5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Engellilerin toplumsal yaşama tam, etkin ve eşit katılımı yalnızca fiziksel mekânların erişilebilir kılınmasıyla sınırlı değildir. Erişilebilirlik ulaşım, eğitim, sağlık, çalışma hayatı, kültürel faaliyetler, kamusal hizmetler ve özel sektör tarafından sunulan mal ve hizmetler dâhil olmak üzere yaşamın bütün alanlarında engellilerin bağımsız hareket edebilmesini, hizmetlerden ayrımcılığa uğramaksızın yararlanabilmesini ve insan onuruna uygun biçimde toplumsal yaşama katılabilmesini gerektirir. Bu çerçevede rehber ve yardım köpekleri, engelliler bakımından bir evcil hayvan değil bağımsız yaşamın, kişisel hareketliliğin ve erişilebilirliğin tamamlayıcı unsurlarından biridir. Görme engelliler başta olmak üzere farklı engel gruplarından kişiler için özel olarak eğitilmiş rehber ve yardım köpekleri kişinin güvenli hareket etmesini, yön bulmasını, tehlikelerden korunmasını, günlük yaşamını başkalarına bağımlı olmaksızın sürdürebilmesini sağlar. Bu nedenle rehber ve yardım köpeğiyle birlikte bir yere girmek, bir ulaşım aracını kullanmak, bir hizmetten yararlanmak ya da bir işyerinde bulunmak kişisel tercihlere veya kurumların takdirine bırakılabilecek bir durum değildir. Türkiye'de rehber ve yardım köpeklerinin hukuki statüsünü açık biçimde tanımlayan, bu köpeklerle birlikte kamusal ve özel hizmet alanlarına erişimi ülke genelinde güvence altına alan ve keyfi ret uygulamalarına kısıtlayan bir kanuni düzenleme mevcut değildir. Hava yolu, demir yolu veya bazı belediye ulaşım hizmetlerinde rehber köpeklere ilişkin sınırlı idari uygulamalar bulunmakta ancak bu düzenlemeler parçalı, sektörel ve kurumdan kuruma değişen niteliktedir. Bu durum engelli yurttaşların temel haklardan yararlanmasını hizmet sunucuların, güvenlik görevlilerinin, işletme sahiplerinin veya kurum yöneticilerinin kişisel yorumuna bırakmakta uygulamada belirsizlik, keyfilik ve ayrımcılık doğurmaktadır. Nitekim rehber köpeklerin restoranlara, sosyal tesislere, ulaşım araçlarına, konaklama yerlerine, alışveriş merkezlerine, sağlık ve eğitim kurumlarına veya konutların ortak alanlarına alınmadığı yönündeki uygulamalar, meselenin yalnızca idari duyarlılık veya iyi niyetle çözülemeyeceğini göstermektedir. “Evcil hayvan alınmaz”, “hijyen”, “diğer kişiler rahatsız olur”, “işletme kuralımız böyle” gibi soyut gerekçelerle rehber köpeklerin reddedilmesi engellilerin hizmetlerden eşit biçimde yararlanmasını engelleyerek ayrımcı sonuçlar doğurmaktadır. Uluslararası hukukta ve karşılaştırmalı mevzuatta rehber ve yardım köpekleri, engellilerin bağımsız yaşam hakkının ve erişilebilirlik hakkının ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmektedir. Türkiye'nin de taraf olduğu Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme (EHİS) uyarınca engellilerin kamusal alanlara ve toplu taşıma araçlarına engelsiz erişim hakkı devletlerin güvencesi altındadır Teklif ile rehber ve yardım köpeklerinin evcil hayvan sayılamayacağı açıkça düzenlenmekte engellilerin rehber veya yardım köpeğiyle birlikte kamuya açık alanlara ve hizmetlere kabul edilmesinin zorunlu hâle getirilmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca bu nedenle ek ücret, temizlik bedeli, depozito, koltuk ücreti veya benzeri herhangi bir mali yükümlülük getirilemeyeceği hüküm altına alınmaktadır.