Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi

Tarih boyunca alışveriş toplumsal yaşamm bir gerekliliği olmuştur. Uygarlık tarihinde çeşitli formlarda karşımıza çıkan alışveriş kültürü, Anadolu'da ahilik ve Lonca teşkilatları önemli bir yer tutmuştur. Esnaflık ilkelerinin oluşturan bu yapılar adil bölüşüm ve adaletin sağlandığı ticaret merkezlerini kurmuştur. Han, bedesten, arasta ve çarşılarla bu kültürü yüzyıllarca yaşatmıştır. Sanayi devrimi sonrasında kapitalist ekonomik sistemin iktisadi düzene hâkim olmasıyla birlikte toplumlann alışveriş kültürleri de değişmiştir. Bu bağlamda 21. asırda neo- liberal politikalar doğrultusunda alışveriş mekanları değişime uğramış ve kompleksler oluşturulmuştur. Amerika Birleşik Devletleri'nde 1850'lerde yeni bir market kültürü olarak zincir marketler oluşmaya başlamıştır. Fakat zincir mağazalar küçük esnafın ticarette var olmasını engellemeye başlamıştır. Her geçen gün sayıları artan bu yapılar piyasada tekelleşmeye başlamış ve esnafın piyasada tutunmasını engeller olmuştur. Ülkemizde 2026 yılı' verilerine göre sektördeki en büyük 7 firmanın yaklaşık 55 binden fazla şubesi bulunmaktadır. Türkiye'nin 32202 mahallesi olduğu göz önüne alımrsa her mahallede en az 1 zincir market bulunmaktadır. Ülkemizde bulunan bakkal, bayi, büfelerin toplam sayısı ise 195 bin civarındadır. Buradan da görülmektedir ki esnafm olduğu en küçük nüfuslu mahallede bile şirketler zincir marketlerle yer almaktadır. Bununla birlikte bu tip zincir marketlerin hızla artmış olması kent kültürü karşısında bir tehdit oluşturmaktadır. Amlan zincir mağazalarda genellikle aynı marka ve ürün gruplarının olması monopol veya oligopol benzeri piyasalar oluşmasına sebep olmaktadır. Bu tip alışveriş merkezlerinin çevrelerinde çeşitli sanat ve meslek kollarında faaliyette bulunan esnaf bu büyük mağazalann piyasayı yönetme eğiliminden dolayı zarar görmektedir. Dolayısıyla birçok küçük esnaf piyasadan çekilmek zorunda kalmıştu. Bu tip zincir marketler yapılarına uygun inşa edilmeyen binaların altlarında konumlandıkları için, tedarik sürecinde sokaklarda trafik aksamasına sebep olmaktadır. Gerekli ihtiyaçlann karşılanması bakımından hayatımızın bir parçası olan marketlerin olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilmesi için bazı hukuki düzenlemeler yapılması elzem hâle gelmiştir. Birçok Avrupa ülkesi bu anlamda mevzuatlarında düzenlemeler yapmış ve alışveriş merkezleri ile zincir mağazaların çalışmalarım düzenlemiştir. Bu çerçevede esnaf ve sanatkârın korunması için yasal düzenlemeler yapılması elzem hâle gelmiştir. Keza Anayasamızın 173. maddesinde "Devlet, esnaf ve sanatkân koruyj destekleyici tedbirleri alır" amir hükmü bulunmaktadır. 9 Anılan gerekçelerle verilen Kanun Teklifi ile esnafm, kent halkımn çıkarlarımızın olumlu etkileneceği kanaatindeyiz. y im ★