Asgari Ücretin Artırılması ile Sigorta Primlerinin İşveren Hisselerinin Bir Kısmının Hazine Tarafından Karşılanmasına Yönelik Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Çalışma hakkı, evrensel insan haklarının temel unsurlarından biridir. İnsan Hakları Evrensel Biidirgesl'nin 23'üncü maddesinde herkesin çalışma, işini serbestçe seçme, adil ve elverişli çalışma koşullarına sahip olma ve emeğinin karşılığını alma hakkı güvence altına alınmıştır. Anayasa'nın 49'uncu maddesi de devlete çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma barışını korumak ve çalışma hayatını geliştirmek amacıyla gerekli ekonomik ve sosyal tedbirleri alma yükümlülüğü yüklemektedir. Yurttaşların adil ve elverişli çalışma koşullarında, insan onuruna yaraşır bir yaşam sürmelerine olanak sağlayacak bir ücret karşılığında çalışabilmeleri, anayasal bir güvence olmasının yanı sıra Anayasa'nın 2'nci maddesinde Cumhuriyetin temel nitelikleri arasında yer alan sosyal devlet ilkesinin de doğal sonucudur. Bu anayasal ve evrensel yükümlülükler uyarınca çalışanların insan onuruna uygun bir yaşam standardını sürdürebilecek düzeyde gelir elde etmeleri ve asgari ücretin bu anlayış esas alınarak belirlenmesi hukuki, sosyal ve anayasal bir zorunluluktur. Ülkemizde asgari ücret ile çalışan sayısı oldukça yüksek düzeydedir. DİSK-AR verilerine göre Türkiye'de asgari ücretle çalışan işçi sayısı, işçilerin yaklaşık %50'sini oluşturmaktadır. Bu rakamlara kayıtdışı ekonomide çalışan işçiler dahil değildir. Türkiye'de son açıklanan resmi verilere göre kayıtdışı istihdam oranı %24,61 seviyesinde gerçekleşmiştir. Bu nedenle asgari ücretle çalışan işçi sayısının 10 milyona yakın olduğunu söylemek de mümkündür. Bu çerçevede yaklaşık 10 milyon çalışanı doğrudan, ücret düzeyleri üzerindeki belirleyici etkisi nedeniyle ise çalışma hayatının tamamını dolaylı olarak ilgilendiren asgari ücretin belirlenme süreci, uluslararası çalışma normları ve Anayasa'da güvence altına alman çalışma hakkı İle sosyal devlet ilkesiyle uyumlu bir yapıya kavuşturulamamıştır. Son yıllarda uygulanan ücret politikaları sonucunda asgari ücret, çalışanların temel yaşam giderlerini karşılayabilecek bir geçim ücreti niteliğini önemli ölçüde yitirmiştir. 2026 yılı için belirlenen aylık net asgari ücret 28.075 Türk Lirası düzeyinde bulunmasına karşın, bu tutar dört kişilik bir ailenin yalnızca asgari gıda harcamasını dahi karşılayamamaktadır. Nitekim TÜRK-IŞ'In Temmuz 2026 araştırmasına göre dört kişilik bir ailenin açlık sınırı 36.940 Türk Lirasına, yoksulluk sınırı ise 120 bin Türk Lirasının üzerine yükselmiştir. Bu veriler, tam zamanlı çalışan bir kişinin elde ettiği asgari ücretin, ailesinin en temel beslenme ihtiyacını karşılamaya dahi yetmediğini; barınma, ulaşım, eğitim, sağlık, giyim ve diğer zorunlu harcamalar dikkate alındığında ise insan onuruna yaraşır bir yaşam standardından her geçen gün daha da uzaklaşıldığını açık biçimde ortaya koymaktadır. İktidarın TÜİK marifetiyle açıkladığı ekonomik verilere duyulan güven her geçen gün daha da azalmaktadır. 2018 yılından beri artarak devam eden ve son 3 yı]^ ülkemiz tarihinde görülen en ağır ekonomik krize dönüşen bu ekonomi bedelinin bir yandan üreten, istihdam yaratan mükelleflere, diğer yandan geçinen milyonlara, dar gelirliye ve emeklilerimize ödetildiği açıktır. âoaö Nitekim, son iki yılda siyasi iktidar asgari ücretin belirlenmesinde satın alma gücünün korunmasını dahi göz ardı etmiş, asgari ücretin reel olarak erimesini bilinçli bîr politika hâline getirmiştir. Bunun son örneği, 2026 yılı için belirlenen asgari ücret sürecinde yaşanmıştır. Türkiye İstatistik Kurumunun açıkladığı verilere göre 2025 yılı sonu tüketici enflasyonu (TÜFE) yüzde 30,89 olarak gerçekleşmesine karşın, siyasi iktidar 2026 yılında bir yıl boyunca geçerli olacak net asgari ücreti yüzde 27 artırarak 28.075 Türk Lirası olarak belirlemiştir. Böylece asgari ücret, daha yürürlüğe girdiği ilk günden itibaren yıllık enflasyonun 3,89 puan altında bırakılmış; çalışanların satın alma gücündeki kayıp ücret artışına daha başlangıçta yansıtılmıştır. Bu nedenle, 2026 yılına girilirken asgari ücretin yıllık enflasyonun altında belirlenmesi sonucu ortaya çıkan başlangıç kaybının telafi edilmesi anayasal sosyal devlet ilkesinin bir gereğidir. Nitekim 2026 yılı için net asgari ücret, 2025 yılı gerçekleşen yıllık TÜFE artışının altında artırılmış; çalışanlar daha yılın ilk gününden itibaren satın alma gücü kaybıyla karşı karşıya bırakılmıştır. Buna ek olarak, TÜİK verilerine göre yılın ilk yedi ayında kümülatif enflasyon %19,86'ya ulaşmış, yıl başında belirlenen ücretin reel değeri birkaç ay içinde önemli ölçüde aşınmıştır. Yıllık tüketici enflasyonunun %32 düzeyinde seyretmesi ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının 2026 yıl sonu enflasyon tahminini %26'ya yükseltmesi, yılın ikinci yarısında ücretlilerin alım gücündeki kaybın daha da derinleşeceğine işaret etmektedir. Bu koşullar altında asgari ücretin yalnızca geçmiş dönem enflasyonunu telafi edecek şekilde güncellenmesi yeterli görülmemelidir. Çalışanların yılın geri kalanında enflasyona karşı korunması, ücretlerin yeniden birkaç ay içinde erimesinin önlenmesi ve ekonomik büyümenin sağladığı katma değerden emek kesiminin de adil pay almasının temin edilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede; geçmiş dönem satın alma gücü kaybının giderilmesi, yıl sonu enflasyon beklentisinin ücretlere yansıtılması ve Gayrisafi Yurt İçi Hasıla büyümesi oranı kadar refah payının ilave edilmesi sonucunda, 2026 yılının ikinci altı ayında uygulanacak net asgari ücretin 45.800 Türk Lirası olarak belirlenmesi zorunlu hâle gelmiştir. Ancak ortaya koyduğumuz somut verilere rağmen siyasi iktidar. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından uygulanan ekonomik program yüzünden açlık ve yoksulluk cenderesiyle boğuşan, ücretli, memur, köylü ve esnaf gibi dar gelirli gruplar ve emeklilerin satmalma güçlerini bir nebze olsun düzeltmeye yönelik herhangi bir adım atmamaktadır. Tam tersine siyasi iktidar, geçtiğimiz yıldan bu yana işçi kesiminin bütün eleştirilerine, asgari ücretle çalışanların kamuoyuna yansıdığı üzere geçinemediklerine ilişkin haykırışlarına kulak kapatmaktadır. Bu Teklifte öngörülen düzenlemelerin, her ne kadar toplumsal taraflar arasında belirlenmesi gereken asgari ücret sürecine müdahale etme anlamına gelse de, kamuoyunda ortaya çıkan taleplere rağmen siyasi iktidarın harekete geçmemesi nedeniyle, asgari ücretle çalışanların, enflasyon karşısındaki kayıplarının bir nebzede olsa giderilmesine yönelik olarak asgari ücretin, 2026 yılının ikinci yarısı için ka güncellenmesi gereksiniminden ortaya çıkmıştır. 2020 3® S Bunun yanı sıra, işveren üzerindeki maliyetlerin yüksekliği, istihdamı artıracak teşvik mekanizmalarının yetersizliği ve mevcut desteklerin sınırlı kapsamı, denetimsizliği, işverene düşen prim ödeme sorunu daha da derinleştirmektedir. İktidarın ekonomi bilimine aykırı ısrarları nedeniyle de 2018 yılından buna yana yaşanan ekonomik kriz derinleşerek zamana yayılmıştır. Maalesef iktidar, sebep olduğu krizin faturasını yine halka çıkarmış ve yeni kanuni düzenlemeler yaparak yurttaşlarımızın vergi yükünü arttıran adımlar atmıştır. Üreticilere, sanayiciye, esnafa yüklenen vergi ve maliyet yükleri artarken, verilen teşviklerde ciddi düşüşler yaşanmakta ya da teşvik olanakları zorlaştırılmaktadır. Bilindiği gibi asgari ücret desteği, işveren üzerindeki mali yükü azaltarak kayıtlı istihdamı teşvik etmek ve işgücü piyasasını düzenlemek amacıyla uygulanmaktadır. Ancak, mevcut uygulamanın kapsamı ve yararlanma koşulları, desteğin etkinliğini sınırlamaktadır. Mevcut uygulamada, 2026 yılı itibarıyla asgari ücret desteği sigortalı başına günlük 42,33 Türk Lirası, aylık ise 1.269,90 Türk Lirası olarak uygulanmaktadır. Söz konusu destek, işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyecekleri sigorta primlerinden mahsup edilmek suretiyle karşılanmaktadır. Ancak desteğin kapsamı ve yararlanma koşulları, uygulamanın etkinliğini önemli ölçüde sınırlandırmaktadır. Özellikle 2026 yılından önce tescil edilmiş işyerlerinin destekten yararlanabilmesi için, 2025 yılının aynı ayında Kuruma bildirilen prim ödeme gün sayısını aşmama, belirlenen prime esas günlük kazanç sınırları içinde kalma ve diğer yasal şartları eksiksiz yerine getirme zorunluluğu bulunmaktadır. Bu koşullar, başta küçük ve orta ölçekli işletmeler olmak üzere birçok işverenin destekten yararlanmasını güçleştirmekte: istihdamı artırma, kayıtlı çalışmayı teşvik etme ve işveren üzerindeki prim yükünü hafifletme amacına ulaşılmasını engellemektedir. Bu nedenle asgari ücret desteğinin kapsamının genişletilmesi, yararlanma koşullarının sadeleştirilmesi ve desteğin bütün işverenler açısından erişilebilir bir yapıya kavuşturulması çalışma hayatının ihtiyaçları bakımından zorunluluk arz etmektedir. Sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği, aktüeryal dengenin korunmasına bağlı iken işverenlere çıkarılan zorlukların ve işgücüne katılım önündeki engellerin artması, her şeyden önce kayıt dişiliği artırmaktadır. Ülkemizde kayıt dışı istihdamın yaygınlığı, sosyal güvenlik sisteminin gelir-gider yapısını olumsuz etkileyerek sistemin sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Kayıt dışı istihdamın artışı devletin prim kaybına uğramasına, sosyal güvenlik açıklarının artmasına ve çalışanların sosyal hak kaybına yol açmaktadır. Ayrıca, kayıt dişilik, prim gelirlerini azaltarak sosyal güvenlik sisteminin finansmanında önemli sorunlar yaratmaktadır. Kayıt dışı istihdamla mücadelede en önemli sorunlardan biri, denetimlerin yetersizliğidir. Bu durum, prim tabanını aşındırırken kayıtlı istihdam yapan işletrn açısından rekabet eşitsizliğine neden olmaktadır. Ayrıca, kayıt dışı istihdam ne <6^ 2026 w 3^ tahakkuk ve tahsil edilemeyen prim alacakları, prim performansına dayalı devlet katkılarını da azaltmaktadır. Sosyal sigorta sisteminin aktüeryal dengesi açısından aktif sigortalı sayısının artırılması gerekmektedir. Ancak, işgücüne katılım oranının düşüklüğü, işsizlik oranının yüksekliği ve kayıt dışı istihdamın yaygınlığı gibi sorunlar bu dengeyi kalıcı şekilde olumsuz etkilemektedir. OECD verilerine göre, Türkiye, işgücüne katılım oranı açısından OECD ülkeleri arasında son sırada yer almaktadır. 2024 yılı verilerine göre OECD ülkelerinin 15 ile 64 yaş arası nüfusta işgücüne katılım oranı ortalaması %74 iken, Türkiye'de bu oran %60,6'dır. Bu düşük oran, sosyal güvenlik sistemine prim ödeyen kişi sayısını doğrudan azaltmakta ve aktüeryal dengeyi olumsuz etkilemektedir. Kayıt dışı istihdamla etkin mücadele edilmesi, işgücüne katılım oranlarının artırılması ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi, sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği için elzemdir. Bu bağlamda, kayıt dışı istihdamı azaltıcı düzenlemelerin hayata geçirilmesi ve denetim kapasitesinin artırılması ve işverenlerin işçilik maliyetlerinin düşürülmesi amacıyla gerekli yasal düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Teklifte öngörülen düzenlemelerin uygulanması yaklaşık 1,63 Triyon TL kamuya ilave maliyet gerektirecektir. Bu yükün önemli bir bölümünün ekonomik etkiler yoluyla telafi edilmesi beklenmektedir. Düzenlemeyle birlikte işverenlere sağlanan prim desteği ve teşvik mekanizmalarının güçlendirilmesi sonucunda kayıtlı istihdamın artacağı, kayıt dışı istihdamın azalacağı ve sosyal güvenlik sisteminin prim tabanının genişleyeceği öngörülmektedir. Ayrıca ücretlerdeki artışın iç talep, üretim ve ekonomik büyüme üzerinde yaratacağı canlanma sayesinde kamuya sağlanacak toplam ilave gelirin 1 trilyon Türk Lirası seviyesine ulaşacağı öngörülmektedir. Bu nedenle teklifin kamu maliyesi üzerindeki net yükü, ilk aşamada ortaya çıkan brüt maliyetin önemli ölçüde altında gerçekleşecektir. Kanun teklifi ile - Çalışanların asgari geçimini sağlayacak asgari ücretin, 1 Ağustos 2026 tarihinden geçerli olmak üzere, en azından asgari ücretlilerin son 1 yıllık kayıplarını giderecek bir rakam olan aylık net 45 bin 800 TL. olması, - İşveren üzerindeki maliyetlerin azaltılması, kayıt dışı istihdamın önlenmesi ve sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesinin korunması, hedeflenmektedir. y