Engelli Bireyler ve Bakım Verenlere Destek Sağlanmasına İlişkin Kanun Teklifi

Teklif ile; engelli bireylerin ve bakım veren kişilerin sosyal desteklere erişiminde hane içinde kişi başına düşen gelire dayalı sınırlamaların kaldırılması, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu kapsamında evde bakım yardımından yararlanma koşullarının gelir kriterinden bağımsız hâle getirilmesi, 2022 sayılı Kanun kapsamında engelli aylığı ve engelli yakını aylığından yararlanılmasında hane gelirine dayalı muhtaçlık kriterinin kaldırılması, tam bağımlı engelli bireyin bakımını fiilen üstlenen ve bu nedenle çalışma hayatına katılamayan ebeveyn veya yasal vasilere aylık net asgari ücret tutarında Bakım Destek Ödeneği verilmesi ve sağlık kurulu raporlarının yenilenmesi sürecinde hak kayıplarının önlenmesi amaçlanmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 2nci maddesinde Cumhuriyetin nitelikleri arasında sosyal devlet ilkesi benimsenmiş; 5inci maddesinde devletin kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamakla görevli olduğu belirtilmiş; lOuncu maddesinde herkesin kanun önünde eşit olduğu hüküm altına alınmış; 61inci maddesinde ise devletin engellilerin korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alacağı düzenlenmiştir. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunda da engellilerin temel hak ve özgürlüklerden eşit koşullarda yararlanması, toplumsal yaşama tam ve etkin katılımının sağlanması, ayrımcılığın önlenmesi ve ihtiyaç duyulan toplum temelli destek hizmetlerine erişimin güvence altına alınması temel ilkeler arasında düzenlenmiştir. Bununla birlikte mevcut sosyal yardım sisteminde engelli bireylerin ve bakım veren kişilerin bazı temel desteklere erişimi hane gelirine dayalı kriterlere bağlanmaktadır. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun Ek 7nci maddesinde evde bakım desteğinden yararlanabilmek için hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının belirli bir sınırın altında olması öngörülmektedir. Güncel mevzuat metninde bu sınır asgari ücretin aylık net tutarının üçte ikisi olarak uygulanmaktadır. 2022 sayılı Kanun kapsamında engelli aylığından yararlanılması bakımından da muhtaçlık ve hane gelirine ilişkin şartlar bulunmaktadır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının ilgili mevzuatında engelli aylığına ilişkin gelir ve muhtaçlık koşulları açıkça düzenlenmiştir. Bu sistem, engelli bireyin kendi ihtiyaçlarından ziyade aynı hanede yaşayan kişilerin ekonomik durumunu esas alan bir değerlendirmeye neden olabilmektedir. Oysa engelli bireyin bakım ihtiyacı, hanedeki diğer kişilerin gelir durumundan bağımsız olarak devam eden ve çoğu zaman yaşam boyu süren bir ihtiyaçtır. Özellikle tam bağımlı engelli bireylerin bakımını üstlenen ebeveynlerden veya yasal vasilerden biri, bakım yükünün ağırlığı nedeniyle çalışma hayatına katılamamakta, çalışma saatlerini azaltmakta veya işini tamamen bırakmak zorunda kalabilmektedir. Bu durum yalnızca engelli bireyin değil, bütün ailenin ekonomik koşullarını ağırlaştırmaktadır. Bakım hizmeti yalnızca maddi bir ihtiyaç değildir. Aynı zamanda ciddi bir emek, zaman ve sorumluluk gerektiren bir süreçtir. Bu emeğin sosyal devlet tarafından desteklenmesi, engelli bireyin ailesine yüklenmiş bir sorumluluk olarak bırakılmaması gerekmektedir. Bu Kanun Teklifi ile engelli bireylerin sosyal desteklerden yararlanmasında gelirden bağımsız hak temelli bir yaklaşımın güçlendirilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda: 1. 2828 sayılı Kanun kapsamında evde bakım yardımından yararlanılmasında 2. Evde bakım desteğinin aylık net asgari ücretin altında olmamasının hane gelirine dayalı kriterin kaldırılması, sağlanması, 3. 2022 sayılı Kanun kapsamında engelli aylığı ve engelli yakını aylığından 4. Tam bağımlı engelli bireyin bakımını fiilen üstlenen ebeveyn veya yasal vasiye 5. Evde bakım yardımı. Bakım Destek Ödeneği ve engelli aylığı gibi sosyal yararlanılmasında hane gelirine dayalı muhtaçlık şartının kaldırılması, aylık net asgari ücret tutarında Bakım Destek Ödeneği verilmesi, desteklerin birbirinin kesilmesine veya azaltılmasına gerekçe oluşturmasının önlenmesi, 6. Sağlık kurulu raporlarının yenilenmesi sırasında engelli bireylerin sosyal desteklerinin kesilmemesi, 7. Sosyal desteklere erişimin kolaylaştırılması ve e-Devlet üzerinden başvuru 8. Hak sahibinin kusuru bulunmayan idari ve teknik nedenlerle sosyal desteklerin imkânının güçlendirilmesi, geri istenmesinden kaynaklanan mağduriyetlerin önlenmesi hedeflenmektedir. Engelli bireylerin insan onuruna yaraşır bir yaşam sürmesi, ailelerinin bakım yükünün hafifletilmesi ve bakım emeğinin sosyal devlet tarafından tanınması yalnızca ekonomik bir tercih değil, sosyal devlet ilkesinin gereğidir. Teklif, engelli bireylerin ve bakım verenlerin sosyal yardım sisteminde yalnızca "muhtaç" olarak değil, hak sahibi bireyler olarak kabul edilmesini amaçlamaktadır. Bu kapsamda yapılacak düzenlemelerin, engelli bireylerin toplumsal yaşama daha etkin katılımını sağlayacağı, ailelerin ekonomik ve sosyal yükünü azaltacağı ve sosyal devlet ilkesinin güçlendirilmesine katkı sunacağı değerlendirilmektedir.