Kanun teklifi · 2/3742 · Komisyonda
Tarımsal Pestisit ve Kimyasal Madde Kullanımının Düzenlenmesi, Yasak Kimyasalların Etkin Denetimi ve Halk Sağlığının Korunması Hakkında Kanun Teklifi
Teklif ile; tarımsal üretimde kullanılan pestisit ve kimyasal maddelerin olumsuz etkilerinin azaltılması, yasaklı ve yüksek riskli kimyasal maddelerin üretiminin, ithalatının, satışının, depolanmasının ve kullanımının engellenmesi, kalıntı denetiminin güçlendirilmesi ve biyolojik mücadele yöntemlerinin yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır.
TBMM kaydındaki özet.
İlk imza
Lütfü Türkkan
İYİ Parti · Kocaeli
Komisyon süreci
- 22 HAZİRAN 2026Sunuldu
- ESAS KOMİSYONTarım, Orman ve Köyişleri KomisyonuGeliş 25 Haziran 2026 · Komisyonda
- TALİ KOMİSYONSağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler KomisyonuGeliş 25 Haziran 2026 · Komisyonda
Genel gerekçe
Teklifi verenlerin neden gerekli gördüğünü anlattığı bölüm (teklif metninden).
Gerekçeyi oku
Tanmsal üretimde kullamlan pestisitler ve kimyasal maddeler, doğru ve kontrollü
kullamimadığında insan sağlığı, çevre, toprak, su kaynaklan, biyolojik çeşitlilik ve gıda
güvenliği üzerinde ciddi riskler doğurmaktadır. Pestisit kahntılan özellikle çocuklar, hamileler,
yaşlılar ve kronik hastalığı bulunan vatandaşlar bakımmdan daha ağır sağlık sonuçlan
yaratabilmektedir.
Türkiye'de tarımsal üretimin sürdürülebilirliği, yalnızca verim artışıyla değil, güvenli ve
sağlıklı gıdaya erişimle birlikte değerlendirilmelidir. Üretim miktarmm artması, eğer halkın
sofrasına pestisit kalıntısı yüksek ürünler olarak yansıyorsa, gıda güvenliği hedefi gerçekleşmiş
sayılamaz.
Son yıllarda Türkiye kaynaklı tanm ürünlerinde pestisit kalıntısı nedeniyle ihracat iadeleri ve
uluslararası bildirimler kamuoyunda sıkça gündeme gelmektedir. Avrupa Birliği'nin gıda
güvenliği uyan sistemlerinde Türkiye kaynaklı ürünlere ilişkin pestisit bildirimlerinin yüksek
olması, yalmzca ihracat itibanm değil, iç piyasadaki denetim sisteminin etkinliğini de tartışmalı
hale getirmektedir.
Daha ağır sorun ise, yasaklanmış veya ciddi sağlık riski nedeniyle kullanımı sınırlandınimış
bazı aktif maddelerinpiyasada fiilen bulunmaya devam ettiğine ilişkin iddialardır. Bir pestisitin
mevzuatta yasaklanması yeterli değildir. Asıl mesele, bu ürünlerin stoklanmn piyasadan
toplatılması, bayilerde bulunmasımn engellenmesi, kaçak yollarla satışımn önlenmesi ve
tarlada kullanılmadığımn etkin biçimde denetlenmesidir.
Mevcut sistemde pestisitlerin üretimden ithalata, bayiden çiftçiye ve tarladan sofraya kadar
izlenebilirliği yeterli değildir. Ruhsat iptali, stok tasfiyesi, bayi denetimi, kalıntı analizi,
RASFF bildirimlerinin köken araştırması ve çiftçinin alternatif mücadele yöntemlerine
yönlendirilmesi alanlarmda daha güçlü ve dijital bir denetim altyapısına ihtiyaç bulunmaktadır.
Bu teklif, çiftçiyi cezalandırmak için değil; çiftçiyi zehirli kimyasallara mahkûm eden sistemi
değiştirmek, halk sağlığım korumak, ihracat itibarım güçlendirmek ve tarımı daha güvenli,
daha sürdürülebilir bir zemine taşımak için hazırlanmıştır.
Maddeler
24 madde · gerekçesiyle birlikteMadde 1
Bu Kanunun amacı; tarımsal üretimde kullamlan pestisit ve kimyasal maddelerin
insan sağlığı, hayvan sağlığı, çevre, toprak, su kaynaklan ve biyolojik çeşitlilik üzerindeki
olumsuz etkilerini azaltmak; halkın güvenli gıdaya erişimini sağlamak; yasaklı ve yüksek
riskli kimyasal maddelerin üretimini, ithalatım, satışım, depolanmasını ve kullanımım
engellemek; pestisitlerin üretimden nihai kullanıma kadar izlenebilirliğini sağlamak; kalıntı
denetimini güçlendirmek ve biyolojik mücadele yöntemlerini yaygınlaştırmaktır.
Gerekçe: Kanunun amacı düzenlenmektedir. Tanmsal pestisit ve kimyasal madde
kullanımımn insan sağlığı, çevre ve gıda güvenliği açısından denetlenmesi amaçlanmaktadır.
Madde 2
Bu Kanun; tanmsal üretimde kullamlan tüm pestisitleri, bitki koruma ürünlerini,
fimgisitleri, herbisitleri, insektisitleri, akarisitleri, nematisitleri, rodentisitleri, toprak
dezenfektanlarını ve benzeri tanmsal kimyasallan; bunların üretimi, ithalatı, ihracatı,
ruhsatlandınlması, depolanması, dağıtımı, satışı, kullanımı, imhası ve kalmtı denetimini
kapsar.
Gerekçe: Kanunim kapsamı belirlenmektedir. Pestisitler, bitki koruma ürünleri ve tanmsal
kimyasallann üretim, ithalat, satış, depolama, dağıtım ve kullanım süreçleri kapsama
alınmaktadır.
Madde 3
Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Aktif madde: Bitki koruma ürününün biyolojik etkisinden sorumlu olan kimyasal,
biyolojik veya mikroorganizma içerikli bileşeni,
b) Maksimum Kalıntı Limiti: Gıda veya yem maddesinde yasal olarak izin verilen en yüksek
pestisit kalmtı miktarım,
c) Yasak Liste: İnsan sağlığı, çevre veya gıda güvenliği açısmdan kabul edilemez risk taşıdığı
belirlenen ve üretimi, ithalatı, satışı, depolanması ve kullammı yasaklanan aktif maddeler
listesini,
ç) Kısıtlı Madde Listesi: Yalmzca belirli ürünlerde, belirli dozlarda, belirli dönemlerde ve
lisanslı uygulamacılar tarafından kullammına izin verilen aktif maddeler listesini,
d) Pestisit İzlenebilirlik Sistemi: Pestisit ve bitki koruma ürünlerinin üretimden veya
ithalattan nihai kullamcıya kadar tüm aşamalanmn dijital olarak takip edildiği kayıt sistemini,
e) Pestisit Azattım Ulusal Eylem Plam: Kimyasal pestisit kullammım kademeli olarak
azaltmayı ve biyolojik mücadeleyi yaygınlaştırmayı amaçlayan ulusal strateji belgesini,
f) Tanm Kimyasallan Denetim Birimi: Bu Kanun kapsammda denetim, izleme, yaptırım ve
raporlama faaliyetlerini yürüten birimi,
g) RASFF bildirimi: Avrupa Birliği Gıda ve Yem İçin Hızlı Alarm Sistemi kapsammda
yapılan gıda güvenliği bildirimlerini,
ifade eder.
Gerekçe: Kanunda kullanılan aktif madde, maksimum kalmtı limiti, yasak liste, kısıtlı
madde listesi, pestisit izlenebilirlik sistemi ve ilgili kavramlar tanımlanmaktadır.
Madde 4
İnsan sağlığı, çevre, çocuk sağlığı, an varlığı, su kaynaklan, biyolojik çeşitlilik
veya gıda güvenliği açısından kabul edilemez risk taşıdığı tespit edilen aktif maddeler Yasak
Liste kapsamına alımr.
Yasak Liste'de yer alan aktif maddeleri içeren bitki koruma ürünlerinin üretimi, ithalatı,
ihracatı, depolanması, satışı, ruhsatlandıniması, tavsiye edilmesi ve tanmsal kullanımı
yasaktır.
Yasak Liste; Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından Avrupa Birliği mevzuatı, uluslararası
bilimsel değerlendirmeler, Dünya Sağlık Örgütü smıflandırmalan, RASFF bildirimleri ve
ulusal kalıntı analiz sonuçları dikkate alınarak hazırlamr ve Resmî Gazete'de yayımlamr.
Avrupa Birliği tarafmdan insan sağlığı veya çevre açısından yasaklanan aktif maddeler,
Türkiye'de de en geç doksan gün içinde Yasak Liste'ye alımr.
Yasak Liste yılda en az iki kez güncellenir.
Gerekçe: Yasaklı aktif maddelerin yer aldığı liste ve yasak kapsamı düzenlenmektedir.
Madde 5
İnsan sağlığı ve çevre bakımmdan risk taşıyan ancak belirli koşullar altında
sınırlı kullanımma izin verilebilecek aktif maddeler Kısıtlı Madde Listesi kapsamına alımr.
Kısıtlı Madde Listesi'nde yer alan ürünler yalmzca;
a) Belirlenen ürünlerde,
b) Belirlenen dozlarda,
c) Belirlenen dönemlerde,
ç) Hasat öncesi bekleme süresine uyularak,
d) Lisanslı uygulamacılar tarafından,
kullamlabilir.
Bu koşullara aykırı kullamm, Yasak Liste kapsammdaki ihlallerle aym yaptınmlara tabidir.
Gerekçe: Kısıtlı maddeler ve kontrollü kullamm esaslan düzenlenmektedir.
Madde 6
Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde Tarım Kimyasallan Denetim Birimi
kurulur.
Birim;
a) Yasaklı maddelerin piyasada bulunup bulunmadığını denetlemek,
b) Pestisit İzlenebilirlik Sistemi'ni kurmak ve işletmek,
c) Kalmtı analiz programlanm yürütmek,
ç) Bayi, depo, tarla, sera, üretim tesisi ve satış noktalarmda habersiz denetim yapmak,
d) RASFF bildirimlerine konu ürünlerin köken soruşturmasım yürütmek.
e)îhlal tespitinde idari yaptırım uygulamak ve gerekli hallerde Cumhuriyet başsavcılığına
suç duyurusunda bulunmak,
f) Yıllık Ulusal Pestisit Durum Raporu hazırlamak,
g) Çiftçilere biyolojik mücadele ve entegre zararlı yönetimi konusunda rehberlik etmek
görevlerini yürütür.
Gerekçe: Tarım Kimyasalları Denetim Birimi kurulmaktadır.
Madde 7
Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde Pestisit İzlenebilirlik Sistemi kurulur.
Bu sistemde her pestisit ürünü üretim veya ithalat aşamasından nihai kullamcıya kadar
barkod, karekod veya benzeri dijital yöntemlerle takip edilir.
Aşağıdaki kişi ve kuruluşlar sisteme kayıt yaptırmak ve işlemlerini bildirmekle yükümlüdür:
a) Pestisit üreticileri,
b) İthalatçılar ve ihracatçılar,
c) Toptancılar,
ç) Bayiler ve ziraat malzemeleri satış noktalan,
d) Lisanslı uygulamacılar,
e) Yıllık belirli miktarın üzerinde pestisit satın alan çiftçiler.
Yasak Liste'de yer alan aktif maddeleri içeren ürünlerin sisteme kaydı yapılamaz. Bu ürünleri
sisteme kaydetmeye çalışan kişiler otomatik olarak Denetim Birimi'ne bildirilir.
Gerekçe: Pestisit izlenebilirlik Sistemi kurulmaktadır.
Madde 8
Yasak Liste'de yer alan aktif maddeleri içeren tüm bitki koruma ürünlerinin
ruhsatı, listenin Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren iptal edilmiş sayılır.
Ruhsatı iptal edilen ürünlerin mevcut stoklan, ilgililer tarafından en geç doksan gün içinde
lisanslı imha kuruluşlarına teslim edilir.
İmha işlemleri çevre mevzuatına uygun olarak ve Denetim Birimi gözetiminde yapılır, imha
masrafları ürün sahibi tarafmdan karşılanır.
Doksan günlük süre sonunda yapılan denetimlerde yasaklı ürün bulundurduğu tespit edilenler
hakkında yaptınm uygulamr.
Gerekçe: Yasaklı maddelerin ruhsat iptali ve stok tasfiyesi düzenlenmektedir.
Madde 9
Yeni bitki koruma ürünü ruhsat başvurularında aktif maddenin Avrupa Birliği
veya eşdeğer uluslararası güvenlik değerlendirmelerinde onaylı olması şartı aramr.
Avrupa Birliği tarafmdan değerlendirmesi devam eden, ciddi risk şüphesiyle askıya alınan
veya kısıtlı statüye alman aktif maddeler için Türkiye'de ruhsat verilmez; bilimsel
değerlendirme sürecinin tamamlanması beklenir.
Ruhsatlandırma sürecinde çocuk sağlığı, an varlığı, su kaynaklan, toprak canlılığı ve
biyolojik çeşitlilik üzerindeki etkiler ayrıca değerlendirilir.
Gerekçe: Yeni ruhsat başvurulannda AB ve uluslararası güvenlik standartlarına uyum şartı
getirilmektedir.
Madde 10
Tanm ve Orman Bakanlığı, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir
yıl içinde Pestisit Azaltım Ulusal Eylem Plam hazırlar.
Eylem Plam'mn hedefleri şımlardır:
a) 2030 yılma kadar kimyasal pestisit kullammım hacim bazmda en az yüzde kırk azaltmak,
b) 2035 yılına kadar yüksek riskli pestisit kullammım en az yüzde yetmiş azaltmak,
c) Organik ve iyi tanm uygulamalanm yaygınlaştırmak,
ç) Entegre zararlı yönetimi ve biyolojik mücadele yöntemlerini desteklemek,
d) Pestisit kullanımında bölge, ürün ve aktif madde bazlı risk haritası oluşturmak.
Eylem Plam her iki yılda bir güncellenir ve kamuoyuyla paylaşılır.
Gerekçe: Pestisit Azaltım Ulusal Eylem Plam düzenlenmektedir.
Madde 11
Yasaklı ve yüksek riskli kimyasallar yerine biyolojik mücadele yöntemlerini
benimseyen üreticilere;
a) Biyopestisit alımlannda hibe desteği,
b) Organik ve iyi tarım sertifîkasyonu damşmanlık desteği,
c) Entegre zararlı yönetimi eğitimi,
ç) Biyolojik mücadele uygulamalarmda teknik destek,
d) Düşük faizli kredi ve yatınm desteği
sağlanır.
Biyolojik mücadele, faydalı böcek üretimi, feromon tuzaklan, biyopestisit geliştirme ve
hassas tanm teknolojileri için Ar-Ge destekleri artırılır.
Gerekçe: Biyolojik mücadele ve entegre zararlı yönetimi teşvik edilmektedir.
Madde 12
Denetim Birimi koordinasyonunda her yıl zorunlu kalmtı analizi programı
jâirütülür.
Bu kapsamda;
a) Yurt içi piyasadan alman ürünlerde yılda en az on bin örnek analizi yapılır,
b) Okul kantinleri, hastane mutfaklan, kamu yemekhaneleri ve toplu tüketim alanlannda
kullamlan gıdalar öncelikli analiz kapsamma alımr,
c) RASFF bildirimine konu olan tüm ürünlerde köken soruşturması yürütülür,
ç)ihracattan dönen ürünlerin iç piyasaya denetimsiz şekilde sürülmesi engellenir.
Kalıntı analiz sonuçlan ürün, bölge ve aktif madde bazında aylık olarak kamuoyuyla
paylaşılır.
Maksimum Kalmtı Limiti'ni aşan ürünler piyasadan toplatılır ve sorumlu üretici, tedarikçi
veya satıcı hakkmda işlem yapılır.
Gerekçe: Zorunlu kalıntı analizi programı düzenlenmektedir.
Madde 13
Denetim Birimi görevlileri; tarla, sera, depo, bayi, üretim tesisi, ithalatçı
deposu, satış noktası, hal ve paketleme tesislerinde önceden haber vermeksizin denetim
yapmaya yetkilidir.
Denetçiler numune alabilir, belge isteyebilir, dijital kayıtlan inceleyebilir ve şüpheli ürünleri
geçici olarak alıkoyabilir.
Denetime engel olan, belge ibraz etmeyen, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren kişi ve kuruluşlar
hakkmda idari yaptırım uygulamr.
Gerekçe: Denetim yetkisi ve sürpriz denetim usulleri belirlenmektedir.
Madde 14
Yasak Liste'de yer alan aktif maddeleri üreten, ithal eden, depolayan, satan,
tavsiye eden veya kullanan kişi ve kuruluşlara aşağıdaki yaptınmlar uygulamr:
a) İlk tespitte; ürünlerin müsaderesi, beş yüz bin Türk lirasından az olmamak üzere ele
geçirilen ürünün piyasa değerinin on katı idari para cezası ve tanm işletmesi veya satış
noktasımn altmış gün süreyle faaliyetten men edilmesi,
b) İki yıl içinde ikinci tespitte; ürünlerin müsaderesi, ürün değerinin yirmi katı idari para
cezası, bayi veya satış lisansımn iptali ve tarım işletmesinin bir yıl süreyle desteklerden
yararlandınimaması,
c) Üçüncü ve sonraki tespitlerde; ürünlerin müsaderesi, ürün değerinin elli katı idari para
cezası, faaliyet izninin kalıcı iptali ve Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda
bulunulması.
Stok tasfiyesi süresini aşan kişi veya kuruluşlara her gün için on bin Türk lirası gecikme
cezası uygulanır.
Denetçilere engel olanlara iki yüz bin Türk lirasmdan az olmamak üzere idari para cezası
uygulamr.
Gerekçe: Yasaklı maddelere ilişkin idari yaptırımlar düzenlenmektedir.
Madde 15
Yasak Liste'de yer alan aktif maddeleri bilerek ve isteyerek büyük miktarda
üreten, ithal eden, sahte belgeyle piyasaya süren veya organize biçimde satan kişiler hakkmda
iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Yasaklı madde kalmtısı nedeniyle ihraç edilen ürünün geri çevrilmesi halinde ürünün kaynağı
tespit edilir. Bilerek yasaklı madde kullandığı veya kullammım kolaylaştırdığı belirlenen
üretici, ihracatçı veya aracı hakkmda genel hükümlere göre işlem yapılır.
Bu fiillerin tüzel kişi faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde tüzel kişiler hakkmda güvenlik
tedbirleri uygulanabilir.
Gerekçe: Cezai sorumluluk halleri düzenlenmektedir.
Madde 16
Bu Kanun kapsamında tahsil edilen idari para cezaları;
a) Yüzde kırk oranmda kalmtı analiz laboratuvarlanmn güçlendirilmesine,
b) Yüzde otuz oramnda biyolojik mücadele ve Ar-Ge desteklerine,
c) Yüzde yirmi oranmda çiftçi eğitim programlarına,
ç) Yüzde on oranmda denetim faaliyetlerine
aktanln.
Gerekçe: Yaptırım gelirlerinin kullanım alanları belirlenmektedir.
Madde 17
Tanm ve Orman Bakanlığı, kamuya açık dijital platform üzerinden;
a) Ruhsatlı bitki koruma ürünleri listesini,
b) Yasak Liste ve Kısıtlı Madde Listesi'ni,
c) Aylık kalıntı analiz sonuçlarım,
ç) RASFF bildirimlerini ve Türkiye'nin yanıtlarını,
d) Uygulanan yaptmmlan,
e) Biyolojik mücadele rehberlerini
yayımlar.
Milli Eğitim Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı, pestisit bilinci ve güvenli gıda
konusunda eğitim materyalleri hazırlar.
Gerekçe: Kamuoyunu bilgilendirme ve şeffaflık yükümlülüğü getirilmektedir.
Madde 18
Tanm ve Orman Bakanlığı, her yıl Nisan ayında TBMM Tarım, Orman ve
Köyişleri Komisyonu ile Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu'na Ulusal Pestisit
Durum Raporu sunar.
Raporda;
a) Denetim sayısı ve coğrafî dağılımı,
b) Tespit edilen ihlal türleri,
c) Uygulanan yaptınmlar,
ç) RASFF bildirimlerinin analizi,
d) Kalıntı analiz sonuçları,
e) Pestisit Azaltım Ulusal Eylem Plam hedeflerine ulaşma durumu,
f) Bir sonraki yıl için politika önerileri
yer alır.
Raporun kamuoyuyla paylaşılması esastır.
Gerekçe: TBMM'ye yıllık raporlama yükümlülüğü düzenlenmektedir.
GEÇİCİ MADDELER- Denetim biriminin kurulması, izlenebilirlik sisteminin devreye
alınması, mevcut stoklann tasfiyesi ve ulusal eylem plammn hazırlanmasına ilişkin geçiş
hükümleri düzenlenmektedir.
Geçici Madde 1
Tanm Kimyasalları Denetim Birimi, bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren doksan gün içinde kurulur ve faaliyete geçer.
Geçici Madde 2
Pestisit İzlenebilirlik Sistemi, bu Kanunim yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren on iki ay içinde faaliyete geçirilir. Sistem devreye girinceye kadar mevcut kayıt
sistemi uygulamr.
Geçici Madde 3
Yasak Liste'de yer alan aktif maddeleri içeren ürünlerin mevcut
stoklan, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç doksan gün içinde imha
edilmek üzere yetkili kuruluşlara teslim edilir.
Bu süre sonunda yasaklı ürün bulundurduğu tespit edilenler hakkında yaptırım hükümleri
uygulamr.
Geçici Madde 4
Tarım ve Orman Bakanlığı, Pestisit Azaltım Ulusal Eylem Plam'm bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on iki ay içinde hazırlar.
Madde 19
Bu Kanun yayımı tarihinden üç ay sonra yürürlüğe girer.
Gerekçe: Yürürlük maddesidir.
Madde 20
Bu Kanım hükümlerini Cumhurbaşkam yürütür.
Gerekçe: Yürütme maddesidir.
TARIMSAL PESTISIT VE KİMYASAL MADDE KULLANIMININ
DÜZENLENMESİ, YASAK KİMYASALLARIN ETKİN DENETİMİ VE HALK
SAĞLIĞININ KORUNMASI HAKKINDA KANUN TEKLİFİ
Maddeler TBMM'deki teklif metninden otomatik ayrıştırılmıştır; asıl metin için teklif PDF'i ↗
İmza sahipleri
1 milletvekili · parti, imza günündeki partisidirKaynak: TBMM'nin kamuya açık kayıtları. Maddeler ve gerekçeler teklif metninden otomatik ayrıştırılır; asıl metin TBMM'deki PDF'tir. Hata bildir