İçeriğe geç
MECLİSGenel Kurul'un son durumu içinBugün sayfası →
Yazılı soru önergesi · 7/48788 · 9 Eylül 2026

MESEM kapsamında çalışan öğrencilerin çalışma koşullarına ve yaşanan iş kazalarına ilişkin

Muhatap: Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin

Süresinde cevaplandı

Önergenin metni

Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğü'nün 96*ncı ve 99uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.

Gerekçe

DANIŞ BEŞTA Erzurum Milletvekili Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM), öğrencilerin meslek edinmelerini sağlayan bir eğitim modeli olarak sunulmakta; ancak uygulamada çocukların çok erken yaşta çalışma hayatına dahil edildiği, eğitim hakkı ile çalışma zorunluluğu arasındaki sınırın giderek ortadan kalktığı bir yapıya dönüşmektedir. 9 Aralık 2016 tarihinde yapılan düzenlemeyle çıraklık eğitiminin örgün ve zorunlu eğitim kapsamına alınmasının ardından MESEM”lerin kapsamı genişletilmiş, öğrenciler eğitim sürecinin önemli bir bölümünü işyerlerinde geçirmeye başlamıştır. “Bir gün okul, dört gün işyeri” uygulamasıyla çocuklar eğitim sürecinin öznesi olmaktan çıkarılarak doğrudan üretim süreçlerine dahi! edilmekte; özellikle ekonomik olarak dezavantajlı ailelerin çocukları, eğitim hayatını sürdürmek ile çalışmak arasında gerçek bir tercih yapamayacakları koşullarda MESEM”lere yönelmektedir. Artan çocuk yoksulluğu ve eğitim sistemindeki eşitsizlikler dikkate alındığında, MESEM'in çocuklar açısından bir eğitim seçeneğinden çok, yoksulluğun çocuk emeğine dönüştüğü bir mekanizma haline gelme riski bulunmaktadır. Öte yandan MESEM kapsamında çalışan çocukların işyerlerinde yaşamını yitirdiği iş cinayetleri, ağır yaralanmalar, ihmal ve istismar vakaları kamuoyuna yansımaya devam etmektedir. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 81 ilin valiliğine gönderilen 2024/36 sayılı Genelge'de iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin artırılması, işyerlerinin öğrenciler açısından uygunluğunun tespit edilmesi ve gerekli kriterleri taşımayan işyerlerine öğrenci gönderilmemesi yönünde talimat verilmiş olmasına rağmen, yaşanan ölümler ve hak ihlalleri mevcut denetim mekanizmalarının yeterliliği konusunda ciddi soru işaretleri yaratmaktadır. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi verilerine göre 2025 yılında en az 94 çocuk çalışma koşulları nedeniyle yaşamını yitirmiş, 2026 yılında da MESEM kapsamında çalışan öğrencilerin yaşamını yitirdiği iş cinayetleri yaşanmıştır. Böylece MESEM kapsamında yaşamını yitiren çocukların sayısının en az 18'e ulaştığı belirtilmektedir. Çocukların işyerlerinde fiziksel, psikolojik ve cinsel istismara açık hale gelmesi ise sorunun yalnızca iş sağlığı ve güvenliğiyle sınırlı olmadığını ortaya koymaktadır.

Sorular

  1. Bakanlığınızın, MESEM kapsamında eğitim gören öğrencilerin işyerlerindeki çalışma koşullarını denetleme, işyerlerinin öğrenci çalıştırmaya uygunluğunu değerlendirme ve çocukların güvenliğini sağlama konusunda uyguladığı somut denetim mekanizmaları nelerdir?
  2. 2024/36 sayılı Genelge sonrasında Türkiye genelinde MESEM öğrencilerinin çalıştırıldığı kaç işyeri denetlenmiştir?
  3. Bu denetimlerde mevzuata ve iş sağlığı ve güvenliği kurallarına aykırı olduğu tespit edilen kaç işyeri bulunmaktadır ve bu işyerleri hakkında hangi işlemler uygulanmıştır?
  4. MESEM kapsamında çalışan öğrencilerin yaşamını yitirdiği işyerleri, öğrencilerin uğradığı iş kazaları ve ağır yaralanmalar Bakanlığınız tarafından düzenli olarak kayıt altına alınmakta mıdır?
  5. Son beş yıl içerisinde MESEM öğrencilerinin yaşamını yitirmesine veya ağır yaralanmasına yol açan kaç iş kazası meydana gelmiştir?
  6. MESEM kapsamında yaşamını yitiren çocukların ölüm nedenleri ve çalıştıkları işyerleri bakımından Bakanlığınız tarafından kapsamlı bir inceleme yapılmakta mıdır?
  7. Bu incelemelerin sonuçları kamuoyuyla paylaşılmakta mıdır?
  8. Yahut paylaşılması gündeminizde olacak mıdır?
  9. Çocukların işyerlerinde fiziksel, psikolojik veya cinsel istismara maruz kaldığı vakalara ilişkin Bakanlığınıza ulaşmış kaç başvuru veya bildirim bulunmaktadır?
  10. Bu vakalarda öğrencilerin güvenliğini sağlamak ve benzer olayların tekrarını önlemek amacıyla hangi tedbirler alınmıştır?
  11. Halihazırda istismar eden işverenler hakkında herhangi bir yaptırım uygulanmadığı yönündeki bilgiler kamuoyuna yansımış olup, bu konudaki cezasızlık politikası Bakanlığınız gündeminde midir; yahut olacak mıdır?
  12. Hakkında öğrencilerin güvenliği açısından ciddi ihlal tespit edilen veya çocuklara yönelik istismar iddialarının bulunduğu işyerlerine yeniden MESEM öğrencisi gönderilmesinin önüne geçilmesi için Bakanlığınız tarafından uygulanan bağlayıcı bir mekanizma bulunmakta mıdır?
  13. Yahut oluşturulması gündeminizde olacak mıdır?
  14. MESEM öğrencilerine ödenmesi gereken ücretlerin eksiksiz ve düzenli biçimde ödenip ödenmediği Bakanlığınız tarafından denetlenmekte midir?
  15. Son beş yıl içerisinde öğrencilerin ücretlerinin eksik, geç veya hiç ödenmediğine ilişkin Bakanlığınıza kaç şikâyet ulaşmıştır?
  16. MESEM kapsamında öğrencilerin çalıştıkları işyerlerinden elde edilen üretim ve döner sermaye gelirleri ile öğrencilere yapılan ödemeler arasında nasıl bir ilişki bulunmaktadır?
  17. Üretim ve döner sermaye gelirlerindeki artıştan öğrencilerin aldığı payın artırılmasına yönelik herhangi bir çalışma yürütülmekte midir?
  18. Ekonomik nedenlerle MESEM'e yönelen öğrencilerin oranına ilişkin Bakanlığınızın elinde güncel bir veri bulunmakta mıdır?
  19. MESEMe kayıt olan öğrencilerin ne kadarının ailelerinin ekonomik koşulları nedeniyle çalışmak zorunda kaldığı tespit edilmiştir?
  20. Bakanlığınız tarafından MESEM'e devam eden öğrencilerin eğitimden kopma, okul terk etme, iş kazasına uğrama ve işçileştirilmeye maruz kalma risklerini birlikte değerlendiren kapsamlı bir etki analizi yapılmış mıdır?
  21. Yapıldıysa sonuçları kamuoyuyla paylaşılacak mıdır?
  22. Çocukların eğitim hakkının ekonomik zorunluluklar nedeniyle çalışma zorunluluğuna dönüşmesini engellemek amacıyla, özellikle yoksul ailelerin çocuklarına yönelik ücretsiz ve nitelikli eğitim, burs, beslenme, ulaşım ve sosyal destek politikalarının güçlendirilmesine ilişkin Bakanlığınızın yürüttüğü çalışmalar nelerdir?
  23. MESEM uygulamasının mevcut haliyle çocukların eğitim hakkını, üstün yararını ve güvenliğini yeterince koruyup korumadığı konusunda Bakanlığınız tarafından bağımsız bir değerlendirme yapılmış mıdır?
  24. Çocukların eğitim hakkını güvence altına alan, çocuk emeğinin sömürülmesini ve işyerlerinde yaşamlarını kaybetmelerini engelleyen yeni bir model oluşturulması ve MESEM uygulamasının çocukların işgücüne erken yaşta dahil edilmesine yol açan yönlerinin ortadan kaldırılması konusunda Bakanlığınızın herhangi bir çalışması bulunmakta mıdır?
  25. Böyle bir çalışma yok ise de yapılmasına yönelik bir planlama var mıdır?

Metin TBMM'deki taranmış önergeden otomatik okunmuş (OCR) ve bölümlere ayrılmıştır; küçük okuma hataları olabilir. Asıl belge: önerge PDF'i ↗.

Bakanlığın cevabı

Cevap metni · Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin
T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 100 EĞİTİMİN Strateji Geliştirme Başkanlığı YÜZYILI YLRL18 Sayı : E-32661919-610- 258 OL../42/2026 Konu : Yazılı Soru Önergelerinin Cevabı a TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA UM 545 ) 18185 İlgi :a) 11.09.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1937120 sayılı yazınız. b) 15.09.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1939851 sayılı yazınız. c) 16.09.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1940879 sayılı yazınız. ç) 21.09.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1941574 sayılı yazınız. d) 21.09.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1942877 sayılı yazınız. HL8186 O/LEİSİ Tupmo Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç-d)'de kayıtlı yazılarla iletilen Ordu Milletvekili Mustafa ADIGÜZEL'in 7/48498, Denizli Milletvekili Yasin ÖZTÜRK'ün 7/48648, 7/48910, 7/48912 ve 748913, Erzurum Milletvekili Meral DANIŞ BEŞTAŞ'ın 7/48649 ve 7/48788, Aydın Milletvekili Süleyman BÜLBÜL'ün 7/48655, Şırnak Milletvekili Nevroz UYSAL ASLAN'ın 7148783, Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk GERGERLİOĞLU'nun 7/48786 ile Mersin Milletvekili Burhanettin KOCAMAZ'ın 7/49037 ve 7/49039 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur. Bilgilerinize arz ederim. Milli Eğitim Bakanı Ek: Bilgi (17 Sayfa) 21 48012-4#713 Y 40017 e Atatürk Bulvarı No: 98 Kızılay 06648 ANKARA Bilgi içinn Ümit KARAKAYA e-posta: sgb€ğmeb.gov.tr Telefon: (0312)4132738 Elektronik Ağ: www.meb.gov.tr Faks: (0312) 418 7539 N LAS MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI © EĞİTİMİN Strateji Geliştirme Başkanlığı — YOZYILI ERZURUM MİLLETVEKİLİ MERAL DANIŞ BEŞTAŞ'IN 7/48788 ESAS NUMARALI YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ Mesleki eğitim merkezi programı, öğrencilerin mesleki bilgi, beceri ve yetkinlik kazanmalarını amaçlayan örgün ortaöğretim programıdır. Öğrenciler teorik eğitimlerini okulda, uygulamalı eğitimlerini ise işletmelerde usta öğretici gözetiminde ve koordinatör öğretmenlerin kontrolünde almaktadır. Öğrenciler, ilgili diploma programının gereklerini ve fark derslerini tamamlayarak ustalık belgesinin yanı sıra ortaöğretim diploması alabilmekte ve yükseköğrenimlerine devam edebilmektedir. Öğrencilerin mesleki eğitim yapacakları işletmeler, Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 142'nci maddesinde belirtilen ölçütler doğrultusunda il, ilçe veya okul bünyesinde oluşturulan işletme belirleme komisyonlarınca belirlenmektedir. Öğrencilerin işletmelerdeki mesleki eğitim süreçleri ile akademik gelişimleri, koordinatör öğretmenlerin iş yeri ziyaretleri kapsamında takip edilmektedir. Ayrıca işletmelerde verilen eğitimin öğretim programlarına ve ilgili mevzuata uygunluğu yönünden müfettişlerce inceleme ve denetimler yapılmaktadır. İşletmelerin iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin yükümlülükleri 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili mevzuatla düzenlenmiş olup iş yerlerinin bu kapsamdaki denetimleri Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının sorumluluğundadır. Bakanlığımızın “Mesleki Eğitimde İş Sağlığı ve Güvenliği” konulu 2024/36 sayılı Genelgesi kapsamında işletmelerin gerekli iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini almasının valiliklerce takip edilmesi öngörülmektedir. Anılan Genelge ile işletmelerin uygunluğunun iş güvenliği uzmanlarının desteğiyle değerlendirilmesi, uygun görülmeyen işletmelerle sözleşmelerin feshedilmesi ve şartlarını iyileştirmediği sürece bu işletmelere öğrenci yerleştirilmemesi yönünde düzenlemeler yapılmıştır. Öğrencilere işletmeye gönderilmeden önce iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmesi, bu eğitimi almayan öğrencilerin işletmelere gönderilmemesi ve işletmelerde öğrencilerin eğitiminden sorumlu usta öğretici bulundurulması da bu kapsamda düzenlenmiştir. Genelge'nin yayımlanmasını müteakip mesleki ve teknik eğitim kapsamında 2024 yılı sonu itibarıyla 253.940 işletme incelenmiş, uygun bulunmayan 23.252 işletmeyle sözleşmeler sonlandırılmıştır. Öğrencilerin işletmelerdeki eğitim süreçlerinde karşılaştıkları sorunlar koordinatör öğretmenlerce takip edilmektedir. Gerekli hâllerde işletmeyle yapılan sözleşme sonlandırılarak öğrencinin eğitimine uygun başka bir işletmede devam etmesi sağlanmaktadır. Bakanlığımıza bağlı okul ve kurumlarda görevli personelin mevzuatla belirlenen ödev ve sorumluluklarını ihlal ettiği veya kanunla belirlenen yasaklara aykırı hareket ettiği yönündeki somut ihbar ve şikâyetler üzerine, Bakanlık veya valilik makamından alınan Olur'a istinaden müfettişlerce inceleme-soruşturma başlatılmaktadır. İddiaların doğrulanması hâlinde fiilin niteliği ve ağırlık derecesine göre ilgili mevzuatta belirlenen yaptırımlar teklif edilmektedir. Mesleki eğitim merkezleri ile mesleki ve teknik Anadolu liselerinin daha önce ayrı izlenen iş kazası verileri, ortak bir yazılım üzerinden birlikte derlenmektedir. Her iki kurum türünü kapsayan bu kayıtlara göre son beş yılda 31.747 öğrenci iş kazası geçirmiş, 37 öğrenci iş kazası nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Mesleki eğitim merkezi öğrencilerine yapılacak ödemeler, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 25'inci maddesi hükümleri doğrultusunda gerçekleştirilmektedir. Devlet katkısına T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI ID EĞİTİMİN Strateji Geliştirme Başkanlığı YÜZYILI Yandan ilişkin usul ve esaslar uyarınca işletmeler, sözleşme gereğince öğrenciye ödemeleri gereken ücreti öğrencinin banka hesabına yatırmakla yükümlüdür. Okul müdürlükleri ise Bakanlığımıza iletilen bilgilerin doğruluğundan ve belirlenen sürelerde bildirilmesinden sorumludur. Mesleki eğitim merkezi öğrencilerine yapılan ödemeler, iş yerinin veya okulun döner sermaye gelirlerine ya da gerçekleştirilen üretimin büyüklüğüne doğrudan bağlı değildir. Bununla birlikte, mesleki ve teknik Anadolu liselerinde okul bünyesindeki döner sermaye işletmesi üzerinden yürütülen üretim faaliyetlerine fiilen katılan öğrencilere, döner sermaye mevzuatı çerçevesinde üretime sağladıkları katkı dikkate alınarak parça başına veya yapılan işin niteliği ve kapsamına göre ek ödeme yapılabilmektedir. Öğrencilerin eğitime erişimlerinin ve eğitimlerini sürdürmelerinin desteklenmesi amacıyla Bakanlığımızca ücretsiz ders kitabı temini, burs, parasız yatılılık, taşıma yoluyla eğitime erişim ve ilgili kapsamda yemek hizmetleri sunulmaktadır. Parasız yatılı öğrencilere yönelik giyim ve kırtasiye yardımları ile harçlık ödemeleri de ilgili mevzuat çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca da ihtiyaç sahibi ailelerin çocuklarına yönelik eğitim materyali yardımları ve okula devam şartına bağlı Şartlı Eğitim Yardımı uygulanmaktadır. Ayrıca Sosyal ve Ekonomik Destek hizmeti kapsamında, ekonomik yoksunluk nedeniyle desteklenmesine ihtiyaç duyulan çocukların aileleri yanında bakımlarının sağlanması ve eğitimlerini sürdürebilmeleri amacıyla sosyal inceleme ve değerlendirme sonucuna göre ekonomik destek ile psikososyal destek sunulmaktadır.

Asıl belge: cevap PDF'i ↗

Benzer sorular

Kaynak: TBMM önerge kaydı ↗. Hata bildir