Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Hukuk eğitiminde niteliği artırmak ve mesleki kaliteyi sağlamak iddiasıyla yürürlüğe konulan Hukuk Mesleklerine Giriş Smavı (HMGS); uygulamada hedeflenen hiçbir faydayı sağlamadığı gibi, anayasal hak ihlallerine, devasa bir fırsat eşitsizliğine ve genç hukukçular üzerinde telafisi güç bir psikolojik ve ekonomik tahribata yol açmıştır. Türkiye'de hukuk eğitiminin bugünkü açmazı; plansız, altyapısız ve yeterli akademik kadrodan yoksıuı şekilde, adeta birer "tabela üniversitesi" mantığıyla açılan hukuk fakültelerinin sayısındaki kontrolsüz artıştır. İktidarm ve Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) uzun yıllardır sürdürdüğü bu hatalı eğitim politikasımn bedeli, dört yıllık zorlu bir lisans eğitimini tamamlayan genç mezunlara "HMGS barajı" ile ödetilmeye çalışılmaktadır. Devletin, kendi açtığı fakülteye, belirlediği müfredata ve kendi verdiği diplomaya güvenmeyerek mezunlarım yeniden bir sınava tabi tutması, sosyal devlet ve idari tutarlılık ilkeleriyle taban tabana zıttır. Nitelik sorununun çözümü, mezuniyet sonrası kurulan sınav bariyerlerinde değil; kontenjanların makul seviyelere çekilmesinde, akademik kalitenin artırılmasmda ve staj eğitimlerinin Barolar ile Noterler Birliği öncülüğünde çok daha donammlı hale getirilmesinde yatmaktadır. HMGS sonuçlarma ilişkin veriler incelendiğinde sistemin yarattığı tıkamklık ve mağduriyet açıkça görülmektedir. îlk kez uygulanan 2024 HMGS'ye 9.142 aday katılmış ve bu adaylarm yalmzca %42,67'si 70 puan barajım geçerek başarılı olabilmiştir. Hukuk mesleğine girişte elenen yeni mezunlarm oram %57 olmuştur. Aynı tarihte yapılan İdari Yargı Ön Sınavma (İYÖS) katılan 1.228 adayın ise yalmzca %1,2'si (sadece 14 kişi) başarı sağlayabilmiştir. İdari yargı alamnda sınava girenlerin %98'den fazlası sistem dışına itilmiştir. Takip eden süreçte (örneğin Nisan 2025 oturumunda) zorluk derecelerindeki belirsizlikler nedeniyle başarı oram yaklaşık 19 puan gerileyerek %23,81 seviyelerine kadar inmiştir. 2024 ve 2025 yıllarmdaki ilk üç oturumun kümülatif verilerine bakıldığında; toplam 31.489 adaydan yalmzca 9.485'i barajı geçebilmiş, yaklaşık 22.000 genç hukukçunun staj ve çalışma hayatına girmesi engellenmiştir. Başan oranının bu denli düşük olmasının temel nedeni olarak bizzat Adalet Bakanlığı bünyesinde yapılan değerlendirmelerde de "hukuk fakültelerinin sayısının artması, verilen eğitim programmm ve öğretim elemanlanmn yetersizliği" gösterilmiştir. Aynca, başarılı olan öğrencilerin büyük bir bölümünün köklü ve yıllardır eğitim veren üç büyük şehirdeki hukuk fakültelerinden mezun olması, taşradaki üniversitelerde okuyan öğrenciler aleyhine yaratılan eşitsizliğin de en net kamtıdır. Anayasa'nın 42. maddesi "Eğitim ve Öğrenim Hakkı"m, 48. maddesi ise "Çalışma ve Sözleşme Hürriyeti"ni güvence altına almaktadır. Dört yıllık lisans eğitimini tamamlayan bir gencin mesleki stajına başlamasımn önünün çoktan seçmeli bir merkezi smavla kesilmesi, bu hakların özüne ölçüsüz bir müdahaledir. HMGS, tıpkı geçmişteki diğer merkezi sınavlarda olduğu gibi yeni bir "sınava hazırlık" sektörü yaratmıştır. Zaten zor şartlarda okuyan dar gelirli ailelerin çocukları fahiş fiyatlı HMGS kursları, denemeler ve hazırlık kitapları altında ezilirken, ekonomik durumu iyi olan öğrenciler bu barajı daha kolay aşmaktadır. Smav, liyakati değil "parası olamn" hazırlık avantajım ölçen bir sisteme dönüşmektedir. Ataması yapılmayan öğretmenler veya mülakat mağduru gençler gibi, HMGS sisteminin doğrudan bir sonucu olarak, "stajına dahi başlayamayan on binlerce işsiz hukukçu" kitlesi yaratılmaktadır. Eğitimini tamamlamış gençlerin en verimli çağlarında staja başlayamaması, onlan vasıfsız işlere yönelmek zorunda bırakmaktadır. Avukatlık ve noterlik meslekleri; bireylerin hak arama özgürlüğünün ve hukuki güvenliğinin temel teminatıdır. Bu mesleklere girişin tekdüzeliğe, ezbere ve test tekniğine dayalı bir sınavla belirlenmesi, savunma mesleğinin bağımsız ve entelektüel ruhuna aykırıdır. Bu kanun teklifi ile; liyakatsiz ve plansız politikaların bedelinin yeni mezun gençlere ödetilmesi adaletsizliğine son verilmekte, eğitimde fırsat eşitliği ilkesi gereği Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı uygulaması ilgili kanunlardan tümüyle çıkarılmaktadır. Böylece genç hukukçularm staj ve çalışma haklan güvence altına alınmaktadır.