitlik ilkesi; engelli bireylerin yaşamlarım kolaylaştnacak pozitif yükümlülüklerin kamu tarafmdan yerine getirilmesini zorunlu kılmaktadır. Engellilik; bireyin bedensel farklılığından değil, toplumsal ve kamusal engellerden kaynaklanan siyasal bir eşitsizlik alamdır. Bu nedenle engelli bireylerin yaşadığı sorunların çözümü "yardım" eksenli değil; hak temelli, özgürlükçü ve eşit yurttaşlık perspektifiyle ele alınmalıdır. Mevcut sistem ise engelli bireyleri bağımsız yaşamdan uzaklaştırmakta; aileye bağımlılığı artırmakta, eğitim, çalışma ve kamusal yaşama katılımı sımrlandırmaktadır. Özellikle yoksul engelli bireyler açısmdan ileri teknoloji cihazlara erişim fiilen imkânsız hale gelmektedir. Bu durum, derinleştirmektedir. engellilik ile yoksulluk arasmdaki döngüyü daha da Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye nüfusu 2024 yılı itibarıyla 85 milyon 664 bin 944 kişiye ulaşmıştır. Nüfusun yaşlanması, kronik hastalıkların artışı, deprem, iş kazaları, trafik kazaları ve savaş/çatışma kaynaklı sağlık sorunları dikkate alındığında; yardımcı teknolojilere ihtiyaç duyan birey sayısınm da giderek arttığı bilinmektedir. Buna rağmen mevcut mevzuatta; kişiye özel cihaz hakkı açık biçimde tanımlanmamış, teknolojik güncelleme zorunluluğu getirilmemiş, yoksul engelliler için ek destek mekanizmalan oluşturulmamış, engelli örgütlerinin karar süreçlerine katılımı güvence altına alınmamıştır. Bu Kanun Teklifi ile; SGK geri ödeme sisteminin "en düşük maliyet" yaklaşımından çıkarılması, engelli bireyin fonksiyonel ihtiyacım esas alan hak temelli bir modele geçilmesi, ileri teknoloji ortez ve protezlerin geri ödeme kapsamına alınması, geri ödeme listelerinin düzenli güncellenmesi, ekonomik yetersizlik nedeniyle cihazlara erişemeyen engelli bireyler için ek destek mekanizmalarımn oluşturulması, engelli örgütlerinin karar süreçlerine katılımımn sağlanması amaçlanmaktadır.