Madde 1
Bu Kanunun amacı; tanm üriMerinin üreticiden tüketiciye ulaştığı tedarik
zincirinde şeffaflığı, adil fiyat oluşumunu ve rekabetçi koşullan sağlamak; üreticinin
emeğinin karşılığım almaşım temin etmek; aracı sayısım ve aracı marjlarım izlenebilir hale
getirmek; Türkiye'de yetiştirilen tanm ürünlerinin kaliteli sımflannm iç piyasada da
tüketiciye erişilebilir biçimde sunulmasım sağlamak; büyük perakendecilerin,
komisyonculann ve ihracatçılann üretici ve tüketici aleyhine haksız ticaret uygulamalanm
önlemek ve gıda arz güvenliğini güçlendirmektir.
Gerekçe: Kanunun amacı düzenlenmektedir. Tanm ürünleri tedarik zincirinde şeffaflık,
adil fiyat oluşumu, üretici ve tüketici koruması hedeflenmektedir.
Madde 2
Bu Kanun; taze meyve, sebze, tahıl, baklagil, yumurta, süt ve süt ürünleri, et ve
et ürünleri, su ürünleri, kuru meyve, yağlı tohumlar ile Tanm ve Orman Bakanlığı tarafından
yönetmelikle belirlenecek diğer tanm ürünlerinin toptancı hal, üretici pazarı, dijital tarım
platformu, zincir perakende ve ihracat yoluyla ticaretini kapsar.
Gerekçe: Kanunun kapsamı belirlenmektedir. Taze meyve-sebze başta olmak üzere tanm
ürünlerinin hal, pazar, dijital platform, perakende ve ihracat süreçleri kapsama alınmaktadır.
Madde 3
Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Referans Üretici Fiyatı: Üretim maliyetini karşılayan ve ürün ile bölge bazında haftalık
olarak ilan edilen taban nitelikli gösterge fiyatı,
b) Tarla-Raf Fiyat İzleme Sistemi: Üretici teslim fiyatından perakende satış fiyatına kadar her
aşamamn gerçek zamanlı kayıt altına alındığı merkezi dijital sistemi,
c) Hal: Tanm ürünlerinin toptan alım satımının yapıldığı toptancı hal alamm,
ç) Komisyoncu: Üretici adına mal satışı yapan ve karşılığında komisyon alan lisanslı kişiyi,
d) Üretici pazarı: Üreticilerin doğrudan tüketiciye ürün satabildiği pazar yerini,
e) İç Piyasa Ayırma Zorunluluğu: İhracata konu edilecek belirli tanm ürünlerinin belirlenen
oramnm iç piyasaya sunulmasım zorunlu kılan uygulamayı,
f) Kurul: Tanm Ürünleri Piyasası Denetim Kurulunu,
g) Haksız ticaret uygulaması: Tedarik zincirinde güçlü tarafın üretici, tedarikçi veya küçük
işletme aleyhine uyguladığı sözleşme ihlali, gecikmeli ödeme, geriye dönük fiyat indirimi,
zorla promosyon katkısı, münhasırlık dayatması ve benzeri eylemleri,
g) Kalite sımfı: Ürünün boyutu, görünümü, tazeliği, standardı ve ticari niteliği esas alınarak
yapılan smıflandırmayı,
ifade eder.
Gerekçe: Kanımda kullanılan temel kavramlar tanımlanmaktadır.
Madde 4
Tarım ürünleri piyasasmı izlemek, düzenlemek ve denetlemek amacıyla kamu
tüzel kişiliğine, idari ve mali özerkliğe sahip Tanm Ürünleri Piyasası Denetim Kurulu
kurulmuştur.
Kurul dokuz üyeden oluşur. Üyeler;
a) Tanm ve Orman Bakanlığı tarafından görevlendirilecek iki temsilci,
b) Ticaret Bakanlığı tarafından görevlendirilecek bir temsilci,
c) Rekabet Kurumu tarafmdan görevlendirilecek bir temsilci,
ç) Türkiye Ziraat Odalan Birliği tarafından belirlenecek bir temsilci,
d) Tüketici kuruluşlarım temsilen bir üye,
e) Ziraat mühendisliği veya tarım ekonomisi alamnda uzman bir akademisyen,
f) Tanm hukuku alamnda uzman bir hukukçu,
g) Bağımsız gıda sektörü uzmam
arasmdan oluşur.
Kurul kararlanna karşı Damştay'da dava açılabilir.
Gerekçe: Tanm Ürünleri Piyasası Denetim Kurulu kurulmaktadır.
Madde 5
Kurulun görev ve yetkileri şunlardır:
a) Tarla-Raf Fiyat İzleme Sistemi'ni kurmak ve işletmek,
b) Referans Üretici Fiyatlanm belirlemek ve yayımlamak,
c) Komisyoncu lisanslanm vermek, yenilemek, askıya almak veya iptal etmek,
ç) İç Piyasa Ayırma Zorunluluğu oranlanm ürün ve sezona göre belirlemek,
d) Haksız ticaret uygulamalannı tespit etmek ve yaptınm uygulamak,
e) Fiyat manipülasyonu, stokçuluk ve kartel şüphesi bulunan durumlan Rekabet Kurumu ile
koordineli incelemek,
f) Hal, pazar, dijital platform ve zincir perakende fiyatlanm izlemek,
g) Yıllık piyasa raporunu TBMM'ye ve kamuoyuna sunmak,
ğ) Bu Kanunun uygulanmasma ilişkin ikincil mevzuat önerileri hazırlamak.
Gerekçe: Kurulun görev ve yetkileri düzenlenmektedir.
Madde 6
Kurul; TÜÎK, Türkiye Ziraat Odaları Birliği, Tanm Kredi Kooperatifleri, üretici
birlikleri ve bağımsız tanm ekonomistlerinden oluşan teknik kurul aracılığıyla her ürün ve
üretim bölgesi bazında haftalık Referans Üretici Fiyatı belirler.
Referans Üretici Fiyatı, her hafta pazartesi günü saat 08.00'de Tarla-Raf Fiyat İzleme Sistemi
üzerinden kamuoyuyla paylaşılır.
Referans Üretici Fiyatı; ilgili ürün için belgelenmiş tohum, gübre, zirai ilaç, işçilik, su, enerji,
amortisman ve lojistik maliyetlerini dikkate alır ve üretim maliyetinin altmda belirlenemez.
Hal içi ve hal dışındaki tüm toptan alım satım işlemlerinde Referans Üretici Fiyatı ile gerçek
işlem fiyatı birlikte fatura ve elektronik kayda yansıtılır.
Referans Üretici Fiyatımn altında gerçekleşen işlemler Kurul tarafından incelemeye alımr.
Gerekçe: Referans Üretici Fiyatı sistemi getirilmektedir.
Madde 7
Kurul bünyesinde Tarla-Raf Fiyat İzleme Sistemi kurulur.
Bu sistem; ürünün üreticiden çıktığı andan tüketiciye ulaştığı son noktaya kadar tüm ticari
işlemleri, fiyat aşamalarım ve kalite sımfım elektronik ortamda izler.
Aşağıdaki kişi ve kuruluşlar sisteme kayıt yaptırmak ve işlemlerini bildirmekle yükümlüdür:
a) Hal komisyoncuları ve tüccarları,
b) On veya daha fazla şubesi bulunan zincir perakendeciler,
c) Yıllık cirosu yönetmelikle belirlenen.eşiği aşan ihracatçılar,
ç) Gıda işleme şirketleri,
d) Toptancı hal yönetimleri,
e) Dijital tanm platformları.
Sistem verileri anonimleştirilmiş olarak her gün kamuoyuyla paylaşılır. Vatandaşlar ürün
bazmda tarla fiyatı, hal fiyatı ve market fiyatım karşılaştırmalı olarak görebilir.
Gerekçe: Tarla-Raf Fiyat İzleme Sistemi kurulmaktadır.
Madde 8
Türkiye'de üretilen ve ihracata konu edilen kaliteli tarım ürünlerinde iç
piyasamn erişimini güvence altma ahnak amacıyla İç Piyasa Ayırma Zorunluluğu uygulamr.
Extra ve birinci sımf kalite kapsamında ihracata sunulacak ürünlerde ihracat öncesinde
aşağıdaki oranlarda iç piyasa arzı sağlamr:
a) Taze meyvede aylık ihracat miktannm en az yüzde otuzu,
b) Taze sebzede aylık ihracat miktannm en az yüzde yirmi beşi,
c) Kuru meyve ve yağlı tohumlarda aylık ihracat miktanmn en az yüzde yirmisi.
İç piyasaya ayrılan ürünler toptancı hal, üretici pazan veya Dijital Tarım Platformu üzerinden
satışa sunulur.
Kurul; ürün arzı, hasat miktarı, iç piyasa talebi, fiyat seviyesi ve uluslararası piyasa
koşullanm dikkate alarak bu oranlan ürün ve sezon bazmda güncelleyebilir.
Gerekçe: İhracata konu kaliteli ürünlerde İç Piyasa Ayırma Zorunluluğu
düzenlenmektedir.
Madde 9
İhracata sunulan tanm ürünlerinin kalite sınıfı ve miktan, ihracat
beyannamesiyle eş zamanlı olarak Tarla-Raf Fiyat İzleme Sistemi'ne kaydedilir.
Aym dönemde iç piyasaya sunulan ürünlerin kalite sımfı dağılımı haftalık olarak kamuoyuyla
paylaşılır.
ihracata sunulan ürünlerin büyük bölümünün Extra veya birinci smıf kalitede olmasına
rağmen iç piyasaya yalmzca düşük kalite ürün sunulması, Kurul tarafindan haksız ticaret
uygulaması olarak incelenir.
Gerekçe: Kalite smıflandırma şeffaflığı getirilmektedir.
Madde 10
Kurul; domates, biber, soğan, patates, fmdık, kayısı, incir, üzüm, zeytinyağı,
çay ve Bakanlıkça belirlenecek diğer stratejik ürünlerde yıllık arz projeksiyon analizi yapar.
İç piyasa arzımn yetersiz kalacağınm öngörüldüğü durumlarda Tanm ve Orman Bakanlığı;
ihracat kotası, geçici ihracat sınırlaması, zorunlu stok oluşturma ve iç piyasa arzını önceleyen
diğer tedbirleri Cumhurbaşkanı kararıyla uygulayabilir.
Bu tedbirler en fazla altmış gün uygulamr. Uzatma kararlan TBMM'ye bildirilir.
Gerekçe: Stratejik ürünlerde arz güvencesi tedbirleri düzenlenmektedir.
Madde 11
Toptancı haller aşağıdaki şekilde sımflandınlır:
a) A tipi hal: Nüfusu beş yüz binin üzerindeki büyükşehirlerde kurulan, dijital müzayede
sistemine, soğuk zincir altyapısına ve bağımsız kalite kontrol birimlerine sahip haller,
b) B tipi hal: Tanmsal üretimin yoğun olduğu bölgelerde kurulan, üretici kooperatifleriyle
entegre çalışan bölgesel dağıtım merkezleri,
c) C tipi üretici pazarı: Üreticilerin aracısız şekilde doğrudan tüketiciye satış yapabildiği
pazar alanlan.
A tipi hallerde fiyat oluşumu dijital müzayede sistemiyle yapılır ve tüm müzayede verileri
Tarla-Raf Fiyat İzleme Sistemi'ne aktanlır.
Gerekçe: Toptancı hallerin türleri ve yeni yapılanması belirlenmektedir.
Madde 12
Toptancı hallerde faaliyet gösterecek komisyoncular Kurul tarafından verilen
lisansa sahip olmak zorundadır.
Komisyoncu lisansı üç yılda bir yenilenir.
Lisans için;
a) Dolandırıcılık, vergi kaçakçılığı, hileli iflas veya kartel suçlarından mahkûmiyet
bulunmaması,
b) Yeterli sermaye, depolama ve teknik altyapıya sahip olunması,
c) Tarla-Raf Fiyat İzleme Sistemi'ne entegrasyon sağlanması,
ç) Her yıl mali beyan sunulması,
d) Üreticiyle yazılı sözleşme yapılması
şarttır.
Sözleşmesiz komisyonculuk yapılamaz.
Gerekçe: Komisyoncu lisans sistemi düzenlenmektedir.
Madde 13
Toptancı hallerde uygulanacak azami komisyon oranlan şunlardır:
a) Taze meyve ve sebzede satış bedelinin yüzde sekizi,
b) Tahıl ve baklagilde satış bedelinin yüzde dördü,
c) Et ve süt ürünlerinde satış bedelinin yüzde üçü,
ç) Kuru meyve ve yağlı tohumlarda satış bedelinin yüzde beşi.
Her satışta üreticiye dijital veya yazılı hesap dökümü verilir. Hesap dökümünde brüt satış
fiyatı, komisyon tutan, depolama ve taşıma bedeli ile üreticiye net ödeme ayrı ayrı gösterilir.
Üreticiye ödeme, mal satışından itibaren en geç üç iş günü içinde yapılır.
Gerekçe: Komisyon oranlarına üst sınır ve üreticiye hızlı ödeme yükümlülüğü
getirilmektedir.
Madde 14
Tanm ürünleri tedarik zincirinde aşağıdaki haksız ticaret uygulamaları kesin
olarak yasaktır:
a) Teslim edilen ürün bedelini fatura tarihinden itibaren otuz günü aşan sürede ödemek,
b) Easa ömürlü ürün siparişini teslimden otuz günden az süre kala iptal etmek,
c) Sözleşmede bulunmayan geriye dönük fiyat indirimi uygulamak,
ç) Tedarikçiyi promosyon, reklam, raf veya pazarlama katkısı yapmaya zorlamak,
d) Satılmayan ürünün maliyetini üreticiye veya tedarikçiye yüklemek,
e) Tedarikçiyi münhasırlık koşuluyla başka alıcılara satıştan alıkoymak,
f) Ürün bozulması veya fire riskini sözleşmesiz şeküde üreticiye yüklemek.
Gerekçe: Haksız ticaret uygulamaları yasaklanmaktadır.
Madde 15
Taraflar arasında önceden açık ve yazılı biçimde sözleşmeye bağlanmadıkça
aşağıdaki uygulamalar yasaktır:
a) Satılmayan ürünlerin iadesini tedarikçiye yüklemek,
b) Raf, listeleme veya stant bedeli talep etmek,
c) Alıcı çalışanlanmn eğitim veya tamtım maliyetlerini tedarikçiye aktarmak,
ç) Mağaza açılışı, kampanya veya indirim maliyetlerini tedarikçiye yüklemek.
Gerekçe: Koşullu yasak uygulamalar belirlenmektedir.
Madde 16
On veya daha fazla şubesi bulunan perakende zincirleri her yıl Mart ayı sonuna
kadar bir önceki yıla ait tedarik fiyatları, satış fiyatları ve ürün bazlı maıj oranlarım içeren
Marj Şeffaflık Beyannamesi'ni Kurula sunmak zorundadır.
Kurul, bu beyannameleri anonim ve toplulaştınimış biçimde kamuoyuyla paylaşır.
Maıj oranlarmda sektör ortalamasmın belirgin biçimde üzerinde sapma gösteren ürünler
hakkında inceleme başlatılır.
Gerekçe: Zincir perakendeciler için marj şeffaflığı zorunluluğu getirilmektedir.
Madde 17
Komisyoncuların, tüccarların, ihracatçıların veya perakendecilerin aralarında
anlaşarak fiyat belirlemesi, piyasayı bölmesi, üreticiyi belirli alıcılara yönlendirmesi,
stokçuluk yapması veya arzı kısıtlayarak fiyat artırması yasaktır.
Rekabet Kurumu, Tarla-Raf Fiyat İzleme Sistemi verileri üzerinde düzenli analiz yapar.
Anormal fiyat hareketleri Kurula bildirilir.
Gerekçe: Fiyat manipülasyonu ve kartel yasağı düzenlenmektedir.
Madde 18
Her üretici, toptancı halde komisyoncu olmaksızın kendi adına doğrudan satış
yapabilir.
Bu durumda hal rüsumu standart oramn yüzde ellisi olarak uygulanır.
Belediyeler, her ilçe merkezinde haftada en az iki kez üretici pazan kurulmasım sağlamakla
yükümlüdür.
Üretici pazarlannda yalmzca üreticinin kendisi, aynı haneden aile üyesi veya üretici
kooperatifi satış yapabilir. Aracıların üretici pazan adı altında satış yapması yasaktır.
Gerekçe: Üreticinin doğrudan pazara erişimi güvence altına alınmaktadır.
Madde 19
Üretici kooperatifleri ve üretici birlikleri zincir perakendecilerle doğrudan
tedarik sözleşmesi yapabilir.
Bu sözleşmelerde komisyoncu aracılığı zorunlu değildir.
Üretici kooperatifleri; soğuk zincir, depolama, paketleme, dijital platform kullanımı ve
lojistik yatınmlannda öncelikli olarak desteklenir.
Gerekçe: Üretici kooperatiflerine destek mekanizması getirilmektedir.
Madde 20
Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde Dijital Tarım Platformu kurulur.
Platformım görevleri şunlardır:
a) Üretici ve alıcılan doğrudan eşleştirmek,
b) Online müzayede ve sabit fiyat satış imkâm sağlamak,
c) Ürün arz ve talep tahmini yapmak,
ç) İç Piyasa Ayırma Zorunluluğu kayıtlanm tutmak,
d) Kalite sertifikası ve lojistik bilgilerini sisteme entegre etmek.
Platform üzerinden yapılan işlemlerde komisyon oram yüzde ikiyi aşamaz.
Gerekçe: Dijital Tarım Platformu düzenlenmektedir.
Madde 21
Bu Kanun hükümlerine aykırı davranan gerçek ve tüzel kişilere Kurul
tarafından aşağıdaki idari yaptırımlar uygulanır:
a) İç Piyasa Ayırma Zorunluluğuna aykınlık halinde ihlalin gerçekleştiği ayda yapılan toplam
ihracat bedelinin yüzde yirmisi oramnda idari para cezası ve eksik bırakılan ürün miktanmn
iç piyasaya sunulması yükümlülüğü,
b)Haksız ticaret uygulamalarında ihlal başına yüz bin Türk lirasından az olmamak üzere
haksız edinilen menfaatin üç katı idari para cezası,
c) Fiyat manipülasyonu, kartel veya stokçuluk halinde elde edilen menfaatin beş katı idari
para cezası ve lisansm iki yıl süreyle iptali,
ç) Komisyon oram aşımında aşılan miktann on katı para cezası ve lisansın altı ay askıya
alınması,
d) Bildirim 5âikümlülüğünün ihlalinde her bildirilmeyen işlem için beş bin Türk lirası idari
para cezası,
e) Kalite sımfı yamitmasmda ihlal başma iki yüz bin Türk lirası idari para cezası ve ürünün
piyasadan çekilmesi.
Aym ihlali bir yıl içinde üç kez işleyenlerin lisansı kalıcı olarak iptal edilir ve üç yıl süreyle
yeniden lisans başvurusu yapılamaz.
Gerekçe: İdari yaptırımlar belirlenmektedir.
Madde 22
Kurul, her yıl Mayıs ayında TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu'na
yıllık rapor sunar.
Raporda;
a) Ürün bazında üretici-market fiyat makası,
b) îç Piyasa Ayırma Zorunluluğu uygulama sonuçlan,
c) Haksız ticaret uygulamalan ve yaptırımlar,
ç) Fiyat manipülasyonu, stokçuluk ve kartel soruşturmalan,
d) Üretici kooperatiflerinin piyasadaki payı,
e) Stratejik ürünlerde arz güvenliği durumu,
f) Bir sonraki dönem için politika önerileri
yer alır.
Raporun kamuoyuyla paylaşılması esastır.
Gerekçe: TBMM'ye yıllık raporlama yükümlülüğü getirilmektedir.
geçici maddeler- Sistemlerin kurulması, Kurulun faaliyete geçmesi, mevcut
komisyonculann uyumu ve iç piyasa ayırma zorunluluğunun kademeli uygulanmasına ilişkin
hükümler düzenlenmektedir.
Geçici Madde 1
Bu Kanımun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on iki ay içinde TarlaRaf Fiyat İzleme Sistemi ve Dijital Tanm Platformu faaliyete geçirilir. Büyükşehirlerden
başlanır, diğer iller yirmi dört ay içinde sisteme dahil edilir.
Geçici Madde 2
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren doksan gün içinde
Kurul üyeleri belirlenir. Kurul en geç yüz seksen gün içinde faaliyete geçer.
Geçici Madde 3
Mevcut komisyoncular, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
bir yıl içinde yeni lisans koşullarına uyum sağlamakla yükümlüdür.
Geçici Madde 4
İç Piyasa Ayırma Zorunluluğu ilk yıl belirlenen oranlann yüzde ellisi
olarak uygulamr. İkinci yıl tam oranlara geçilir.
Madde 23
Bu Kanun yayımı tarihinden altı ay sonra yürürlüğe girer.
Gerekçe: Yürürlük maddesidir.
Madde 24
Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkam yürütür.
Gerekçe: Yürütme maddesidir.
TARIM ürünleri TOPTAN TİCARETİ, HAL VE PAZARLARDA ŞEFFAFLIK,
ÎÇ PİYASA ARZ GÜVENCESİ VE HAKSIZ TİCARET UYGULAMALARININ
ÖNLENMESİ HAKKINDA KANUN TEKLİFİ