Madde 1yürürlükten kaldırıyor6085 sayılı
3/12/2010 tarihli ve 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 2 inci
maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a), (o) (d) bentlerinin aşağıdaki Şekilde
değiştirilmiş; (b), (ç) ve (k) bentleri yürürlükten kaldırılmıştır.
“a) Sayıştay denetimi: Mali denetim ve performans denetimini,”
“c) Mali denetim: Denetime tabi kuruluşların muhasebe kayıtları ile mali tablo
ve raporlarının incelenmesi, değerlendirilmesi ve doğruluğunun saptanması ile hesap
ve işlemlerin mevzuata uygunluğunun denetimini,”
“d) Performans denetimi: Kamu idarelerinin faaliyetlerinin, programlarının veya
organizasyonlarının verimliliğinin ve etkinliğinin, ekonomiklik ve iyileştirme amacı
gözetilerek, bağımsız bir biçimde incelenmesini,”
Gerekçe: 6085 sayılı Kanunun Teklifin 2 nci maddesinin (1) numaralı
fıkrasının a,b,c ve Ç bentlerinde, düzenlilik, mali ve uygunluk denetimi kavramlarının
ayrı ayrı tanımlanması, bunların bağımsız olarak uygulanabilen, ayrı ve birbirinden
kopuk denetimler olduğu gibi yanıltıcı bir izlenim vermektedir. Denetim literatüründe
mali denetim, düzenlilik denetimi, tasdik denetimi ve hesap denetimi terimleri aynı tür
denetimi anlatmak için kullanılmaktadır.
INTOSA| Denetim Standartlarında ise, devlet denetiminin düzenlilik denetimi
(regularity audıt) ve performans denetiminden oluştuğu belirtilerek kapsamlı bir tanım
yapılmakta ve çoğu kez düzenlilik (regularity) kavramının yanında parantez içinde
mali (financial) kavramı kullanılmak suretiyle, düzenlilik ve mali denetimin aynı
anlamda kullanıldığı görülmektedir. Günümüzde ise INTOSAJ, düzenlilik denetimi
kavramını kullanmaktan tamamen vaz geçerek yerine daha kapsamlı olan ve
düzenlilik denetimini de içeren “mali denetim” kavramını kullanmaktadır. Türk mali
literatüründe ve Sayıştay uygulamasında da öteden beri mali denetim veya hesap
denetimi terimleri yaygın biçimde kullanılagelmekte ve bu mali denetim terimi finansal
tabloların doğruluğunun test edilmesi ile bu tabloların dayanağını teşkil eden hesap
ve işlemlerin mevzuata uygunluğunu içermektedir.
Tanımın bu şekilde yapılması nedeniyle (b) ve (ç) bentlerinin yürürlükten
kaldırılması gerekmiştir.
Anayasa Mahkemesi ise 27.12.2012 günlü ve E. 2012/102 sayılı Kararında
aynen; "Kamu kaynaklarının €n ekonomik koşullarda elde edilip edilmediğinin,
kaynaklardan en verimli şekilde yararlanılıp yararlanılmadığının ve planlanan
amaçların etkin olarak gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğinin incelenmesi olarak
tanımlanan performans denetiminin temel amacı, kamu kurum ve kuruluşlarının
kaynaklarını verimli, etkin ve tutumlu bir şekilde kullanıp kullanmadıkları konusunda
yasama organına bağımsız bilgi sağlamak ve önerilerde bulunmaktır. Bu yolla halkın
ve yasama organının, yürütmenin bütçe uygulamaları Konusunda sağlıklı bir şekilde
değerlendirme yapabilmesine olanak sağlanmaktadır.
İdareler tarafından belirlenen hedef ve göstergeler ile ilgili olarak faaliyet
sonuçlarının ölçülmesine indirgenen bir performans denetiminin, öngörülen amaçlara
4
hizmet etmekten uzak kalacağı açıktır. Demokratik hukuk devletinin vazgeçilmez
unsurlarından olan saydamlık ve yönetimin hesap verme ( sorumluluğunun
işletilebilmesi için performans denetiminin kamu idareleri tarafından belirlenen hedef
ve göstergeler ile ilgili olarak faaliyet sonuçlarının ölçülmesinin yanında kamu
kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli . olarak kullanılıp kullanılmadığının
değerlendirilmesini de kapsaması bir zorunluluktur. Sayıştayın uluslararası denetim
standartlarının gereği olarak, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir
şekilde kullanılıp kullanılmadığı hususunda TBMM'ye raporlama yapması yerindelik
denetimi olarak nitelenemez.” diyerek Sayıştayın performans denetimi yapmasının
önünü açmıştır.
Bu bağlamda, 2 nci maddenin (1) numaralı fıkrasının (d) bendindeki
performans denetimi tanımı, Anayasa Mahkemesinin yukarıya alınan kararı gereği
INTOSAJ Denetim Standartlarına uygun şekilde yapılmaktadır.
Öte yandan, 6085 sayılı Kanunun (3) numaralı fıkrasında, “Sorumlular,
mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri ile iliyet bağı kurularak oluşturulan
ikamda yer alan kamu zararından tek başlarına veyâ birlikte tazmin ile yükümlüdürler.”
denilerek kapsamlı bir kamu zararı tanımı yapıldığından; anlam karışıklığına yol
açılmaması ve çelişkinin ortadan kaldırılması için (k) bendinin yürürlükten kaldırılması
gerekmiştir.
Madde 2değiştiriyor6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 3 ncü maddesi madde başlığı ile
birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Denetçi ve Sayıştayın bağımsızlığı
Gerekçe: INTOSAİ Denetim Standartlarının temel ilkesi, “Denetçi ve Sayıştay
bağımsız olmalıdır.” şeklinde iken; (2.2.3) nolu denetim standardında, “Yönetim
biçimi ne olursa olsun denetimde bağımsızlık ve objektiflik asıldır. Yasama ve
yürütme organından yeterli ölçüde bağımsız olunması denetimin yürütülmesi ve
denetim sonuçlarının inanılırlığı açısından esastır.” denilmekte INTOSAİ Mesleki Etik
Kurallarının 6 nci maddesinde, "Sayıştayın Kurumunun güvenilen v8 inanılan bir
kurum olarak değerlendirilmesi çok büyük önem taşımaktadır. Denetçi bu amaca
ancak, Dürüstlük, Bağımsızlık, Tarafsızlık, Güvenirlik ve Yeterlik gibi beş temel
kelimede saklı olan mesleki ahlakın gerektirdiği kavramları kabul ederek ve bunları
uygulayarak hizmet edebilir” Kuralına yer verilmektedir.
d
Anayasa Mahkemesi ise, 20.11.1996 günlü ve E. 1996/58 sayılı Kararında,
“Genel ve katma bütçeli dairelerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını TBMM adına
denetleme ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevli olan
Sayıştay'ın vereceği kararların temelini denetçiler tarafından yapılan denetim görevi
oluşturmaktadır. Yetkili kurul ve dairelerce sağlıklı karar verilebilmesi ise kararın
oluşumunda çok önemli katkıları olan denetçi ve raportörler için her türlü etkiden uzak
bağımsız bir çalışma ortamı yaratılmasıyla olanaklıdır.” demiştir.
Anayasa Mahkemesi kararı ve INTOSAI Denetim Standartları gereği
Sayıştayın bağımsızlığı denetçinin bağımsızlığından geçtiğinden madde bu ilke
çerçevesinde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 36085 sayılı
(1) Denetçi ve Sayıştay bağımsızdır.
(2) Denetçi ve denetim ekibinin denetim tespit ve bulgularına müdahale
edilemez. Denetim grup başkanları farklı düşüncede iseler, yargılamaya esas
raporlar ile denetim raporlarında farklı görüşlerini belirtirler.
(3) Sayıştay, Demokratik rejim içindeki işlevi ve Anayasal konumuna uygun
olarak denetim yaklaşımlarının belirlenmesi, denetim konularının seçimi, denetim
sonuçlarının raporlanması ve yargılanması faaliyetlerini hiçbir sınırlamaya ve dış
müdahaleye tabi olmaksızın yürüten, kurumsal, işlevsel ve mali bağımsızlığa sahip
bir kurumdur.”
MADDE 3- 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 5 inci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“Madde 5- Sayıştay,
a) Kamu idarelerinin ve denetimine tabi diğer kuruluşların hesap ve
işlemleriyle faaliyetlerini denetler.
b) Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin gelirlerinin, giderlerinin, mal
ve kıymetlerinin mevzuata uygun olarak tahakkuk ettirilmesi, alınması, harcanması,
verilmesi, saklanması veya idare edilmesinde görevli olan sorumluların hesap ve
işlemlerini kesin hükme bağlar.
c) Sayıştay raporlarını ve genel uygunluk bildirimini Türkiye Büyük Millet
Meclisine sunar.
ç) Kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapar.”
Gerekçe: 6085 sayılı Kanunun 5 nci maddesinde Sayıştayın görevleri, (1)
numaralı fıkranın (a), (b), (c) ve (ç) bentlerinde sayılmakta İse de, (a) bendi,
formülasyon tekniği yönünden zafiyet taşımakta ve bir yandan (c) bendinde yer
alması gereken Kuralları içinde barındırırken, diğer yandan bentteki, “doğru, yeterli,
zamanlı bilgi ve raporlar sunar ibaresi, sunulacak bilgi ve raporların taşıması
gereken özelliklere işaret etmektedir. Rapor ve bilginin özelliklerinin belirlenmesi, bir
yasanın değil, denetim rehberleri ve mesleki standartların Konusu olduğundan madde
metninden çıkarılması uygun görülmüştür.
(b) bendinde ise, Sayıştayın hesap yargıs! sorumlulardan kopuk bir şekilde
hesap üzerinde gerçekleşen ve sorumlular açısından hiç bir etki yaratmayan bir
fonksiyon olarak ortaya konmaktadır. Oysa Ki hesap ve işlemlerin sorumlulardan
kopuk bir şekilde hükme bağlanmasının anlamı ve işlevi yoktur.
Madde bu ilkeler ışığında yeniden düzenlenmektedir.
Madde 4değiştiriyor6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 11 nci maddesi madde başlığı ile
birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Sayıştayın yargı ve karar organları
Madde : 11 (1) Sayıştayın kuruluşuna dahil yargı ve karar organları şunlardır:
a) Daireler,
b) Genel Kurul,
c) Temyiz Kurulu,
ç) Daireler Kurulu,
d) Başkanlar Kurulu,
e) Denetim Kurulu,
f) Yüksek Disiplin Kurulu,
g) Meslek Mensupları Yükseltme ve Disiplin Kurulu.
(2) Hazine temsilcisi sıfatıyla Başsavcılık yukarıdaki kuruluşa dahildir.”
Gerekçe: Sayıştayın yar$i ve karar organlarının düzenlendiği 6085 sayılı
Kanunun 11 nci maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde Başkanlık denilmiş
ve 20 nci maddesinde Başkanlık düzenlenmiştir. Sayıştay'da başkanlık bir yargı ve
karar organı değil, yönetsel bir makamdır. İdari bir makam olan Başkanlığın,
Sayıştayın yargı VE karar organlarının sıralandığı Kanunun 11 nci maddesi ile 20 nci
dı.
maddesinden çıkarılması Ve Danıştay ve Yargıtay'da örneği bulunduğu Üzere bir
karar organı olarak “Başkanlar Kurulu'nun ihdas edilmesi, Sayıştayın Anayasal
kanumuna uygun düşecek ve görevlerini daha nesnel, bağımsız Ve tarafsız
yapmasına güvence oluşturacaktır.
Öte yandan, yine Kanunun 11 nci maddesinin (6) bendinde Rapor
Değerlendirme Kuruluna, (ğ) bendinde ise Denetim, Planlama ve Koordinasyon
Kuruluna yer verilmiş ve Kanunun 28 nci maddesinde Rapor Değerlendirme Kurulu,
31 inci maddesinde ise Denetim, Planlama ve Koordinasyon Kurulu düzenlenmiştir.
Teklifin 12. madde gerekçesinde ayrıntılı olarak açıklanacağı üzere, Rapor
Değerlendirme Kurulu ile Denetim Planlama ve Koordinasyon Kurulunun Kanun
metninden çıkarılması ve bu kurullara verilen görevlerin, Sayıştay Genel Kurulunun
kendi üyeleri arasından seçeceği bir kurul başkanı ve dört üye ile birinci sınıfa
ayrıldıktan sonra üç yılını doldurmuş uzman denetçiler arasından seçeceği altı
üyeden oluşacak “Denetim Kurulu'na verilmesi, bu kurullara verilen uzmanlık
gerektiren görevlerin işin uzmanları tarafından gerektiği şekilde ve Sayıştayın
bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile. TBMM'nin "bütçe hakkı"'na güvence oluşturacak
biçimde yapılmasını sağlayacaktır.
Diğer yandan, Başsavcı ve savcılar Sayıştayda, Hazine temsilcisi sıfatıyla
bulunmakta ve Yarg! yetkisi bulunan tüm Sayıştaylarda ve Türk Sayıştayının
kurulduğu 1862 yılından bu yana esa$ olarak hesapların yargılanmasına gözlemcilik
etme ile denetçi raporları üzerinde Hazine adına görüş bildirip, yargılama dairelerinin
verdiği beraat kararlarını Hazine yararı doğrultusunda Temyiz Kurulunda görüşülmesi
için temyiz etme görevleri vardır. Diğer görevleri ise idaridir. Bu yanıyla Sayıştay'da
yargısal bir organ olmadığı gibi yönetsel bir birim de değil; Hazine adına yargısal
görüş bildirme görevi bulunan idari bir temsilciliktir. Bu özellikleri dikkate alınıp, bu
özelliklerine vurgu yapmak amacıyla ayrı bir fıkrada düzenlenip, 2514 sayılı Divanı
Muhasebat ve 832 sayılı Sayıştay Kanununda olduğu üzere Sayıştayın yargı ve karar
organlarına dahil edilmesi gerekmiştir.
Madde 5değiştiriyor6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 12 nci maddesinin (2) ve (3)
numaralı fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“(2) Sayıştay Başkanlığı için birinci fıkrada sayılan niteliklerle birlikte;
a) Sayıştay, Danıştay ve Yargıtay üyeliği,
b) Müsteşarlık, müsteşar yardımcılığı, Başbakanlık ve bakanlıklar ile bağlı
kuruluşların genel müdürlük veya başkanlık,
c) Rektörlük veya dekanlık,
ç) Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı, Hazine Kontrolörleri
Kurulu Başkanlığı,
görevlerinde bulunmuş olmaları gerekir.
(3) Üyelik için birinci fıkradaki sayılan niteliklerle birlikte;
a) (2) numaralı fıkranın (ç) bendinde sayılan görevlerde,
b) Birinci sınıfa ayrılmak şartıyla Sayıştay uzman denetçiliği, Sayıştay
Başsavcılığı ve savcılığında,
c) Birinci sınıfa ayrılmak şartıyla idari ve adli yargı hakim ve savcılığında,
ç) Maliye Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığında genel müdür, eşiti ve ÜStÜ
görevler ile Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının (B), (C) ve (Ç) Grup
Başkanlıklarında (Vergi Başmüfettişliğinde (ve Hazine (Müsteşarlığı (Hazine
Kontrolörleri Kurulu Hazine Baş Kontrolörlüğünde,
çalışmış olmaları gerekir.
Gerekçe: Sayıştaylar, Parlamentoların “bütçe hakkı”nı kullanmasına denetim
bulgusu sağlama gibi demokratik rejimlerde çok önemli işlevi bulunan Anayasal bir
görev ifa etmektedir. Parlamentonun bütçe hakkını doğrudan kullanması yerine,
A.
Sayıştayların ürettiği denetim veri ve bulguları üzerinden kullanmak zorunda kalması,
mali denetim ve performans denetimi faaliyetlerinin özel uzmanlık gerektiriyor
olmasından kaynaklanmaktadır. Öte yandan özel uzmanlık gerektiren denetim
faaliyetinin bağımsız ve tarafsız yapılması gerekeceği aşikardır.
Bu durumda, Sayıştay Başkan ve üyelerinin geniş bir yelpaze içinden değil,
işin uzmanlarından seçilmesi büyük bir önem taşımaktadır. Sayıştay Başkan ve
üyelerinin işin uzmani! almayan geniş bir yelpaze içinden seçilmesinin Sayıştay'a her
açıdan güç kaybettireceği olgusal bir gerçektir.
Sayıştay üyeliğinin İÇ-ÖZ kaynağını oluşturan v& gerçekte görevin gerektirdiği
nitelikler ile bilgi birikimi, mesleki deneyim ve mesleki etik değerleri taşıyan ve bu
yanıyla Sayıştay üyeliğine en yakın kesimi oluşturanlar Sayıştay denetçileridir.
Öte yandan, dünyanın her yerinde ve ülkemizde Maliye Bakanlığı ile Hazine
Müsteşarlığı'nın mali yönetim ve denetimde özel bir etkinliği, birikimi ve kamu
kaynaklarına karşi özel bir duyarlılığı olduğu yadsınamaz bir gerçektir. Maliye
Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığı'nın Sayıştay ile Konu yakınlığı diğer kamu idareleri
ile mukayese edilemeyeceği gibi Maliye Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığı merkez
denetim elemanları ile diğer bakanlıklar denetim elemanlarının mali mevzuat ve mali
denetime hakimiyeti karşılaştırma dahi götürmez. Bu nitelikler ile yasal konum Ve
görevler, Maliye Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığı ile Sayıştay arasında özel bir ilişki
ve personel akışını gerektirmektedir.
Ayrıca, Sayıştayın hesap yargılaması faaliyetinde bulunması nedeniyle,
Danıştay ve Yargıtay üyelerinin Sayıştay Başkanı; adli ve idari yargı hakim ve
savcılarının ise Sayıştay üyesi olabilmeleri Sayıştaya güç katacaktır.
Madde 6değiştiriyor6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 15 nci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“Madde 15- (1) Sayıştay üyelerinin üçte ikisi Sayıştay meslek mensuplarından
üçte biri diğer adaylar meslek kontenjanından olmak Üzere bu Kanunun 12 inci
maddesinde nitelikleri belirtilen adaylar arasından seçilir. Üyelikte boşalma olması
halinde daire başkanlığı kadroları da dahil olmak üzere boşalan kontenjan için seçim
yapılır.
(2) Sayıştay Başkanlığı boşalan üyelik sayısının altıyı bulduğu tarihten itibaren
yedi gün içinde Resmi Gazete ve diğer basın yayın organları aracılığıyla seçim için
duyuru yapar. Başvurular Sayıştaya yapılır ve başvuru dilekçesinde hangi siyasi parti
kontenjanından aday olunduğu belirtilir. Üye adaylığı için başvuru süresi, ilk duyuru
tarihinden itibaren otuz gündür.
(3) Sayıştay Başkanlığınca, başvuranların sicilleri üzerinde yapılacak inceleme
sonucunda, bu Kanunda yazılı niteliklere sahip oldukları anlaşılanlar, otuz gün içinde
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulur."
Gerekçe: Sayıştay üyeliğinin kaynağının daraltılmasıyla kontenjan oranlarının
da yeniden düzenlenmesi gerekmiştir. Sayıştay üyeliğinin İç-ÖZ kaynağını Sayıştay
meslek mensupları olması nedeniyle, 832 sayılı Kanunun 1991 öncesinde olduğu
üzere Sayıştay meslek mensuplarına 2/3 kontenjan, diğerlerine ise 1/3 kontenjan
tanınması uygun görülmüştür.
l
Öte yandan, Teklifin 7 nci madde gerekçesinde açıklanan nedenlerle Sayıştay
üyeliği seçimlerinde TBMM'de grubu bulunan siyasi partilere kontenjan tanındığından
Sayıştayın başvuranların sicilleri üzerinde yapacağı inceleme sonucunda üye
seçilmesine engel durumu olmayanları gruplandırarak TBMM Başkanlığına sunması
öngörülmüştür.
Madde 7değiştiriyor6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 16 ncı maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“Madde 16- (1) Sayıştay üyelerinin yüzde ellisi iktidar partisi ve part
gruplarına, yüzde ellisi muhalefet partisi ve parti gruplarına siyasi parti gruplarının
üye sayısı oranında kontenjan olarak ayrılır.
(2) Diğer adaylar meslek grubu kontenjanı iktidar partisi veya partilerinden üye
sayısı fazla olan tarafından kullanılır.
(3) Plan ve Bütçe Komisyonu salt çoğunluk ile toplanır. Plan ve Bütçe
Komisyonunda yapılacak Sayıştay Başkan adaylarının seçiminde aday listesi,
Sayıştay üye adaylarının seçiminde ise iktidardaki siyasi parti grubu veya
gruplarından fazla üyeye sahip olanı için Siyasi parti ve diğer adaylar meslek grubu
kontenjanı birleşik oy pusulası, diğer her siyasi parti için siyasi parti kontenjanına
göre aday listesi kullanılır. Gizli oyla yapılan aday seçiminde siyasi parti grupları,
gruplarına ayrılan kontenjanın iki katı aday belirler.
(4) Sayıştay üyeleri bu adaylar arasından her siyasi parti grubuna düşen üye
sayısı esas alınmak ve siyasi parti ve diğer adaylar meslek grubu kontenjanlarına
uyulmak suretiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca gizli oyla seçilir. 0
(5) Siyasi parti gruplarında, Türkiye Büyük Millet Meclisinde yapılacak
seçimlerde kime oy kullanılacağına dair görüşme yapılamaz ve karar alınamaz."
Gerekçe: Sayıştayın demokratik sistem içindeki işlevi ve Anayasal konumu,
Sayıştay üyelerinin seçiminde, kariyer Ve liyakat ilkelerinin esas alınarak Sayıştay
denetimi ve hesap yargısının bağımsızlığı ve tarafsızlığına güvence oluşturması
gerekmektedir.
1985 yılına kadar geçerli olan mevzuata göre, Sayıştay üyeleri, her bOŞ kadro
için Sayıştay Genel Kurulunca seçilip TBMM'ye bildirilen iki aday arasından TBMM
Plan ve Bütçe Komisyonunca seçiliyor ve seçim TBMM Genel Kurulunca
onaylanıyordu. Sayıştay'daki aday seçiminde ise her türlü siyasi tutum ve davranışlar
göz ardı edilerek kariyer ve liyakat ilkeleri esas alınıp, seçimlerin nesnelliğine azami
özen gösteriliyordu.
AKP İktidarları döneminde, TBMM'nin yaptığı üye seçimleri bütünüyle iktidarın
siyasi tercihlerini yansıtmıştır. AKP Iktidarları, TBMM'deki sayısal çoğunluğuna dayalı
olarak AKP milletvekillerinin blok oylarıyla 2003 yılında 8, 2007 yılında 12, 2009
yılında 6, 2010 yılında 11, 2012 yılında 5 ve 2013 yılında 5 olmak üzere toplam 47
Sayıştay üyesini tek taraflı olarak seçmiştir. Bunlardan 4'ü emekli olduğu, 1'i Anayasa
Mahkemesi üyeliğine seçildiği için halen 42'si görevine devam etmektedir. Bu
bağlamda halen görevde bulunan 56 Sayıştay üyesinin 42'si, yani yaklaşık beşte
dördü TBMMnin seçtiği görüntüsü altında tek başına AKP milletvekillerinin blok
oylarıyla seçilmiştir. Bu demokrasiye aykırıdır.
Bu tek yanlı seçimler Sayıştayın tarafsızlığı ve bağımsızlığını zedelemiştir.
Sayıştay bu yapısı nedeniyle iktidar partisi ile muhalefet partilerine ait belediye
hesaplarında aynı konularda farklı kararlar verebilmekte ve bu farklılık Temyiz Kurulu
kararlarına dahi yansıyabilmektedir.
Siyasi iktidarların bütçelerini denetleyecek ve sorumluların hesap ve işlemlerini
kesin hükme bağlayacak Sayıştay'ın, tamamen hesabı denetlenecek olan yürütme
organının kontrolüne geçmesi demokrasiye ve hukuk devletine aykırıdır. Çünkü
Sayıştay, denetimlerini siyasi iktidarlar adına değil, TBMM adına yapmakta ve
TBMM'de başka siyasi parti grupları, yani milletin temsilcileri bulunmaktadır.
Bu itibarla, Sayıştay üyeliğinde siyasi parti gruplarına, iktidarın hesaplarını
denetleyecek olması da göz ününde bulundurularak kontenjan tanınması ve hiçbir
tarafsızlığı kalmayan Sayıştay üyeliğinin milli iradenin tamamına açılarak
demaokratikleştirilmesi gerekmektedir.
Teklifimiz bu amacı taşımaktadır.
Madde 8değiştiriyoribare değişikliği6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 17 nci maddesinin (3) numaralı
fıkrasındaki “mülakattan” ibaresi “sözlüden” şeklinde, (4), (5), (6) ve (7) numaralı
fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
*(4) Eleme sınavı; yüzde elli alan bilgisi, yüzde yirmibeş genel kültür ve genel
yetenek ve yüzde yürmibeş yabancı dil (İngilizce, Fransızca ve Almanca dillerinden
biri) ağırlığındaki sorularından oluşur ve test usulüyle yapılır. | Eleme sınavı
sonucunda, yetmiş puandan az olmamak üzere en yüksek puandan başlayarak sınav
ilanında belirtilen kadronun dört katına kadar aday yazılı sınavına çağrılır."
“(5) Yazılı sınav, zorunlu olan; iktisat, maliye, hukuk, kompozisyon ile seçimlik
olan ticaret hukuku veya muhasebe konularından oluşur. Yazılı sınav sonucunda,
yetmiş puandan az olmamak üzere, eleme ve yazılı sınav sonucunun aritmetik
ortalaması alınıp, en yüksek puandan başlayarak eleme sınavı ilanında belirtilen
kadronun yüzde elli fazlasına kadar aday sözlü sınava çağrılır.”
“(6) Sözlü sınavda, iktisat, maliye ve hukuk konularındaki sorular temelinde
adayın bilgisi ile bir konuyu kavrayıp özetleme ve ifade yeteneği, muhakeme gücü,
liyakati ve temsil kabiliyeti değerlendirilerek verilen puanlar tutanağa bağlanır. Sözlü
sınav, ayrıca sesli ve görüntülü kayda alınır.”
“(7) Sözlü sınav komisyonu, Sayıştay Başkanının veya görevlendireceği bir
daire başkanının başkanlığında, iki üye ve iki uzman denetçi olmak üzere beş kişiden
oluşur. Sözlü sınavda başarılı sayılmak için, komisyon başkan ve üyelerinin yüz tam
puan üzerinden verdikleri puanların aritmetik ortalamasının en az elli olması şarttır.”
Ğ .
Gerekçe: 6085 sayılı Kanunun mevcut halinde, Sayıştay denetçileri, 100
Denetçi Yardımcısı kadrosu için 300 aday arasında yapılan hiçbir nesnelliği olmayan,
kayırmacılığa açık mülakat yöntemiyle mesleğe adım atmaktadırlar.
Oysa Sayıştay denetçiliği bilgiye dayalı, bağımsız V€ tarafsız yapılması
gereken bir meslektir.
Nitekim; INTOSAI Mesleki Etik Kurallarının 6 ncı maddesinde, “Sayıştayın
güvenilen ve inanılan bir kurum olarak değerlendirilmesi çok büyük önem
taşımaktadır. Denetçi bu amaca ancak, Dürüstlük, Bağımsızlık, Tarafsızlık, Güvenirlik
ve Yeterlik gibi beş temel kelimede saklı olan mesleki ahlakın gerektirdiği kavramları
kabul ederek ve bunları (o uygulayarak hizmet edebilir” denilirken; Lima
Deklarasyonu'nun 14.2 maddesi, “Sayıştay personelinin işe alımında ortalamanın
üstünde bilgi ve beceri ile yeterli mesleki deneyime önem verilir.” denilmektedir.
AKP İktidarı döneminde Sayıştaya hiçbir nesnelliği olmayan, kayırmacılığa
açık mülakat yöntemiyle 375 denetçi alınmıştır ki bu sayı neredeyse mevcut
denetçilerin yarısına karşılık gelmektedir. Sayıştay'ın 2008 ve 2009 yılında yaptığı
sınavlar ise Danıştay tarafından iptal edilmesine rağmen, Sayıştayda siyasi
kadrolaşmayı denetçi düzeyine indirme uğruna 19 Kasım 2009'da TBMM'de
görüşülüp kabul edilen bir AKP milletvekilinin kanun teklifiyle Danıştay Kararı bertaraf
edilmiştir.
id
Sayıştay denetçiliğini siyasi kadrolaşma yeri olmaktan çıkararak Sayıştay
denetimlerinin bağımsızlık ve tarafsızlığına güvence oluşturmak ve uluslararas! bir
meslek olan denetim hizmetlerinin uluslararası literatürü takip edebilecek denetçiler
eliyle yürütülmesini sağlamak üzere, eleme sınav konuları arasına yüzde yirmibeş
oranında yabancı dil bilgisi eklenmekte ve mülakat yerine sözlü sınavı esasi
getirilerek sözlü sınavına çağırılacaklar, atama yapılacak kadro sayısının yüzde elli
fazlasına çekilmektedir.
Madde 9değiştiriyor6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 18 nci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“Madde 18- (1) Sayıştay Başsavcısı birinci sınıfa ayrılmış Sayıştay savcıları,
Sayıştay savcıları ise (2) numaralı fıkrada belirtilen nitelikleri taşıyanlar arasından
Sayıştay Başkanı ile Hazine Müsteşarlığından sorumlu Bakanın görüşü alınarak
Maliye Bakanlığınca yapılan teklif üzerine ortak kararname ile atanır.
(2) Sayıştay savcılarının aşağıdaki nitelikleri taşıması gerekir:
(a) Hukuk, siyasal bilgiler, iktisat, işletme, iktisadi ve idari bilimler fakülteleri
veya Yükseköğretim Kurulu tarafından bunlara denkliği kabul edilen yurt içindeki veya
yurt dışındaki en az dört yıllık fakülte veya yüksekokullardan birini bitirmiş olmak ve
yüksek öğrenimden sonra mali, iktisadi veya hukuki konularla ilgili kamu hizmetinde
en az onaltı yıl çalışmış olmak.
b) Maliye Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığı merkez denetim elemanlığında,
müşavir Hazine avukatlığı veya daire başkanlığı ve üstü görevlerde bulunmuş olmak.
(3) Savcıların intibaklarında Sayıştay dışındaki hizmet sürelerinin üçte ikisi
dikkate alınır. Başsavcı ve savcılar aylık, ödenek, mali, sosyal, emeklilik ve diğer
hakları ile disiplin, ceza kovuşturması, sicil ve teminatları bakımından kendi derece
ve kıdemindeki denetçiler hakkındaki hükümlere tabidir.”
Gerekçe: Sayıştay savcılığı bilgi ve deneyimi gerektiren Sayıştay Başsavcılığı
görevine, Sayıştay savcıları arasından atama yapılması gerekirken; hiçbir bilgi
birikimi ve deneyimi olmayanların doğrudan Sayıştay savcılarının başına Başsavcı
olarak atanmaları ve Sayıştay savcıları birinci sınıf incelemesine tabi tutulurken,
Başsavcının doğrudan birinci sınıfa ayrılmış ve dokuz yılını doldurmuş denetçinin
mali haklarına sahip kılınması, hizmetin gerekleriyle bağdaşmadığı gibi hak adalet ve
hukuk anlayışına da sığmamaktadır.
Teklif ile Sayıştay Başsavcısı atamasının hizmet gereklerine uygun yapılması
amaçlanmaktadır.
Öte yandan, Sayıştay Başsavcı ve savcıları Sayıştay'da yargı yetkisine sahip
tüm Dünya Sayıştaylarında olduğu üzere Sayıştay'ımızda da Hazinenin temsilcisi
olarak bulunmakta ve Hazine temsilciliği görevi ifa etmektedirler. Bu itibarla Sayıştay
Başsavcı ve savcılarının atanmasında, Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanın
görüşünün alınması gerekir.
Madde 10değiştiriyor6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 20 nci maddesi madde başlığı
ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Sayıştay Başkanı
Madde 20- (1) Sayıştay Başkanı, Sayıştayı yönetir ve temsil eder. Sayıştayın
üst yöneticisi olup, Sayıştayın genel işleyişten sorumludur. Kanunlarla verilen
görevlerin iyi yapılması ve yönetimin düzenli bir surette yürütülmesi için gerekli
tedbirleri alır.
(2) Sayıştay Başkanı, Genel Kurulun ve Başkanlar Kurulunun Başkanıdır.
Gerekli gördükçe Temyiz Kurulu, Daireler Kurulu ve Denetim Kuruluna da başkanlık
L
eder. Bu kurullara verilecek işleri düzenler ve görüşmeleri yönetir.
(3) Sayıştay Başkanı, Sayıştayın faaliyetleri ile ilgili olarak yılda en az iki defa
Plan ve Bütçe Komisyonunu bilgilendirir.
(4) Sayıştay Başkanı veya zorunlu hallerde Denetim Kurulu başkanı, Sayıştay
raporlarının Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülmesi sırasında hazır bulunur.
(5) Sayıştay Başkanı; denetim ve denetim destek grup başkanlıklarını
oluşturur, meslek ve yönetim mensuplarının görevlerini ve görev yerlerini tayin ve
tespit eder; hesapların merkezde ve yerinde incelenmesine ilişkin programları yapar.
(6) Sayıştay Başkanı görevinde bulunamayacağı zaman Denetim Kurulu
başkanı veya daire başkanlarından birini yerine vekil bırakır. Vekil tayin etmemiş
olduğu veya Sayıştay Başkanlığının açık bulunduğu hallerde Denetim Kurulu başkanı
Sayıştay Başkanlığına vekalet eder.”
Gerekçe: Sayıştayın yargı ve karar organlarının düzenlendiği 6085 sayılı
Kanunun 11 inci maddesinin (9) numaralı fıkrasının (a) bendinde “Başkanlık” denilmiş
ve 20 nci maddesinde de Başkanlık düzenlenmiştir. Başkanlık, Sayıştayda bir yarg!
ve karar organı değil, idari bir makamdır. Nitekim Kanunun 20 nci maddesi,
“Başkanlık; Sayıştay Başkanı, başkan yardımcıları ve bölüm başkanlarından oluşur.
Denetim ve denetim destek grup başkanlıkları ile yönetim birimleri doğrudan
Başkanlığa bağlı olarak görev yapar.” biçiminde düzenlenerek Başkanlığın yargı ve
karar organı olmadığı hususu, Başkana bağlı idari birimlerin sayılması suretiyle
Kanunda da dolaylı olarak kabul edilmiş ve yargı ve karar organı olarak nitelendirilen
Başkanlığa Kanunda yargısal hiçbir görev verilmemek suretiyle de yargı ve karar
organı olmadığı hususu bir kez daha ve bu defa doğrudan kabul edilmiştir. Bu
durumda da idari bir makam olan Başkanlığa, Sayıştayın yarg! ve karar organları
arasında yer verilmesi, hukuki ve yönetsel bir yanlışlığın ötesinde, bir mantık
hatasıdır ve Kanunun da benimsemediği bir yaklaşım olması nedeniyle en azından
tutarlılık açısından Kanun metninden çıkarılıp yönetsel görevleri bağlamında yeniden
düzenlenmelidir.
Teklif ile Sayıştay Başkanının yönetsel görevleri Kanunun 20 nci maddesinde
ayrıntılı olarak düzenlenmektedir.
Madde 11değiştiriyor6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 21 nci maddesi madde başlığı
ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Başkanlar Kurulu
Madde 21- (1) Başkanlar Kurulu, Sayıştay Başkanının başkanlığında daire
başkanları ile Denetim Kurulu başkanından oluşur ve Sayıştay Başkanının davetiyle
toplanır.
(2) Başkanlar Kurulu,
a) Yeni seçilen üyelerin dairelere ayrılmalarını,
b) Daire Başkanları ve üyelerin dairelerinin değiştirilmesini,
c) İhtisas daireleri de dahil olmak üzere daireler arasında iş dağılımını,
ç) Diğer kurulların görev alanına girmemek kaydıyla Sayıştay Başkanının
Kurulda görüşülmesini uygun bulduğu işleri,
inceler ve gereğine göre karar verir veya düşüncesini bildirir.”
Gerekçe: Yargıtay ve Danıştay'da karar organı olarak düzenlenmiş bulunan
“Başkanlar/Başkanlık Kurulu”na 6085 sayılı Kanunda yer verilmemiştir. Yargıtay ve
Danıştay üyeleri Hakim ve Savcılar Yüksek Kurulunca, Yargıtay ve Danıştay Başkan
ve daire başkanları İse kendi genel kurullarınca seçilmektedir. Ancak, yeni seçilen
üyelerin dairelere ayrılmaları, zorunlu hallerde daire başkanı ve üyelerin dairelerinin
değiştirilmesi, daireler arasında iş dağılımının düzenlenmesi vb. görevler, 2797 sayılı
Yargıtay Kanununun 18 inci, 2575 sayılı Danıştay Kanununun ise 52 nci maddeleriyle
Başkanlar/Başkanlık Kuruluna görev olarak verilmiş bulunduğu halde, 6085 sayılı
Kanunda söz konusu yetkiler Sayıştay Başkanına verilmiş bulunmaktadır.
Sayıştay üyeleri de Sayıştay Başkanı gibi TBMM tarafından seçilmektedir.
Dolayısıyla TBMM tarafından seçilen üyelerin, dairelere dağılımı, görev yerlerinin
değiştirilmesi ve daireler arasında iş dağılımının düzenlenmesi gibi hususlar,
doğrudan Sayıştay Başkanının yetkisine bırakılmak yerine, Sayıştay Başkanı ve daire
başkanlarından oluşturulacak Başkanlar Kurulu'na görev olarak verilmesi, Yargıtay
ve Danıştay gibi yargı yeri olan ve kurullar halinde çalışan Sayıştayın yapısına daha
uygun düşeceği gibi, bu derece önemli yetkilerin bir Kişi elinde toplanmak yerine, bir
kurula görev olarak verilmesi kamu yararı açısından da uygun olacaktır.
Madde 12değiştiriyor6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 28 nci maddesi madde başlığı
ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Denetim Kurulu
Madde 28- (1) Denetim Kurulu, Sayıştay Genel Kurulunun daire başkanları
arasından seçeceği kurul başkanı ve denetim elemanlığından gelen dört üye ile
birinci sınıfa ayrıldıktan sonra ÜÇ yılını doldurmuş ve Sayıştay üyeliğine seçilme
hakkını kaybetmemiş uzman denetçiler arasından seçeceği altı üyeden oluşur. Kurul
başkan ve üyeliği -seçimleri beş yılda bir yapılır. Kurul başkan ve üyeliklerinin
boşalması halinde boşalan kadrolar için bir ay içinde seçim yapılır. Görev süresini
tamamlayanlar tekrar seçilebilir.
(2) Kurul, kurul başkanının katılamadığı durumlarda Kuruldaki en kıdemli
Sayıştay üyesinin başkanlığında toplanır.
(3) Kurulun görevleri şunlardır:
a) Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulacak Sayıştay raporları ile inceleme
raporlarını inceleyerek teknik değerlendirmesini yapmak.
b) Kurum stratejik planı ve yıllık performans programını hazırlamak.
c) Denetim stratejik planlarını ve yıllık denetim programlarını hazırlamak.
ç) Plan ve programların uygulanmasını izlemek, değerlendirmek ve
performans ölçüm sistemlerini oluşturmak.
d) Denetime ilişkin yönetmelik, standart, el kitapları ve rehberleri hazırlamak.
e) Sayıştay Başkanının görüşülmesini istediği konularda görüş bildirmek.
(4) Kurul toplantılarına; Sayıştay raporları ile inceleme raporlarının
görüşülmesi sırasında ilgili raporu hazırlayan denetim ekibi; Kurum stratejik
planlarının hazırlanması ve izlenmesi ile (yılık performans programının
hazırlanmasına ilişkin hususların görüşülmesi sırasında ise, Denetimden sorumlu
Başkan Yardımcısı ve Bölüm Başkanları ile Sayıştay Başkanı tarafından her daireden
görevlendirilecek birer üye ve denetim ve denetim destek grup başkanları da katılır.
Z.
(5) Kurul başkanı, Sayıştay Genel Kurulunun Sayıştay raporları ile denetime
ilişkin yönetmelik, standart, el kitapları ve rehberleri görüştüğü toplantılarına Kurul
başkanı sıfatıyla, diğer toplantılarına ise üye sıfatıyla katılır. Kurul başkanı daire
başkanı statüsündedir ve daire başkanlarının yararlandığı özlük haklarından
yararlanır.
(6) Kurulun sekreterya işleri, denetim planlama görevini yürüten denetim
destek grup başkanlığı tarafından yürütülür.”
Gerekçe: 6085 sayılı Kanunun 28 inci maddesinde Rapor Değerlendirme
Kurulu, 31 inci maddesinde ise Denetim, Planlama ve Koordinasyon Kurulu
düzenlenmiş ve Rapor Değerlendirme Kuruluna, (a) Sayıştay raporları, (b) Denetim
ile ilgili konularda bu Kanun gereğince hazırlanacak yönetmelikler ve (6) Sayıştay
Başkanı tarafından incelenmesi istenen konular hakkında görüş bildirme görevi verilir
iken; Denetim, Planlama ve Koordinasyon Kuruluna ise, , (a) kurum stratejik planı ve
yılık performans programını hazırlamak, (b) Plan ve programların uygulanmasını
izlemek, değerlendirmek, gerekli koordinasyonu sağlamak, performans ölçüm
sistemlerini oluşturmak ve Sayıştay faaliyet raporlarını hazırlamak, (c) denetime
ilişkin yönetmelik, standart, el kitapları ve rehberleri hazırlamak ve (d) Sayıştay
Başkanının görüşülmesini istediği konularda görüş bildirmek görevleri verilmiş
bulunmaktadır.
Rapor Değerlendirme Kuruluna verilen üç görevin üçü de ya işlevsel değildir;
ya da Kanunda başka kurulların görev alanı içine girmektedir. Nitekim, Denetim ile
ilgili konularda bu Kanun gereğince hazırlanacak yönetmelikler hakkında görüş
bildirme görevi Genel Kurula verilmiş, Sayıştay raporları hakkında görüş bildirme
görevinin ise, Teklifimizde Genel Kurula verilmesi önerilmiştir. Geriye Sayıştay
Başkanının görüşülmesini istediği konularda görüş bildirmek görevi kalmaktadır ki,
Sayıştay Başkanına Kanunun 25 nci maddesinde Genel Kuruldan, 27 nci
maddesinde Daireler Kurulundan, 31 inci maddesinde Denetim Planlama ve
Koordinasyon Kurulundan görüş alma yetkisi tanınmış bulunmaktadır. Dolayısıyla
Rapor Değerlendirme Kurulunun (Kanundan çıkarılmasının hiçbir eksikliği
hissedilmeyecek; Sayıştay raporları hakkında nihai sözün Genel Kurula verilmesi
bağlamında ise gereği yapılmış olacaktır.
Sayıştay Genel Kurulunun sayısının, gelecekte sayılarının artacağ! öngörülen
Sayıştay Raporlarını görüşmeye yeterince elvermeyeceği ve dolayısıyla söz konusu
Raporların Genel Kurula bütün yönleriyle incelenerek teknik değerlendirmesi yapılmış
bir şekilde gelmesi gerektiği düşünülebilir. Bu düşünce doğrudur. Ancak bu durumda
da, söz konusu inceleme ve değerlendirmenin yapılacağı Kurul, Kanunda yer aldığı
şekliyle üyeleri Genel Kurul üyelerinden oluşan, bu yönüyle de Genel Kurulun bir nevi
alt kurulu konumunda bulunan Rapor Değerlendirme Kurulu olmamak gerekir.
Sayıştay'a Anayasamızda ve bu Kanunda başlıca iki görev verilmiştir. Birincisi
kamu idarelerine ait hesap ve işlemler ile faaliyetlerin TBMM adına denetimi; ikincisi
ise sorumluların hesap ve işlemlerinin yargılanması görevidir. Sayıştay teşkilatı da
verilen bu iki göreve uygun şekilde, yargı ve karar organları ve denetim grupları
biçiminde örgütlenmiştir.
Sayıştay'da denetim alanlarının e belirlenmesi, denetimin planlanması,
yürütülmesi ve sonuçlandırılarak raporlanması süreci, Başkanlık ve Başkanlığa bağlı
denetim grup başkanlıkları bünyesinde biçimlenmekte ve yargılama sürecinde görev
alan üyeler bu sürece hiçbir biçimde müdahil olmamaktadırlar. Sayıştay yargi
organları, mali yargılama yapma ve görüş bildirme görevlerini yürütmekte; bu
bağlamda hesap ve işlemler, doğrudan Başkanlığa bağlı denetim grup
başkanlıklarında görevli denetçiler tarafından incelenerek rapora bağlanırken,
yargılama daireleri bu raporlara dayalı olarak hesap ve işlemler hakkında hüküm
tesis etmekte ve yine denetim gruplarında hazırlanan genel uygunluk bildirimleri ile
Sayıştay raporları Sayıştay Genel Kurulunda görüşülerek son şeklini almaktadır.
Dolayısıyla, TBMM'ye sunulacak Sayıştay raporlarının Sayıştay Genel
Kurulunda görüşülerek nihai hali kararlaştırılmadan önce incelenmesi, tartışılması ve
teknik ( değerlendirilmesinin yapılması (görevinin, denetimlerin ( planlanması,
yürütülmesi ve sonuçlandırılarak raporlanması aşamalarında görev ifa etmeyen
Sayıştay üyelerinden oluşturulacak bir kurula değil de, bu süreçlerde görevli
olanlardan oluşturulacak bir kurula verilmesi, işin doğasına daha uygun olacaktır. Öte
yandan bu kurulun yapısının denetimin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile etkinliğine
güvence oluşturacak bir şekilde oluşturulması İse hayati önem taşımaktadır.
Sayıştay denetiminin bağımsızlığı ve tarafsızlığından öteden beri SÖZ
edilmesine rağmen, yapılan yasal düzenlemeler, denetimin bağımsızlığı ve
tarafsızlığından ziyade, yargılamanın bağımsızlığı ve tarafsızlığını hedeflemiş;
yargılamanın bağımsız ve tarafsızlığının -yargılamanın denetim raporlarına dayalı
olarak yapıldığı göz önüne alındığında-, öncelikle denetimin bağımsızlığı ve
tarafsızlığından geçtiği gerçeği ise pek önemsenmemiştir.
Bu bağlamda, Sayıştay denetiminin bağımsız, tarafsız ve etkin bir şekilde
yürütülmesini sağlamak üzere, denetim stratejisinin belirlenmesi, planlanması ve
programlanması, denetim metodolojisinin oluşturulması, uyumlaştırılması o ve
geliştirilmesi; performans ölçüm sistemlerinin tespit edilerek denetim plan ve
programlarının izlenmesi ve değerlendirilmesi ile Sayıştay raporlarının incelenerek
teknik değerlendirilmesinin yapılması görevlerini yürütecek özel bir “Denetim
Kurulu”na duyulan ihtiyaç, Sayıştayın kuruluşundan bu yana hep var olagelmiştir.
Teklifimizle, Sayıştay denetiminin bağımsızlığına ve tarafsızlığına güvence
oluşturmak ve raporların değerlendirilmesi İle diğer görevlerin işin uzmanı meslekten
denetim elemanları eliyle yürütülmesini sağlamak üzere Denetim Kurulunun,
Sayıştay Genel Kurulunun daire başkanları arasından seçeceği Kurul başkanı ve
denetim elemanlığından gelen dört üye ile birinci sınıfa ayrıldıktan sonra ÜÇ yılını
doldurmuş ve Sayıştay üyeliğine seçilme hakkını kaybetmemiş uzman denetçiler
arasından seçeceği altı üyeden oluşturulması amaçlanmaktadır. Amaç, denetim
raporlarının incelenmesi ile teknik değerlendirilmesini yapacak olanların, denetim
süreçlerinde yer almış ve halen almakta olan uzman kişilerden oluşturarak,
TBMM'nin “bütçe hakkı"na güvence oluşturmaktır.
Böylece;
- Denetim stratejisinin belirlenmesi, planlanması, programlanması, denetim
metodolojisinin oluşturulması, ihtiyaca göre uyarlanması ve geliştirilmesi, performans
ölçüm sistemlerinin oluşturularak denetimin izlenmesi ve değerlendirilmesi ile
Sayıştay raporlarının Genel Kurula sunulmadan önce bütün yönleriyle incelenerek
teknik değerlendirilmesinin yapılması görevleri, Sayıştay Genel Kurulunun denetim
elemanı kökenli üyeleri arasından seçeceği bir başkan ve dört üye ile altı uzman
denetçiden oluşacak Denetim Kurulunun;
- Sayıştayın sevk ve idaresi ile denetimin yürütülmesi ve koordinasyonu
görevleri, Sayıştay Başkanının;
- Hesap ve işlemlerin kesin hükme bağlanması ile Sayıştay görüşünün
oluşturulması görevleri ise Sayıştay üyelerinden oluşan yargılama daireleri ile
kurulların;
- Sayıştayı bağlayıcı son sözü söyleme yetkisi Sayıştay Genel Kurulunun,
yetki ve sorumluluğunda olacak; VE böylece denetim stratejisi ve
metodolojisinin belirlenmesi, planlanması ve değerlendirilmesi ile yürütülmesi ve
karara bağlanıp son sözün söylenmesi görev ve süreçleri Sayıştay denetiminin
ZF
bütünlüğü ilkesi içinde birbirinden ayrıştırılacaktır.
Öte yandan, kurum (stratejik planlarının hazırlanması ve izlenmesi ile yıllık
performans programının hazırlanmasına ilişkin hususların görüşülmesi sırasında
Denetim Kuruluna, Denetimden sorumlu Başkan Yardımcısı ve Bölüm Başkanları ile
Sayıştay Başkanı tarafından her daireden görevlendirilecek birer üye ve denetim ve
denetim destek grup başkanlarının da katılımının öngörülmesi, bir yandan yürütülen
görevin bütünselliğini sağlarken, diğer yandan denetimi yürütme sorumluluğunu
taşıyan Sayıştay Üst yönetimi ile fiilen yürütmekle görevli denetim grup
başkanlıklarının planlama, programlama ve izleme sürecinde rol almalarına imkan
verilmiş olacak; Sayıştay Başkanı ise her halükarda Denetim Kuruluna başkanlık
edebilecektir.
Madde 13değiştiriyoribare değişikliği6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 36 ncı maddesinin (1) numaralı
fıkrasındaki “düzenlilik denetimi” ibaresi ile (2) numaralı fıkrasındaki “Düzenlilik
denetimi” ibaresi “Mali denetim” şeklinde; (3) numaralı fıkrası ise aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“(3) Performans denetimi; Kamu idarelerinin faaliyetlerinin, programlarının
veya organizasyonlarının verimliliğinin ve etkinliğinin, ekonomiklik ve iyileştirme
amacı gözetilerek, bağımsız bir biçimde incelenmesi şeklinde gerçekleştirilir.”
Gerekçe: Teklifin 1 nci maddesiyle 6085 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin (1)
numaralı fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde yapılan değişiklikle uyumun sağlanması
amaçlanmıştır.
Madde 14değiştiriyor6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 38 nci maddesi aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir.
Gerekçe: Kanunun 38 nci maddesinde, mali ve performans denetimi
raporlarının idareler itibariyle yıllık olarak konsolide edilmesi ve idarelerce
cevaplandırıldıktan sonra Genel Uygunluk Bildirimi ile birlikte TBMM' ye sunulması
hususları düzenlenmiştir.
Öncelikle performans denetimi raporlarının idareler itibariyle ve yıllık
konsolidesi mümkün ve anlamlı değildir. Mümkün değildir, çünkü performans
denetimini mali denetimden ayıran en önemli fark bütçe ve bütçe yılı ile bağlantısının
bulunmayışı ve yıllık, periyodik bir denetim olmayışıdır. Performans denetimi,
kurumların bazı faaliyetlerini, hatta çoğunlukla birden çok kurumu ilgilendiren
kamusal faaliyetleri konu alır ve konunun gerektirdiği zaman dilimine kadar uzanır.
Denetimin süresi de hiçbir şekilde mali yıl ile bağlantılı ve sınırlı değildir. Anlamlı
değildir, çünkü ayrı ayrı faaliyetlerin, ayrı ayrı kriterlerle denetlenmesi sonucu, ayrı
zamanlarda sonuçlanan denetim raporlarının bir araya getirilmesi fiziki bir
birleşmeden öteye bir anlam taşımaz.
Mali denetim için böyle bir konsolide ancak kamu idaresi hesaplarının
saymanlık bazında incelenmesi halinde mümkün olmakla birlikte; 6085 sayılı Kanun
hesapların saymanlık bazında değil, kurum bazında denetleneceğini öngörmektedir.
Dolayısıyla denetim raporları kurum bazında zaten konsolide haldedir.
Maddenin bu ilkeler içinde yeniden düzenlenerek anlam ve kavram
kargaşasının önlenmesi amaçlanmıştır.
Madde 38
(1) Kamu idarelerinin mali denetimleri sonucunda denetim grup
başkanlıklarınca düzenlenen denetim raporlarının bir örneği Sayıştay Başkanlığınca
ilgili kamu idaresine gönderilir. Denetim raporları, kamu idaresinin üst yöneticisi
tarafından, raporun alındığı tarihten itibaren otuz gün içinde cevaplandırılır. Bu
cevaplar da dikkate alınarak yeniden düzenlenen denetim raporları Denetim
Kurulunun incelemesine sunulmak üzere raporun ilgili olduğu yılın bitimini takip eden
Mayıs ayı sonuna kadar Sayıştay Başkanlığına sunulur. Bu raporlara kamu
idarelerinin cevapları da eklenir. Denetim Kurulu denetim raporlarını, bu kanunda
öngörülen amaç, çerçeve ve sınırlar içinde olup olmadığı yönünden inceler ve bu
hususlara uygunluk taşımayan raporların düzeltilmesine ilişkin görüşünü Sayıştay
Başkanlığına sunar. Denetim Kurulu, denetim raporlarını inceleyip, teknik
değerlendirmesini yaptıktan sonra denetim raporlarındaki tespit ve bulguların özetine
ZF
ilşkin değerlendirme ve öneriler ile Sayıştayca mali konularda görüş belirtilmesi
uygun görülen diğer hususları da içeren dış denetim genel değerlendirme raporunu
Temmuz ayının sonuna kadar hazırlar ve denetim raporlarıyla birlikte Sayıştay Genel
Kurulunun görüşünün alınması için Sayıştay Başkanlığına sunar.
(2) Sayıştay Genel Kurulunca görüş bildirilen dış denetim genel değerlendirme
raporu ile kamu idarelerine ilişkin denetim raporları Sayıştay Başkanınca genel
uygunluk bildirimi ile birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur.
(3) Dış denetim sonuçları kurum veya konu bazında müstakil raporlar halinde
de hazırlanarak Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulabilir.
(4) Performans denetimi raporlarının ilgili kamu idaresi veya idarelerine
sunulması, cevapların alınması, Denetim Kurulunda incelenmesi ve Sayıştay Genel
Kurulundan görüş alınıp Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulması, kendi metodolojisi
çerçevesinde yürütülür.
Madde 15değiştiriyor6085 sayılı
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 42 nci maddesi aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir.
“(1) Sayıştay, denetim ve incelemeler sonucunda;
a) Anlam, uygulama ve sonuçları bakımından Hazineyi zarara uğratıcı
nitelikteki mevzuat,
b) Mali işler, hesap usulleri ve gelir tahakkuk sistemleri,
c) Personel rejimi, mali sistem ve ihale uygulamaları,
ç) Devlet malları,
d) Kamu gelirleri, Devlet borç ve alacakları ile diğer mali konularda,
Türkiye Büyük Millet Meclisine rapor sunabilir.
(2) Bu raporların Denetim Kurulunda incelenerek değerlendirilmesi ve Sayıştay
Genel Kurulunda görüşülmesi, Sayıştay Başkanının belirleyeceği süreler içinde olur.
25.
Gerekçe: Sayıştayın TBMM'ye sunacağı diğer raporların kapsamına açıklık
getirilmektedir.
Madde 16yürürlükten kaldırıyoribare değişikliği6085 sayılı
(1) 6085 sayılı Sayıştay Kanununun;
a) 23 ncü maddesinin (2) numaralı fıkrasının (b) bendi ile (3) numaralı fıkrası
yürürlükten kaldırılmıştır.
b) 24 ncü maddesinin (2) numaralı fıkrası ile (3) numaralı fıkrasındaki "ve
raporları” ibaresi ve (4) numaralı fıkrasındaki “ve daire görüşünü” ibaresi yürürlükten
kaldırılmıştır.
c) 25 nci maddesinin (2) numaralı fıkrasının (a) bendine “Genel uygunluk
bildirimlerini” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve Sayıştay raporlarını” ibaresi ile (c)
bendine “yönetmelikler” ibaresinden sonra gelmek üzere “rehber, standart ve el
kitapları” ibaresi eklenmiştir.
ç) 26 ncı maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki “Rapor Değerlendirme
Kuruluna” ibaresi, “Denetim Kuruluna” şeklinde değiştirilmiştir.
d) 27 nci maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki “Rapor Değerlendirme Kurulu”
ibaresi, “Denetim Kurulu” şeklinde değiştirilmiştir.
e) 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 31 nci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.
Gerekçe: Madde ile Teklifin genel gerekçesi ve değiştirilen maddelerle
uyumlu olmak üzere 6085 sayılı Kanunun 23, 24, 25, 26, 27 ve 31 nci maddelerinde
değişiklikler yapılmaktadır. Bu çerçevede;
a) Teklifin 12 nci maddesinde denetim raporlarının Denetim Kurulunda
görüşülmesi öngörüldüğünden, 6085 sayılı Kanunda denetim raporlarının
incelenmesini yargılama dairelerine veren 23 ncü maddesinin (2) numaralı fıkrasının
(b) bendi ile (3) numaralı fıkrası yürürlükten kaldırılmaktadır.
b) Teklifin 12 nci maddesinde denetim raporlarının Denetim Kurulunda
görüşülmesi öngörüldüğünden, 6085 sayılı Kanunda denetim raporlarının
incelenmesine ilişkin olarak daire başkanları ve üyelere görevler veren 24 ncü
maddesinin (2) numaralı fıkrası ile (3) numaralı fıkrasındaki "ve raporları" ibaresi ve
(4) numaralı fıkrasındaki "ve daire görüşünü” ibaresi yürürlükten kaldırılmaktadır.
c) Sayıştay raporları hakkında görüş verme görevi ile denetim rehberi,
denetim standartları ve el kitapları hakkında görüş bildirme görevinin Sayıştay Genel
Kuruluna verilmesini sağlamak amacıyla Genel Kurulun görevlerinin düzenlendiği
6085 sayılı Kanunun 25 nci maddesinin (2) numaralı fıkrasının (a) bendine "Genel
uygunluk bildirimlerini” ibaresinden sonra gelmek üzere “ye Sayıştay raporlarını”
ibaresi ile (c) bendine “yönetmelikler” ibaresinden sonra gelmek üzere “rehber,
standart ve el kitapları" ibaresi eklenmesi öngörülmektedir.
ç) Teklifin 12 nci maddesinde denetim raporlarının Denetim Kurulunda
görüşülmesi öngörüldüğünden, bu değişiklikle uyum sağlamak amacıyla 6085 sayılı
4.
Kanunun 26 ncı maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki “Rapor Değerlendirme
Kuruluna" ibaresinin, “Denetim Kuruluna” şeklinde değiştirilmesi öngörülmektedir.
d) Teklifin 12 nci maddesinde denetim raporlarının Denetim Kurulunda
görüşülmesi öngörüldüğünden, bu değişiklikle uyum sağlamak amacıyla 6085 sayılı
Kanunun 27 nci maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki "Rapor Değerlendirme Kurulu”
ibaresi, "Denetim Kurulu” şeklinde değiştirilmektedir.
e) 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 31 nci maddesinde Denetim Planlama
ve Koordinasyon Kuruluna verilen görevlerin Teklifin 12 nci maddesiyle Denetim
Kuruluna verilmesi öngörüldüğünden 6085 sayılı Kanunun 31 nci maddesinin
yürürlükten kaldırılması öngörülmektedir.
Madde 17
Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Gerekçe: Yürürlük maddesidir.
Madde 18
Bu Kanun hükümlerini Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı
yürütür.
Gerekçe: Yürütme maddesidir.
i SAYIŞTAY KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN TEKLİFİ