Şehit Yakınları ve Gazilerimizin Ekonomik ve Sosyal Haklarının Korunup Geliştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

Türkiye, çok ağır bir terör sürecinden geçmiştir. Terörü TBMM'nin inisiyatifiyle sonlandırabilecek bir noktaya gelmiş olmamız, Türk Silahlı Kuvvetlerimizin, emniyet güçlerimizin, tüm güvenlik birimlerimizin canı ve kanıyla sağlanabilmiştir. Bu uğurda şehit olanlara ve gazilerimize ülkemiz minnettardır. Anayasamızın "Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler" başlıklı 61 inci maddesinde Devlet; harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle, malûl ve gazileri korumak ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlamakla yükümlü kılınmıştır. Dolayısıyla Devletimizin şehit yakınları ve gazilerimizin yaşam koşullarını kolaylaştıracak ve onları koruyup kollayacak tedbirleri hayata geçirmesi onlara bir vefa borcumuzun yanı sıra aynı zamanda anayasal bir zorunluluktur. Elbette ki şehit yakınları ve gazilerimizin yaşadıkları kayıpların etkisinin tamamen ortadan kaldırılmak mümkün olmayacaktır. Ancak onların günün sosyoekonomik koşulları karşısında güçlü bir şekilde ayakta kalmalarını sağlamak, alınacak önlemler ve sağlanacak desteklerle mümkündür. Şehit olan güvenlik görevlilerimizin yakınları ile gazilerimiz ve onların yakınları öncelikle Devletimize sonra bütün toplumumuza emanettir. Bu emanete Devlet ve millet olarak sahip çıkmak, onları ele güne muhtaç olmadan refah içinde yaşatmak vefa borcumuzdur. Bugün bu topraklarda güven içinde yaşıyorsak şehit ve gazilerimiz ile halen görevi başında olan güvenlik güçlerimiz sayesindedir. Mevzuatın birçok yerinde "Şehit" kavramı yer almasına rağmen şehitlik, hukuki metinlerimizde tanımı yapılmamış bir kavram olarak durmaktadır. Şehitlik makamının maddi ve manevi saygınlığının nesiller boyunca aktarılabilmesi için vukuatlı nüfus kayıt örneklerinde şehitlerimiz için ölüm bilgisi hanesine 'ölü' yerine 'Şehadef yazılması anlamlı olacaktır. Terörle mücadelede yaralanıp gazi sayılmayanlar; bölücü terör örgütü ile girilen çatışmalarda yaralanmış, vücudunda mermi veya şarapnel parçalarıyla yaşamak zorunda kalan, ağır ameliyatlardan geçen, herhangi bir uzvunu kısmen kaybetmiş ancak gazilik unvanı alamamış kahramanlarımızdır. Yaralanma sonucunda "gazilik" unvanı alabilmek için TSK sağlık yönetmeliğine göre 'askerliğe elverişli değildir' şeklinde değerlendirilmesi ve SGK'nın vazife malullüklerinin nevileri ile dereceleri hakkında 6 derecelik nizamnamesindeki malullük kriterlerine uyulması gerekmektedir. 1953 tarihli nizamnamenin günümüz şartlarına uygun olmayışı dolayısıyla terörle mücadelede yaralanan birçok kahraman gazilik unvanı alamamıştır. 675 sayılı KHK ve 7082 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanunla, 15/7/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör eylemi ile bu eylemin devamı niteliğindeki eylemler sebebiyle malul olan kamu görevlileri ve siviller ile^^ eylemlerin devamı niteliğindeki eylemlerin ortaya çıkarılması, etkilerinin azş veya bertaraf edilmesinin sağlanmasında yardımcı ve faydalı oldukl yaralanan kamu görevlileri ve sivillere, "yaralanma derecesine bakılmaksı n unvanı verilmiştir. Malul sayılmayan gazilere de yarasına, derecesine ve engellilik oranına bakılmaksızın "Onur Gazisi" unvanı verilmelidir. Terörle mücadelede yaralanıp gazi sayılmayan kahramanlarımıza Onur Gazisi unvanı ile birlikte 15 Temmuz Darbe Girişiminde Malul Sayılmayacak Derecede Yaralanan Gazilere sağlanan haklar verilebilmelidir. Temmuz 2023 tarihinde memurlara verilen seyyanen zammın, emsal maaş almayan şehit aileleri ve gazilerimize de verilmesi gerekmektedir. Her yıl 18 Mart Şehitler Gününde şehit yakınlarına, 19 Eylül Gaziler Gününde ise gazilerimize bir maaş ikramiye verilmesi; kahramanlarımızın, asli milletimiz tarafından unutulmadığının da bir nişanesi olacaktır. 3713 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanan şehit subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşların dul ve yetimleri ile malul olan subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlara bağlanan aylıklar, bunların görevde olan emsallerinin almakta oldukları aylıklardan az olmayacak şekilde SGK tarafından ödenmektedir. Vatani hizmetini yerine getirirken; terörle mücadele esnasında şehit veya gazi olan personel, bu işi meslek olarak seçen personeldeki kadro-rütbe karşılığı olmadığından maaş ve özlük hakları konusunda mağduriyet yaşamaktadırlar. Vatani hizmetini yerine getirirken terörle mücadelede şehit/gazi olan personelin emsal karşılığı olan kadrolar belirlenmeli ve yaşanan mağduriyet giderilmelidir. Terörle Mücadelede Gazi veya Şehit olan erlerin maaşları 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunun 21 inci maddesinde belirtilen "kamu görevlilerinde" olduğu gibi bir emsale bağlanmamıştır. Bunun doğal sonucu olarak da Er Şehit ve Er Malul Gaziler rütbesi, sınıfı Er/Erbaş olmayan Şehit ve Malul Gazilerden özlük hakkı ve gelir olarak geride kalmış, sosyal hayatlarında karşılaştıkları güçlüklere bir de ekonomik mağduriyet eklenmiştir. Şehit yakınları ve gazilerimizin büyük çoğunluğu dar gelirli ailelerdir. Çoğunun kendilerine ait bir evi bulunmamaktadır. Şehit yakınları ve hayatlarını başkasının yardımı olmaksızın idame ettiremeyen gazilerimizin de en azından bir süre barınma sorununu nasıl çözeceğine ilişkin bir endişe yaşamamaları gerekmektedir. Mevcut uygulamada 120 ay kira desteği sadece terörle mücadelede şehit ve gazi olmuş lojman hakkı bulunan rütbeli personele ve polislerimize verilmektedir. Ancak ayrım yapılmaksızın tüm şehitlerimizin ailelerine de bu hak verilmelidir. İlave olarak kira yardımı alamayan engelli terör gazilerimizin de hak sahibi olabilmeleri yerinde olacaktır. 6495 sayılı Kanunun 80 inci maddesi ile ordu vazife malulü erbaş ve erlerin maaşlarına yüzde 25 oranında zam yapılmıştı. Ancak TSK ve Emniyet teşkilatında görev yaparken vazife malulü olan rütbeli vazife malulleri bu zamdan faydalanamamışlardı. Ordu vazife malulü rütbeli gazilerimiz ve polis vazife malulü gazilerimizse eşitlik ilkesine aykırı olduğu halde düzenleme dışında bırakılm^ nedeniyle maaşları günümüz ekonomik koşullarında yaşamlarını idame ettire seviyeye düşmüştür. Gelinen noktada bazı rütbeli vazife malulleri, er malullerd goa0 s düşük maaş almaktadır. Bunun giderilmesi için rütbeli vazife malullerine de %25 oranında zam yapılması gerektiği açıktır. Kıbrıs gazilerimiz, 1974 yılında Kıbrıs'ta destansı bir mücadele ortaya koyarak isimlerini tarihe altın harflerle yazdıran vatan kahramanlarıdır. Bu kahramanlar göğüslerini düşmana siper ederek büyük başarılara imza atmıştır. Kıbrıs'ta canını ortaya koyarak, şehit olma pahasına, birçok zorluğa göğüs gererek kahramanlık destanı yazan gazilerimize ne yazıktır ki Türkiye Cumhuriyeti Devleti olarak verilmiş bir madalya bulunmamaktadır. 498'i şehit olmak üzere 37 bin 567 Kıbrıs Gazimize harekatın 50. Yılı anısına Devlet Savaş Madalyası verilmesi, gecikmiş de olsa devletimiz için fedakarlık gösteren gazilerimizin unutulmadığını gösterecek ve kendilerine olan vefa borcumuzu ödeyecektir. 1005 sayılı kanuna tabi muharip gazilerimizin vefatları durumunda şeref aylıkları yüzde 70 oranında eşlerine intikal ettirilmektedir. Muharip Gazilerimizin eşlerinin de vefatı halinde ise başka bir geliri olmayan ihtiyaç sahibi, engelli ya da dul çocuklarına bu şeref aylığı hakkının verilmesi Muharip Gazilerimizin emanetine sahip çıkıldığının göstergesi olacaktır. Vefat eden Kıbrıs/Kore gazisi 1005 sayılı Kanuna tabi muharip gazilerimizin; başka bir geliri olmayan ihtiyaç sahibi, muhtaç engelli ve dul çocuklarına şeref aylığını bırakabilmesinin sağlanması gerekmektedir. Vakıf Yükseköğretim Kurumlarının 2547 Sayılı Kanun'un Ek 9 uncu Maddesi Kapsamında Ücretsiz Öğrenci Okutmasına Yönelik Usul ve Esasların 3 üncü ve 4 üncü maddelerinde YÖK'ün 16.05.2024 tarihli Genel Kurul Kararı ile değişiklik yapılmıştır. Söz konusu karar ile şehit yakını ile gazi ve gazi yakınlarına %2'lik ücretsiz kontenjan ayrılması sağlanmıştır. Vakıf yükseköğretim kurumları, kontenjan planlamalarını yaparken, ön lisans, lisans, tezli yüksek lisans ve doktora düzeyindeki her bir diploma programı için kontenjanın yüzde 15 burslu öğrenci sayısının yüzde ikisini şehit yakını ile gazi ve gazi yakınından en yüksek merkezi yerleştirme puanına sahip öğrenci olacak şekilde düzenleyeceklerdir. Özel okulların. Özel Öğretim Kurumları Kanununa göre yüzde 3 oranında ücretsiz öğrenci okutma zorunluluğu bulunuyor. Bu kapsamda özel okullar, okutmak zorunda oldukları yüzde 3 ücretsiz öğrenci kontenjanını aşmamak üzere kayıt aldıkları her bir şehit ve gazi çocuğu için toplam kontenjanlarına ilave kontenjan alabilmekteler. Yapılan bu düzenleme ile toplam kontenjanları dolan özel okulların da şehit ve gazi çocuklarını kayıt edebilmesine imkân sağlanmıştı. Bu okullarda ücretsiz okuma hakkını kazanan şehit ve malûl gazi çocukları okulun öğrenim süresince ücretsiz olarak okutulmaktadır. Ancak günümüz ekonomik koşullarında etüt, yemek, servis, kitap, kırtasiye ve kıyafet ücreti olarak istenilen meblağlar karşılanamayacak derecede ağırlaşmıştır. 3713 ve 2330 sayılı Kanunlar ile 5434 sayılı Kanunun 56, mülga 45 ve 64 üncü maddeleri, 5510 sayılı Kanunun 47 inci maddesi kapsamından yararlananlara SGK Eğitim Öğretim yardımı imkânı sağlanmıştır. Ancak yapılan ödeme miktarı piyasa koşullarında arzu edilen amaca hizmet etmekten çok uzaktır. Devletimizin şehit ve gazile çocuklarının daha iyi şartlarda ve güven içerisinde yaşamlarını sürdüf^^ sağlamak açısından yapabileceği en anlamlı katkılardan birisi de hiç kuşkusuz ki okul çağındaki çocuklarına iyi bir eğitim sağlayarak onları hayata hazırlamak olacaktır. Şehitlik ve gaziliğe sebep olan olay sonrası şehit yakınları ve gazilerin sosyoekonomik koşullarında meydana gelen değişimler, rutinlerinin bir daha eskisi gibi olamayacak oluşu, eşitsizlik, güvencesizlik gibi kaygı düzeyini artıran duyguların açığa çıkmasını da beraberinde getirmektedir. Kendine ait bir evi olan bireyin hayata ve geleceğe daha güvenli bakacağını, yaşam kalitesinin diğerlerine göre görece daha yüksek olacağını söylemek gerekir. Şehit yakınları ve gazilerimizin hemen hemen hepsi bir ev sahibi olmak ve kendi evlerinde oturmak istemektedirler ki bu anlaşılabilir bir taleptir. Bu konuda devletimizin sağladığı olanaklardan kaynaklanan hak sahipliği süreci çeşitli sorunlara yol açabilmektedir. Şöyle ki Şehit ailelerimizin toplu konut idaresinden faizsiz konut kredisi kullanma hakkı evli şehitlerimizde şehidin eşine verilmektedir. Bu durumda anne ve baba bu haktan faydalanamamaktadır. Bu maddi gerçeklik ise bazen şehidimizin anne babası ile eşi arasında nahoş olayların cereyan etmesine neden olabilmektedir. Evli olan şehitlerimizin anne ve babaları ile muharip gazilerimize de TOKİ faizsiz konut kredisi imkânı verilmelidir. Şehit ve gazi çocuklarının kamu kurumlarında istihdamı için verilen hakların kısıtlı oluşu nedeniyle çocukları arasında seçim yapmak zorunda bırakılan şehit eşleri ve gazilerimizin yaşadığı sıkıntılar zaman zaman adli vakalara dahi dönüşmektedir. Söz konusu bu durum Şehidimizin eşi ile anne babası ve kardeşleri arasına husumet girmesine neden olmaktadır. Hali hazırda sağlanan istihdam hakkı genişletilerek, en değerli varlıklarını yani canlarını bu vatan için feda eden şehitlerimizin çocukları arasında ayrım yapmaksızın, şehidimizin milletimize emaneti olan çocuklarının tamamına istihdam hakkı sağlanmalıdır. Aynı şekilde genişletilen istihdam hakkı malûl gazilerimiz için 3 kişi ve muharip gazilerimizin için de 2 kişi olarak tanınmalıdır. Şehitlerin geride kalan yakınları ve gazilerin sosyal, kültürel ve ekonomik yaşam standartlarının iyileştirilmesi, yaşam kalitesinin artırılması, sosyal dışlanma yaşamamaları, toplumsal uzlaşının sağlanabilmesi için de gereklidir ki bu hususta Devlet öncelikli olarak istihdam olanaklarını artırıp, çeşitlendirerek sürece pozitif katkı sağlamalıdır. Bu anlamda yapılacak iyileştirmeler geride kalan şehit yakınları ve gazilerin sosyal, kültürel ve ekonomik alanlarda toplum içerisinde kendilerini değerli hissetmelerini sağlayacağı gibi emek piyasasından kopmalarının da önüne geçecektir. Okullarda güvenliği sağlama sorumluluğu okul aile birliklerine ve okul idarecilerine bırakılarak işin içinden çıkılamaz. İŞKUR tarafından yürütülen Toplum Yararına Program kapsamında okullarımız için geçici süreli güvenlik görevlileri istihdam edilmektedir ki bu yaklaşım da kalıcı çözüm değildir. Okulun güvenliğini sağlama görevi idarecilerin ve okul aile birliklerinin sorumluluğu olmamalıdır. Teklif ile sorunu kalıcı olarak çözmenin yolu temel güvenlik eğitimleri yanı sıra terör, uyuşturucu ile mücadele, genel asayiş ve acil müdahale konularında eğitimden geçmiş ve başarılı olmuş atanamayan uzman çavuşlar, uzman erbaşlar ile çalışabilir durumda ol^ gazilerimizin 657 sayılı Kanununun 92 inci maddesi hükmünden yararlandırılarak^^^ Eğitim Bakanlığı bünyesindeki eğitim kurumlarına güvenlik görevlisi olarak ata|mfe!^-^^^ ile hem okulların güvenliğini sağlanmış hem de görevlerini tamamlayan ancak istihdam edilmeyen askeri personelimiz ile gazilerimizin istihdam sorunu büyük ölçüde çözülmüş olacaktır. Hususi damgalı pasaportların hangi koşullarda kimlere verilebileceği Pasaport Kanununda tanımlanmış ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olarak değişik sınıf ve unvanlarda memur statüsünde görev yapmakta olan personelden hususi damgalı pasaport alacakların; birinci, ikinci veya üçüncü derecede kadroların birinde bulunması gerektiği ifade edilmiştir. Kıbrıs-Kore muharebelerine katılmış, yaşları hayli ilerlemiş muharip gazilerimiz ile malul gazilerimiz ve eşlerine yeşil pasaport hakkı verilmelidir. Çok sayıda Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı çeşitli Avrupa ülkelerinde ikamet etmektedir. Dolayısı ile birçok malul ve muharip gazimizin akrabaları yurt dışında yaşamaktadır ve onların yanına gitmek, yurt dışına seyahat etmek istediklerinde serbest dolaşım yapabilmeleri açısından bu düzenlemenin yapılması yerinde olacaktır. Şehit anne ve babasının aldığı düşük seviyedeki maaşların en az "muharip gazi şeref aylığı" seviyesine yükseltilmesi sağlanmalıdır. Vatanın bölünmez bütünlüğü için kahramanca mücadele ederken yaralanan, yaralandıkları andan itibaren, fiziki kayıpları ve engellerinin yanı sıra "Travma Sonrası Stres Bozuklukları" ile de mücadele eden gazilerimizin işlemleri; ülkenin 81 ilinden, Ankara Bilkent Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gaziler Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin tek adres gösterilmesi nedeni ile randevu sırası alıp, tedavi prosedürü uygulaması kahraman gazilerimizi hem maddi hem de manevi olarak yıpratmaktadır. Bu kapsamda gazilerimizin ortez/protez ile ilgili sorunlarının ikamet ettikleri ve/veya yakın illerde acilen çözüme kavuşturulması gerekmektedir •5