Çiftçilerin Tarımsal Kredi Borçlarının Yeniden Yapılandırılmasına ve İcra ve İflas Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi

Tarım sektörü; gıda arz güvenliğinin sağlanması, kırsal kalkınmanın desteklenmesi, istihdamın korunması, sanayiye hammadde temini, ihracat kapasitesinin artırılması ve çevresel sürdürülebilirliğin temin edilmesi bakımından ülkelerin stratejik sektörlerinin başında gelmektedir. Son yıllarda dünyada yaşanan salgınlar, iklim döngüsü, kuraklık, savaşlar ve küresel tedarik zincirlerinde meydana gelen kırılmalar, tarımsal üretimin yalnızca ekonomik bir faaliyet değil, aynı zamanda milli güvenliğin ayrılmaz bir unsuru olduğunu açıkça ortaya koymuştur. Nitekim gıda güvenliğini sağlayamayan ülkelerin ekonomik ve sosyal istikrarlarını korumalarının giderek zorlaştığı görülmektedir. Türkiye, sahip olduğu iklim çeşitliliği, geniş tarım alanları ve üretim kapasitesiyle tarım alanında önemli bir potansiyele sahip olmakla birlikte, son yıllarda üreticiler yüksek girdi maliyetleri, finansmana erişimde yaşanan güçlükler, iklim kaynaklı afetler ve artan borç yükü nedeniyle ciddi ekonomik baskılar altında üretim yapmaya çalışmaktadır. Özellikle aile işletmeleri ve küçük ölçekli üreticiler açısından tarımsal faaliyetlerin sürdürülebilirliği her geçen gün daha da zorlaşmaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım- GFE), son iki yılda üretim maliyetlerinde yaşanan artışın boyutunu açıkça ortaya koymaktadır. Gübre, yem, enerji, mazot, zirai ilaç, tohum, sulama ve bakım giderlerinde meydana gelen yüksek oranlı fiyat artışları, çiftçilerin üretim maliyetlerini tarihi seviyelere çıkarmıştır. Buna karşın birçok tarımsal üründe üretici fiyatlarının aynı ölçüde artmaması, üreticilerin gelirlerini azaltmış; tarımsal faaliyetin finansmanı büyük ölçüde kredi kullanımına dayalı hâle gelmiştir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu verilerine göre tarım sektörüne kullandırılan nakdi kredi hacmi son yıllarda istikrarlı şekilde artarak 2025 yılı sonunda | trilyon TL sınırına yaklaşmıştır. Aynı dönemde takipteki tarımsal krediler de artış eğilimini sürdürmüş; özellikle yüksek faiz ortamı nedeniyle birçok üretici kredi taksitlerini zamanında ödeyemez hâle gelmiştir. Tarımsal üreticilerin önemli bir bölümü mevcut kredi borçlarını kapatabilmek amacıyla yeni kredi kullanmak zorunda kalmakta, bu durum ise üreticileri giderek derinleşen bir borç sarmalına sürüklemektedir. Diğer taraftan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından uygulanan sıkı para politikaları sonucunda kredi maliyetlerinde yaşanan artış, tarımsal üretim üzerinde ilave bir finansman yükü oluşturmuştur. Üreticiler yalnızca üretim maliyetlerindeki artışla değil, aynı zamanda kredi faizlerindeki yükseliş nedeniyle finansman giderlerinin ağırlaşmasıyla da karşı karşıya kalmıştır. Tarımsal üretimin doğası gereği gelirlerin hasat döneminde elde edilmesi, TBMM Halkla İl Tat G7 Şerafettin KILIÇ Antalya Milletvekili buna karşılık kredi taksitlerinin yıl boyunca devam etmesi, özellikle küçük aile işletmelerinin ödeme güçlüğünü artırmaktadır. Bunun yanında son yıllarda iklim döngüsünün tarımsal üretim üzerindeki olumsuz etkileri daha görünür hâle gelmiştir. Kuraklık, zirai don, dolu, sel ve aşırı sıcaklık gibi doğal afetler birçok bölgede önemli ürün kayıplarına neden olmuştur. Özellikle 2025 ve 2026 yıllarında meydana gelen geniş çaplı zirai don olayları, başta kayısı, kiraz, elma, fındık, üzüm ve diğer meyve üretim alanları olmak üzere birçok ilde üreticilerin ciddi gelir kaybına uğramasına yol açmıştır. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yapılan hasar tespit çalışmaları, çok sayıda ilde meyvecilik üretiminin önemli ölçüde zarar gördüğünü ortaya koymuştur. Ürününü kaybeden üreticinin aynı zamanda kredi borçlarını ve faizlerini zamanında ödemeye devam etmesinin beklenmesi ekonomik gerçeklerle bağdaşmamaktadır. Tarımsal üretimin sürdürülebilirliği bakımından en büyük risklerden biri, borç yükü altında ezilen üreticilerin üretimden çekilmeye başlamasıdır. Son yıllarda özellikle genç nüfusun tarımdan uzaklaşması, kırsal nüfusun yaşlanması ve küçük aile işletmelerinin faaliyetlerini sonlandırması, ülkemizin gıda arz güvenliği açısından uzun vadeli riskler doğurmaktadır. Üretimin azalması yalnızca çiftçiyi değil, tüketiciyi de doğrudan etkilemekte; arz daralması nedeniyle gıda fiyatlarında dalgalanmalar yaşanmakta ve enflasyon üzerindeki baskılar artmaktadır. Gıda ihtiyacının ithalat yöntemiyle döviz üzerinden giderilmeye çalışması dışa bağımlılığı arttırırken, hazineye ilave mali yük bindirmektedir. Anayasa'nın 44 üncü maddesinde Devlete toprağın verimli işletilmesini koruma ve geliştirme görevi verilmiş, 45 inci maddesinde tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasının önlenmesi ve tarımsal üretimin desteklenmesi Devletin görevleri arasında sayılmıştır. Ayrıca Anayasa'nın 166 ncı maddesi uyarınca ekonomik ve sosyal hayatın planlı kalkınma ilkeleri doğrultusunda düzenlenmesi Devletin temel görevleri arasında yer almaktadır. Bunun yanında Anayasa'nın 2 nci maddesinde yer alan sosyal hukuk devleti ilkesi, ekonomik hayatın olağanüstü şartlardan olumsuz etkilenen kesimlerinin korunmasını ve kamu yararı doğrultusunda gerekli tedbirlerin alınmasını Devlet açısından bir yükümlülük hâline getirmektedir. Mevcut uygulamada üreticilerin kredi borçları nedeniyle traktörleri, tarım makineleri, sulama sistemleri, hayvancılık ekipmanları ve diğer üretim araçları hakkında haciz işlemleri o uygulanabilmektedir. Oysa bu araçların haczedilmesi, borcun tahsilini kolaylaştırmaktan ziyade üretimin tamamen durmasına neden olmakta; üretim araçlarını kaybeden çiftçinin yeniden gelir elde ederek borcunu ödeyebilmesi fiilen imkânsız hâle gelmektedir. Bu durum hem borçlu hem de alacaklı bakımından ekonomik açıdan sürdürülebilir değildir. Üretim araçlarının korunması, borcun ödenmesini engelleyen değil, tam tersine üretimin devamını sağlayarak borcun tahsilini kolaylaştıran bir mekanizma niteliğindedir. Bu Kanun Teklifi ile kamu bankaları, Tarım Kredi Kooperatifleri ve diğer kamu finans kuruluşlarına olan tarımsal kredi borçlarının üreticilerin ödeme gücü dikkate alınarak yeniden Şerafettin KILIÇ Antalya Milletvekili yapılandırılması; gecikme faizi, temerrüt faizi ve diğer fer'i alacakların kaldırılması; borçların uzun vadeye yayılarak taksitlendirilmesi; yapılandırma süresince icra takipleri ile haciz ve satış işlemlerinin durdurulması; doğal afetlerden etkilenen üreticilere ilave ödeme kolaylığı sağlanması; yalnızca Çiftçi Kayıt Sistemine veya Tarım ve Orman Bakanlığınca tutulan resmi üretici kayıt sistemlerine kayıtlı gerçek üreticilerin düzenlemeden yararlanmasının temin edilmesi; yapılandırma hükümlerine uygun hareket eden üreticilerin kredi sicillerinin korunması; üretimin devamı için zorunlu olan tarım arazileri ile modern tarımsal makine ve ekipmanların haczedilemeyecek mallar kapsamına alınması ve yeniden yapılandırma nedeniyle kamu finans kuruluşlarının oluşabilecek münferit gelir kayıplarının Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinden karşılanması amaçlanmaktadır. Teklifte ayrıca, yeniden yapılandırmadan yararlanan üreticilerin tarımsal faaliyetlerini sürdürmeleri esas alınarak kamu kaynaklarının aktif üretim yapan çiftçilere yönlendirilmesi hedeflenmektedir. Böylece düzenleme yalnızca geçmiş dönem borçlarının ertelenmesini amaçlayan geçici bir mali tedbir olmanın ötesine geçmekte; üretimin devamlılığını esas alan, kırsal kalkınmayı destekleyen ve gıda arz güvenliğini güçlendiren yapısal bir politika aracına dönüşmektedir. Sonuç olarak, Kanun Teklifi ile üreticilerin finansal açıdan yeniden üretim yapabilir hâle gelmeleri, tarımsal faaliyetlerin kesintisiz sürdürülmesi, kırsal ekonominin güçlendirilmesi, tarımsal üretimde sürekliliğin sağlanması, gıda arz güvenliğinin korunması ve kamu yararı doğrultusunda tarım sektörünün osürdürülebilirliğinin (desteklenmesi amaçlanmaktadır. Teklif, Anayasa'nın sosyal devlet ilkesi ile Devlete yüklediği tarımı destekleme görevlerinin doğal bir sonucu olup, ülkemizin stratejik üretim kapasitesinin korunmasına yönelik önemli bir düzenleme niteliği taşımaktadır. TBMM Şerafettin KILIÇ Antalya Milletvekili