Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Türkiye'de son yıllarda yaşanan yüksek enflasyon, enerji maliyetlerindeki artış, döviz kurundaki dalgalanmalar ve gelir dağılımındaki adaletsizlik; özellikle emekçiler açısından temel yaşam giderlerini karşılamayı giderek zorlaştırmaktadır. Elektrik, doğalgaz ve su gibi zorunlu ihtiyaçlara erişim maliyetinin artması, hane halkı bütçeleri üzerinde ağır bir baskı oluşturmakta; küçük esnafı, tarımsal üreticileri ve düşük ölçekli işletmeleri ekonomik açıdan sürdürülemez bir noktaya sürüklemektedir. Bu ekonomik tablo, bölgeler arası gelişmişlik farklarının daha görünür hale gelmesine neden olmuştur. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan il bazlı Gayrisafi Yurt İçi Hasıla verileri incelendiğinde, bazı illerde kişi başına düşen gelirin ülke ortalamasının oldukça altında kaldığı görülmektedir. Gelir düzeyi düşük illerde yaşayan emekçiler, aym temel tüketim kalemleri için ülkenin ekonomik olarak daha gelişmiş bölgelerinde yaşayanlarla aynı dolaylı vergi yüküne maruz kalmaktadır. Geçmiş resmi ve bilimsel verilere bakıldığında eşitsizliklerin yalnızca son yıllarda ortaya çıkmış bir problem olmadığı da görülecektir. Türkiye'de bölgeler arası gelişmişlik farkları uzun yıllardır kamu politikalanmn temel gündemlerinden biri olmuştur. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırmaları (SEGE), bu yapısal sorunun tarihsel sürekliliğini açık biçimde ortaya koymaktadır. İlk kez 1966 yılında başlatılan ve 1969 yılında yayımlanan araştırmalarda; sanayi, tarım, eğitim, sağlık, altyapı, bankacılık hizmetleri ve yaşam standartları gibi çok sayıda gösterge kullanılarak illerin gelişmişlik düzeyleri ölçülmüş ve Türkiye'de bölgeler arasmda önemli farklılıklar bulunduğu tespit edilmiştir. Aradan geçen yaklaşık altmış yıla rağmen, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan SEGE-2025 Araştırması da bölgesel gelişmişlik farklarının devam ettiğini göstermektedir. Bakanlık tarafından hazırlanan raporda, bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılması ve ekonomik-sosyal yakınsamanın sağlanması ulusal kalkınma politikalanmn temel hedeflerinden biri olarak tanımlanmıştır. 1969 yılında yapılan ilk kapsamlı gelişmişlik araştırmasından 2025 yılına kadar geçen yaklaşık altmış yıllık süreç, en son kademe gelişmişlik grubunda yer alan illerin büyük çoğunluğunu Kürt nüfusun yoğun olarak yaşadığı iller olduğunu göstermektedir. Tüm bilimsel ve resmi veriler Türkiye'de bazı illerin gelişmişlik sıralamalarında sürekli olarak alt basamaklarda kaldığım göstermektedir. Bu durum, bölgesel eşitsizliklerin geçici değil, yapısal bir sorun niteliği taşıdığını da ortaya koymaktadır. Dolayısıyla bölgesel kalkınma politikalanmn yalnızca yatırım teşvikleri, altyapı yatırımları veya kredi mekanizmalarıyla sınırlı tutulması yeterli değildir. Gelir düzeyi düşük bölgelerde yaşayan yurttaşlann temel yaşam maliyetlerini azaltacak ve yerel ekonomileri destekleyecek mali politikaların da hayata geçirilmesi gerekmektedir. Türkiye'de 2020'den beri devam eden ekonomik kriz ortamı, zaten var olan bölgeler arası gelişmişlik farklarım daha da derinleştirmiştir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve SEGE Raporlanmn açığa çıkardığı resmi veriler, bölgeler arasındaki uçurumu açıkça ortaya koymaktadır. İstanbul ve Kocaeli gibi sanayi kentlerinde kişi başına düşen gayrisafî yurt içi hasıla (GSYH) seviyesi gelişmiş ülkelerle yarışırken; Van, Ağn, Şanlıurfa, Muş ve Hakkâri gibi illerimizde yer alan vatandaşlarımızın kişi başı geliri ulusal ortalamanın ve yüksek gelirli illerin dörtte birine dahi ulaşamamaktadır. Bölgesel çatışmaların getirdiği ekonomik daralma, sınır ticaretinin kesintiye uğraması ve yerel istihdam imkanlarının kısıtlılığı, bu dezavantajlı illerde ekonomik gerilemeyi arttırmaktadır. Milli gelirden en az payı alan 20 ilimizde, faturalar birer borç yükü olmaktan çıkıp, ticari işletmeler için kepenk kapatma, çiftçiler için tarımsal üretimi durdurma ve hanehalkı için ise en temel yaşam hakkından mahrum kalma riski doğurmaktadır. Geliri batı kentlerinin çok gerisinde olan bir vatandaşımızın, aym miktar eneıji, su tüketimi ve atık su bedeli için aynı oranda KDV (%20 KDV) ödemesi adil değildir. Bölgeler arası gelir adaletsizliğini gidermek, toplumsal barışı ve ekonomik istikran korumak adına bu dezavantajlı bölgelere yönelik vergilerin dezavantajlı durumları göz önünde bulundurularak tekrar düzenlenmesini gerekli kılmaktadır. Teklif ile; kişi başına düşen milli gelir düzeyi en düşük olan illerde elektrik, doğalgaz ve su tüketimlerinde uygulanan Katma Değer Vergisi oranının düşürülmesi suretiyle temel yaşam giderlerinin azaltılması, bölgesel ekonomik eşitsizliklerin hafifletilmesi ve ekonomik açıdan kırılgan kesimlerin korunması amaçlanmaktadır. Düzenleme aym zamanda küçük işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmesine, tarımsal üretim maliyetlerinin azaltılmasına ve yerel ekonomik yaşamının sürdürülebilir olmasına katkı sağlayacaktır. Düzenleme ile bütçe imkânları gözetilerek sınırlı sayıda il kapsama alınmakta, böylece kamu maliyesi üzerindeki etkinin yönetilebilir düzeyde tutulması hedeflenmektedir. Bu yönüyle teklif, mali disiplin ile sosyal koruma arasında dengeli bir yaklaşım kurmaktadır. Sonuç olarak teklif kapsamında öngörülen vergi indirimi, genel ve sınırsız bir vergi muafiyeti niteliğinde olmayıp; Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan kişi başına Gayrisafî Yurt İçi Hasıla verileri esas alınarak belirlenecek gelir düzeyi en düşük yirmi ili kapsayan hedefli bir sosyal politika aracıdır. Bu yönüyle düzenleme, kamu kaynaklarmm bölgesel eşitsizliklerin azaltılması amacıyla öncelikli ihtiyaç alanlarına yönlendirilmesini hedeflemektedir. Kapsamın sınırlı tutulması sayesinde kamu maliyesi üzerindeki etkinin yönetilebilir düzeyde kalacağı, buna karşılık temel yaşam giderlerinin azaltılması, yerel ekonomik faaliyetlerin desteklenmesi ve bölgesel kalkınmamn güçlendirilmesi bakımından önemli sosyal ve ekonomik faydalar sağlayacağı değerlendirilmektedir