6112 Sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'da Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Görsel ve işitsel medya hizmetlerinin teknolojik gelişmelere de bağlı olarak çeşitlenmesi ile internet tabanlı platformların yaygınlaşması ifade özgürlüğüne yeni olanaklar sunarken, bireylerin temel haklarını hedef alan ihlâl biçimlerinin de artmasına yol açmıştır. Bu çerçevede, özellikle iki yayıncılık pratiğinin toplumsal yapı üzerindeki yıkıcı etkileri karşısında mevcut hukukî araçların ve yaptırımların yetersiz kalması, acil bir kanunî müdahaleyi zorunlu kılmıştır. Bunlardan biri, yayın akışının geniş bir bölümünü işgal eden ve kamuoyunda "gündüz kuşağı" olarak adlandırılan programlardır. Söz konusu yapımlar, kişilerin özel hayatlarını, aile içi uyuşmazlıkları, boşanma, velâyet ve nesep gibi en mahrem sosyal ve hukukî süreçleri, sağlık bilgileri ile malvarlığına ilişkin verileri teşhir etmekte; katılımcıların, mağdurların ve özellikle çocukların onuru ile Özel hayatın gizliliğini sistematik biçimde zedelemektedir. Yayıncılığın ticarî kaygılarla bireysel acıları ve aile mahremiyetini bir izlence ve sömürü malzemesine dönüştürmesi, Anayasa'nın 20, 22 ve 4rinci maddelerinde güvence altına alman Özel hayata saygı, kişisel verilerin korunması ve ailenin korunması ilkelerini ağır şekilde ihlâl etmekte; çocukların üstün yarannı ise açıkça hiçe saymaktadır. Diğer bir alan da mafya, çete ve organize suç örgütlerini yücelten; suçtan elde edilen ekonomik ya da sosyal görünürlüğü bir değer, başarı veya güç unsuru olarak; suç faillerini ise rol modeli olarak sunan programlardır. Suçun, şiddetin ve yasa dışı yaşam tarzlarının bu şekilde özendirilmesi, başta çocuklar ve gençler olmak üzere toplumun tüm kesimlerinin algısını olumsuz yönde etkilemekte, tehlikeli rol modeller oluşturmakta, toplumsal değerlerin aşınmasına sebep olmakta, suç ve suçluyu âdeta meşrulaştırmakta ve suçla mücadeleyi zayıflatmaktadır. Mevcut idarî yaptırım rejimi, söz konusu ağır ve yaygın ihlâller karşısında caydırıcılıktan uzak kalmış; idarî para cezalarının alt sınırlan, günün ekonomik koşullan ve medya kuruluşlarının gelir büyüklükleri karşısında etkisiz hâle gelmiştir. Ayrıca, Türkiye'ye yönelik yayın yapan yabancı kökenli isteğe bağlı medya hizmet sağlayıcıları tarafında da bir denetim boşluğu yaşanması, yerli ve yabancı yayıncılar arasında eşitsiz bir rekabet ortamı doğurmuş; aynı ihlâllerin platform kökenine bakılmaksızın sürdürülmesine imkân tanımıştır. Kanun Teklifi ile, belirtilen yayıncılık pratiklerini merkeze alarak, özel hayatın ve aile mahremiyetinin korunması ile suçun övülmesinin ve meşrulaştırılmasmın önlenmesi arasında bütüncül bir denge gözetilmesi amaçlanmaktadır. Getirilen düzenlemeyle, gündüz kuşağı programlarında kişilik haklarını ve çocukların üstün yararını zedeleyen teşhirci yayıncılık anlayışına açık ve kesin sınırlar çizilmekte; mahrem konuların yayınlarda ele alınması katı koşullara bağlanarak keyfîlik önlenmektedir. Eş zamanlı olarak, mafya ve organize suç yapılanmalarını yücelten, suç faillerini rol model olarak sunan içeriklere yasak getirilmekte; ancak kamuoyunu ilgilendiren güncel olayların olgusal biçimde aktarılmasına dayanan haber yayınlan bu yasağın dışında tutularak basın Özgürlüğü korunmaktadır. Teklif, idarî yaptırım sistemini de yeniden ele almakta; yükseltilmiş asgarî ceza tutarları ve kademeli olarak ağırlaşan müeyyidelerle (uyan, reklam geliri kesintisi, yayın durdurma, erişim engeli ve lisans iptali) etkili ve caydırıcı bir yapı tesis etmektedir. İsteğe bağlı medya hizmet sağlayıcılarına, yasaklı içerikleri kataloglarından çıkarmaya yönelik teknik ve algoritmik tedbir alma yükümlülüğü getirilerek, dijital mecralarda da eş düzeyde bir koruma sağlanmakta ve bu yükümlülüğe uyulmaması hâlinde ölçülü erişim engeli kararlarına hükmedilebilmesine imkân tanınmaktadır. "Platform kökeninden bağımsız eşit uygulama" ilkesiyle de yerli veya yabancı ayrımı yapılmaksızın Türkiye'ye yönelik yayın yapan tüm medya hizmet sağlayıcılarının aynı yükümlülüklere tâbi olması sağlanarak denetimde eşitlik ve hakkaniyet tesis edilmektedir. Teklif, bütün bu düzenlemeleri hayata geçirirken, Anayasa ve Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi ile güvence altına alınmış olan ifade ve basın özgürlüğünün özüne dokunmamakta; getirilen sınırlamaları demokratik toplum düzeninin gerekleriyle orantılı biçimde çizmektedir. Nihai amaç, bireylerin onurunu, özel hayatın gizliliğini, çocukların üstün yararını ve toplumsal değerleri etkin biçimde korumanın yanı sıra, medya kuruluşları bakımından da öngörülebilir, âdil ve sürdürülebilir bir denetim sistemi inşa etmektir.