Çocuk Bakanlığı Kurulması Kanun Teklifi

Türkiye'de çocukların maruz bırakıldığı hak ihlalleri, çocukların fiziksel, zihinsel ve duygusal gelişimlerini derinden etkilemekte ve toplumsal barışı tehdit etmektedir. Eğitimde hakkına erişimde yaşanan eşitsizlikler bu ihlallerin başında gelmektedir. Özellikle kırsal kesimlerdeki çocuklar, nitelikli eğitim imkânlarından yoksun bırakılmaktadır. Okullarda bir öğün ücretsiz yemek uygulamasının dahi sağlanmamasının üzerine taşımalı eğitim alanında bütçe kısıtlamaları sebebiyle ortaya çıkan son sorunlar bu eğitim yılının başından itibaren ciddi krizler yaratmıştır ve bu krizler artarak devam etmektedir. Eğitimdeki bölgesel farklılıklar, altyapı eksiklikleri ve öğretmen açığı, çocukların hem bugününü hem de gelecekteki sosyal ve ekonomik hayatlarını doğrudan etkilemektedir. MEŞEM ve ÇEDES gibi uygulamalar çocuklar başta olmak üzere çocukların ücretsiz, nitelikli, bilimsel, anadilinde ve erişilebilir eğitim alma hakkı engellenmektedir. Evlilik adı altında çocuğun cinsel istismarı da önemli bir sorun teşkil etmektedir. Özellikle, kız çocukları, erken yaşta ve zorla evlendirilmekte ve bu durum hem fiziksel hem de zihinsel gelişimleri açısından bÜ3dik bir risk oluşturmaktadır. Bu çocuklar, cinsel istismara karşı savunmasız hale getirilmekte, eğitim hayatları sona erdirilmekte ve bağımsız bir birey olma hakları ellerinden alınmaktadır. Erken yaşta evlendirilen kız çocukları sıklıkla fiziksel ve psikolojik travmalar yaşamaktadır. Çocukların işçileştirilmesi, Türkiye'nin en acil sorunlarından biri olmaya devam etmektedir. Binlerce çocuk, tarım, inşaat ve sanayi sektörlerinde ağır şartlar altında çalıştırılmaktadır. MEŞEM uygulamasıyla Milli Eğitim Bakanlığı eliyle çocuklar özel sektöre ucuz işgücü olarak sunulmakta çocuk hakları hemen tüm zeminlerde ihlal edilmektedir. Bu çocuklar uzun saatler boyunca düşük ücretlerle çalıştırılmakta, eğitimlerine devam edememekte ve çocukluklarını yaşayamamaktadır. Çocuklar işçileştirilerek fiziksel, ekonomik ve psikolojik istismara maruz bırakılmaktadır. Türkiye'de çocuklara yönelik fiziksel ve cinsel istismar vakaları da yaygın bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Aile içi şiddet, çocukların güvenli bir ortamda büyümesini engellemekte, çocuklar aile bireyleri tarafından şiddete ve ihmale maruz bırakılmaktadır. Çocuklara yönelik cinsel istismar vakalarında ise yargı süreçleri yetersiz kalmakta, çoğu zaman bu vakaların üstü örtülmekte, çocuk hakları korunamamaktadır. Sağlık hizmetlerine erişim konusunda da çocuklar ciddi zorluklarla karşılaşmaktadır. Özellikle, sosyoekonomik açıdan yoksul ve yoksun bırakılmış bölgelerde yaşayan çocuklar, temel sağlık hizmetlerine ulaşmakta güçlük çekmektedir. Engelli çocuklar ise hem sağlık hizmetlerinden hem de Özel eğitim olanaklarından mahrum bırakılmaktadır. Bu çocuklar, toplumsal ayrımcılığa maruz bırakılmakta, hak ettikleri desteği alamamaktadır. Mülteci çocuklar da ciddi hak ihlalleri ile karşı karşıya kalmaktadır. Eğitimden dışlanmakta, dil bariyerleri ve ayrımcılıkla mücadele etmek zorunda bırakılmaktadır. Dil öğrenme ve sosyal uyum süreçlerinin eksikliği, mülteci ve göçmen çocukların eğitim hayatına entegrasyonunu zorlaştırmakta, kalıcı bir sosyal dışlanma yaratılmaktadır. Mülteci ve göçmen çocuklar kimliksiz yaşam ve kayıt dışı var olma koşulları nedeniyle eğitim, sağlık ve sosyal hizmetlerden de yararlanamamaktadır. Barınma ve beslenme gibi temel haklardan mahrum kalan bu çocuklar, suistimal ve sömürüye açık hale getirilmektedir. Özellikle kamplarda yaşayan mülteci çocuklar, hijyen ve beslenme sorunlarıyla boğuşmakta ve hayatta kalma mücadelesi vermekte kentlerde yaşayanlar ise eğitim hakkından mahrum bırakılarak ucuz işgücü olarak görülmektedir. Türkiye'de adalet sistemi de çocuklar için yeterli koruma sağlamamaktadır, kanunla ihtilafa düşürülmüş, cezaevlerinde yetersiz ve uygunsuz koşullarda tutulmakta ve rehabilitasyon süreçleri eksik kalmaktadır. Çocukların adli süreçlerde yaşlarına uygun muamele görmemesi ve cezaevlerinde yetişkinlerle aynı ortamlarda tutulmaları, onların ruhsal ve fiziksel sağlıklarını olumsuz etkilemektedir. Bütün bunların ötesinde yetkin görülmedikleri için birçok yurttaşlık hakkını tek başına kullanamayan -18 yaş altı- çocuklar cezaya ehliyetli görülüp yargılanabilmekte ve cezalandırılabilmektedir. Son olarak, çocuk yoksulluğu Türkiye'de giderek artmakta, birçok çocuk sağlıklı barınma, beslenme ve gelişme olanaklarından mahrum bırakılmaktadır. Sokakta yaşayan çocuklar ise evsizlik ve istismar riskiyle karşı karşıya kalmakta ve toplumun en riske açık gruplarından biri olarak varlıklarını sürdürmektedir. Bu hak ihlalleri, çocukların bugününü ve yarınım doğrudan etkilemekte ve toplumsal eşitsizliği derinleştirmektedir. Çocuk haklarının güvence altına alınması, ihlallerin önlenmesi ve çocukların sağlıklı bir şekilde büyüyüp gelişmelerinin sağlanması için daha güçlü ve kapsayıcı politikalar geliştirilmesi, kanuni düzenlemelerin acilen ele alınması gerekmektedir. Türkiye'de bir Çocuk Bakanlığı kurulmasının gerekliliği, çocukların karşı karşıya kaldığı hak ihlallerini ortadan kaldırmaya yönelik güçlü bir kurumsal yapının oluşturulması ve çocukların haklarının uluslararası ve ulusal mevzuat çerçevesinde güvence altına alınmasının hayati bir adımıdır. Hem uluslararası insan haklan belgeleri hem de Türkiye'nin taraf olduğu sözleşmeler, çocukların haklarına ilişkin sorumlulukları açıkça tanımlamaktadır. Bir Çocuk Bakanlığı kurulması, Türkiye'nin imzacısı olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (ÇHS)'nin gerekliliklerine de uygun bir adım olacaktır. Türkiye, bu sözleşmeyi 1995 yılında onaylamış ve böylece sözleşmedeki çocukların korunması, eğitimi, sağlığı ve refahına ilişkin hükümlere uyma yükümlülüğünü üstlenmiştir. ÇHS, her çocuğun sağlıklı bir şekilde büyüme, gelişme ve tam potansiyeline ulaşma hakkını güvence altına alırken, devletlerden çocuk haklarını gerçekleştirecek gerekli yasal, idari ve kurumsal mekanizmaları kurmalarını talep etmektedir. ÇHS'nin 3. maddesi, çocuğun yararının her zaman öncelikli olmasını ve çocukların korunmasına ilişkin her türlü kararın bu perspektiften alınmasını öngörmektedir. Türkiye'de ise çocuklara yönelik birçok politika ve uygulama, farklı bakanlıklar arasında dağılmış durumda ve bu durum çocuk haklarına bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasını zorlaştırmaktadır. Bu dağınıklığın giderilmesi, ÇHS'nin 3. maddesinin tam anlamıyla uygulanması için gerekli olacaktır. Çocuk Bakanlığı, çocukların ihtiyaçlarını merkeze alan ve onların üstün yararını gözeten bir yapı oluşturacak, böylece bu sorumluluk daha etkin bir şekilde yerine getirilebilecektir. ÇHS'nin 4. maddesi ise devletin, çocuk haklarının gerçekleştirilmesi için azami kaynak kullanma yükümlülüğünü vurgulamaktadır. Türkiye'de çocukların sağlık, eğitim ve sosyal hizmetler gibi temel haklarına erişimde ciddi eşitsizlikler bulunmaktadır. Çocuk Bakanlığı, bu alandaki politikaların etkin bir şekilde koordine edilmesi ve çocukların tüm haklarına eşit şekilde erişimin sağlanması için önemli bir kurumsal çerçeve sunacaktır. Türkiye'nin Anayasası da çocukların korunmasına ilişkin hükümler içermektedir. Anayasası'nın 41. maddesi, "Aile, toplumun temelidir ve devlet, ailenin ve çocukların korunması için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar" hükmünü içerse de, bu yaklaşım çocuğu yalnızca ailenin bir parçası olarak görerek onun bireysel hak ve Özgürlüklerini arka planda bırakmaktadır. Çocuğun bir yurttaş olarak kendi haklarına sahip olduğunu vurgulayan daha kapsayıcı bir yaklaşım benimsenmelidir. Çocuk haklarını aile yapısına bağımlı kılmak, onların bağımsız bireyler olarak korunmasını zorlaştırmaktadır. Mevcut durumda, çocukların haklarının korunması ve izlenmesi birçok farklı bakanlık ve devlet kurumu arasında dağılmış durumda olduğundan, çocuk haklarının bütüncül ve etkili bir şekilde ele alınması mümkün olamamaktadır. Anayasa'nın bu maddesine dayanarak, çocukların korunmasını birincil görev edinen bir Çocuk Bakanlığı'nın kurulması, haklarının izlenmesi ve korunması açısından en etkin çözüm olacaktır. Bu sayede, çocukların sadece aile yapısına bağlı kalmadan, bireysel haklan ile birlikte güçlü bir biçimde korunması sağlanabilir. Ayrıca, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu da çocukların korunması için özel düzenlemeler içermektedir. Bu kanunun uygulanmasında ise çocukların karşı karşıya kaldığı sorunlar, farklı devlet kurumlarının koordinasyon eksikliği nedeniyle daha da karmaşık hale gelmektedir. Bir Çocuk Bakanlığı, bu kanunun gerektirdiği koruma tedbirlerini etkin bir şekilde uygulayacak, çocukların karşılaştığı hak ihlallerinin hızlı ve etkili bir şekilde çözümlenmesini sağlayacaktır. Türkiye'de çocuklar, kamu hizmetlerine erişimde eşitsizlik, işçileştirilme, fiziksel ve cinsel istismar, çocuk yaşta ve zorla evlendirilme, ayrımcılık ve dışlanma gibi pek çok ciddi hak ihlaline maruz bırakılmaktadır. Bütün bunlar, çocukların gelişimini engellemekte, haklarıyla bütün bireyler olarak yaşamalarını engellemekte ve Türkiye'nin uluslararası yükümlülüklerine aykırı düşmektedir. Özellikle eğitim alanındaki eşitsizlik ve adaletsizlikler, birçok çocuğun eğitim hakkından mahrum kalmasına neden olmaktadır. ÇHS'nin 28. ve 29. maddeleri, her çocuğun nitelikli eğitime erişme hakkını güvence altına almakta, ancak Türkiye'de kırsal bölgelerde ve dezavantajlı gruplar arasında eğitimde ciddi eşitsizlikler yaşanmaktadır. Bu eşitsizliklerin giderilmesi ve her çocuğun eşit eğitim olanaklarına sahip olabilmesi için bir Çocuk Bakanlığı'nın kurulması, çocuk haklarının merkezde olduğu kapsamlı politikaların hayata geçirilmesi adına kritik bir adım olacaktır. Türkiye'de anadilinde eğitim hakkının sağlanması, çocukların temel haklarının tanınması ve korunması açısından hayati bir öneme sahiptir. BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesi'nin 17., 29. ve 30. maddelerine Türkiye'nin koyduğu çekinceler, yalnızca anadilinde eğitim hakkını değil, çocukların eğitim, ifade özgürlüğü, kültürlerini yaşatma ve kendi dillerini kullanma haklarını da ihlal etmektedir. Bu çekinceler, sözleşmenin dört temel ilkesi olan "çocuğun yaşama ve gelişme hakkı, ayrımcılık yasağı, çocuğun en yüksek yararını gözetme ve çocuğun görüşlerine saygı" ilkeleriyle birlikte değerlendirildiğinde, çocukların çok yönlü gelişimini engelleyen bir yapıyı ortaya koymaktadır. Anadilinde eğitim hakkı çocuğun kimlik, kültür ve dil farkındalığını pekiştiren, ayrımcılık yapmayan, ücretsiz, nitelikli, bilimsel ve erişilebilir eğitim ile bütünleşik olarak sağlanmalıdır. Çocukların işçileştirilmesi ise bir diğer önemli sorundur. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) 138 ve 182 sayılı sözleşmeleri çocukların işçileştirilmesini yasaklarken, Türkiye'de hâlâ binlerce çocuk ağır işlerde çalıştırılmaktadır. Çocuk Bakanlığı, çocukların işçileştirilmesine karşı mücadelede öncü rol oynayarak, gerekli denetimleri yapacak ve çocuk baklanların korunmasına yönelik etkin politikalar geliştirecektir. Ayrıca çocuklara yönelik fiziksel ve cinsel istismar vakaları da Türkiye'nin en acil çözülmesi gereken sorunları arasında yer almaktadır. Çocukların güvenli ortamlarda büyümesi ve istismardan korunması için kamunun güçlü bir kurumsal yapıya sahip olması elzemdir. Çocuk Bakanlığı, bu vakaların takibini sağlayacak, çocukların korunması için gerekli tüm önlemleri koordine edecek ve çocukları istismara karşı daha güçlü bir şekilde korunması için ilgili kurum, kuruluş, inisiyatif uzman ve araştırmacılarla birlikte çalışacaktır. Son olarak, mülteci ve göçmen çocukların yaşadığı sorunlar da Türkiye'de büyük bir hak ihlali alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Mülteci çocuklar, eğitimden sağlık hizmetlerine kadar pek çok temel haktan yoksun bırakılmakta ve suistimal edilme riskleriyle karşı karşıya kalmaktadır. ÇHS'nin 22. maddesi, mülteci çocukların da diğer çocuklarla eşit haklara sahip olduğunu belirtmektedir. Bu bağlamda, bir Çocuk Bakanlıgı'nm kurulması, mülteci çocukların da haklarını etkin bir şekilde savunacak politikaların uygulanmasına olanak tanıyacaktır. Türkiye'de bir Çocuk Bakanlığı kurulması, çocuk haklarının korunması ve çocukların maruz bırakıldığı hak ihlallerinin önlenmesi için temel bir gerekliliktir. Uluslararası mevzuat ve Türkiye'nin taraf olduğu sözleşmeler, çocuk haklarına yönelik sorumlulukları açıkça tanımlamakta, ancak bu yükümlülüklerin etkin bir şekilde yerine getirilebilmesi için çocukların haklarına odaklanan, merkezi bir bakanlığın kurulması şarttır. Çocuk Bakanlığı, çocukların eğitimden sağlığa, korunmadan sosyal hizmetlere kadar her alanda eşit haklara sahip olmalarını sağlayacak, çocukları toplumsal hayatın her alanında güvence altına alacak bir yapı oluşturacaktır.